Hazırlayanlar: Dr. Hüseyin Örün;  Dr. Öykü Tulumtaş; Prof. Dr. Ayşe Akın

(Başkent Üniversitesi Halk Sağlığı AD – BÜKÇAM) – 30.04.2020

Tüm ayrıntıları ile henüz iyi tanımadığımız “Covid-19” ve yol açtığı  “pandemi” her yönü ile hele de sağlık yönü ile çok önemli küresel bir sorundur.

Pandeminin güncel durumuna bakıldığında dünyada neredeyse dışında kalan bir ülke, Türkiye’de de dışında kalan bir ilimizin kalmadığı görülmektedir.

Nisan ayının ortasına dek, gerek uluslararası sağlık kuruluşları gerekse de ulusal sağlık kuruluşlarımız Sağlık Bakanlığımız başta olmak üzere tüm hekimlerimiz, sağlık ekiplerinin içindeki diğer tüm sağlık personelimiz büyük bir özveri ile pandemiye karşı bütün güçleri ile mücadelelerini sürdürmektedirler.

Böyle bir yazıda bile kendilerine “insanlık adına – şükranlarımızı” sunuyoruz….

Her ne kadar şu anda Covid-19’da biraz da zorunlu olarak erken tanı ve tedaviyi ön plana alan hizmetlere – konulara ağırlık veriliyor ise de bizler Halk Sağlıkçılar olarak,  bu amansız pandeminin hepimize, “halk sağlığı” yönü, diğer bir ifade ile “koruyucu sağlık hizmetleri” yönü ile öğrettiği çok fazla bilimsel gerçek olduğunu düşünüyoruz.

Bir özet şeklinde hazırlanan bu yazı kapsamında amaç, hastalığın klinik/tedavi yönüne daha az değinerek, koruyucu sağlık hizmetleri ve sağlığı etkileyen diğer bazı psikososyal faktörler ve üzerinde daha da az durulan bazı özellikli gruplar bağlamında bu gerçekleri, bilgileri karar vericilerin ve toplumun bilgilerine sunmaktır.

Halen mevcut bilgilerimize göre:

• Toplumda bazı gruplar bulaş ve özellikle de Covid-19’un olumsuz sonuçları yönünden daha fazla risk altındadır. Bu özellikli gruplar:
  • İmmün sistemi güçsüz olanlar (beslenme bozukluğu olanlar, hematoloji-onkoloji hastaları),
  • Yoksullar, eğitimsizler, işsizler, evsizler,
  • Toplumsal cinsiyet ayırımcılığı yaşamış- yaşıyor olanlar
  • Yaşlı gruplar,
  • Gebeler, emzirenler,
  • Stres düzeyi yüksek olan gruplar
  • Çalışmak zorunda olanlar (sağlık çalışanları, fabrika işçileri, market çalışanları vs.),
  • Nadir hastalığa sahip ya da mevcut sağlık sorunu nedeni ile rutin zaruri tetkikleri olan bireyler,
  • Kronik hastalığı olup özellikle akut atakta tedaviye ulaşamayan hastalar,
  • Kronik hastalığı olup tedavi rejiminde değişikliğe gidilmesi gereken (örneğin pandemi sebebiyle parenteral tedavilerden oral tedavilere geçilebilecek gruplar),
  • Sağlık hizmetlerine ulaşmakta güçlük çeken gruplar.
• Sağlık Sistemi faktörü
  • Birinci basamak sağlık hizmetlerinin verilmesinde ulaşım, yeterli insan gücü, hizmet  ekibi, ekipman ve bütçe sorunu olabilen durumlar,
  • Yetersiz filyasyon, 
  • Sistemsiz triyaj,   
  • Tüm hastanelerin pandemi hastanesi ilan edilmesi durumunda enfeksiyon riski yüksek grupların tedavi yönetiminde çekilen zorluklar,
  • Sadece Covid-19 için kamu-özel sektör hastanelerinin yeterli işbirliği yapması, ancak risk gruplarına yönelik sağlık hizmetleri konusunda işbirliğinin olmaması.
• Yanıtı henüz tam olarak bilinmeyen diğer sorular:
  • KIZILAY stoklarında yeterince kan ve kan ürünleri stoku var mı? Bu konuda mevcut mekanizmanın işlemesi yeterli mi?
  • Test sonucu negatif olup pozitif kliniği olan vakaların bildirimi ya da yönetiminin nasıl yapılıyor olduğu?
  • Genel toplumun mevcut sağlık sorunu bağlamında sağlık okuryazarlık düzeyi yeterli mi? İnfodemiyi önlemek-azaltmak için ne gibi çalışmalar yapılıyor? (örneğin maske kullanımı)
  • Sağlık sisteminin perifer düzeyde işleyişi salgın yönetiminde ne ölçüde yeterli?
  • Ülkenin daha önceden hazırlanmış olan güncellenmiş “salgınla mücadele hareket planı”mevcut mu? Periferdeki yöneticiler ve ilgili personel yeterince kalifiye ve bu plandan haberdar m?

Kuşkusuz bu sorulara çok daha fazla madde eklenebilir.

• Hizmet sunumunda çözüm bağlamında üzerinde durulması gereken diğer bazı çözüm önerileri:
  • Acilen tüm sağlık çalışanları ve özellikle hastanede yatan tüm hasta gruplarına Covid-19 açısından ateş ölçümü, semptom sorgulaması yapılmalıdır. Hastanelere, hatta tüm kurum ve işyerlerine mümkün olduğunca giriş çıkışlar tek kapıdan yapılmalı ve tüm bireylerin ateşinin ölçülüp semptomlarının sorgulandığı triyaj masaları oluşturulmalıdır. Covid-19 polikliniği ve bekleme salonu mümkünse triyaj masalarına en yakın yerde kurulmalıdır.
  • Riskli gruplar için her gün ateşlerini ölçmeleri gerektiği, semptomlarını gözden geçirmeleri ve koruyucu önlemler konularında bilgilendirilmeleri kamu spotları oluşturulmalıdır.
  • Tedavi merkezlerinden uzak yaşayan, kronik hastalıklara sahip kişilerin ilaçları ve varsa pandemi nedeniyle değiştirilen ilaçları kendilerine ulaştırılmalıdır.
  • Gerekli ise sahra hastaneleri kurulmalıdır.
  • Her risk grubuna özel danışma hatları kurulmalı ve vatandaşın erişimine açılmalıdır.
• Hastaneler, bundan sonraki öngörülemez süreçte gebelere, kanser hastalarına, acil cerrahiye ihtiyaç duyulan hastalara, transplant hastalarına, nadir hastalığa sahip bireylere ve diğer risk gruplarına da sağlık hizmeti verebilmeyi sürdürmelidir. Covid-19 hastalarının veya olası-şüpheli hastaların sağlık hizmeti alacağı hastane-sağlık kuruluşu, risk gruplarının sağlık hizmeti aldığı kuruluşlardan ayrı tutulmalıdır.

Yazının başında da belirtildiği gibi Covid-19, hakkında bilimsel kanıtların henüz yeterli olmadığı yeni bir enfeksiyondur. Yine de bilinenler, bu yazı kapsamında yukarıda belirtilen risk gruplarına dikkat çekmek amacı ile çok kısa olarak özetlenmektedir;

Özellikle malignensi tanısı almış olan bireylerde, immün sistem genellikle güçsüzdür yani bu grubun,  enfeksiyon hastalıklarına yakalanma riski de artmıştır. Yine kanser hastaları için enfeksiyondan önceki ayda kemoterapi veya cerrahi öyküsünün, enfeksiyona yakalanma risklerini artırdığı belirtilmektedir  (tahmini rölatif risk 5.34, %95 GA 1.80-16.18; p=0,0026). Covid-19’lu kanser hastaları, kanser hastası olmayanlara göre daha ağır solunumsal komplikasyonlar geliştirmektedir (sırasıyla %39 ve %8; p=0,0003). Ayrıca, kanserli hastalar kanser olmayanlara göre daha hızlı kötüleşmektedir (sırasıyla 13 gün 43 gün; p<0,001, hazard oranı 3.56, %95 GA 1.65-7.69) (1).

Solid tümörü olan yetişkin hastalar için geçerli olan ve genel sağlık için kabul edilen bazı standart kurallar, tamamlayıcı olarak düşünülmelidir. İlk olarak, onkoloji bölümlerinde bazı önleme tedbirleri uygulanabilir. Temel ilke, onkoloji veya radyoterapi bölümlerinin hastalarının, Covid-19 pozitif olan kişilerle herhangi bir temastan mümkün olduğunca kaçınmasının sağlanmasıdır. Onkoloji ve radyoterapi bölümleri ideal olarak Covid-19 içermeyen güvenli bir yer olarak kalmalıdır. Covid-19 hastalarının onkoloji veya radyoterapi bölümlerine kabul edilmesinden kaçınılmalıdır. Bu ilkeye rağmen, bu hastalar onkoloji veya radyoterapi bölümlerinde hastaneye yatırıldıysa, kanserli diğer hastalardan izole edilmeli ve mümkün olan en kısa sürede Covid-19 ile mücadelede uzmanlaşmış bölümlere yönlendirilmelidir. Kanserli hastaların SARS-CoV-2 enfeksiyonuna yatkınlığı göz önüne alındığında, hastanelerde bulunması en aza indirilmelidir. Evde kanser hastalarının yönetimini sağlayacak her türlü önlem teşvik edilmelidir.

Belirtilen tüm önerilerde, hastanın klinisyeninin ve ekibinin takdiri çok önemlidir.  örnek olarak: (1) küratif tedavisi mümkün olan kanserli hastalar (≤60 yaş veya beklenen yaşam süresi ≥5 yıl olan veya her ikisi de); (2) küratif olmayan tedavi alan ve ≤60 yaş veya ≥5 yıl daha uzun yaşam beklentisi olan veya her ikisi de, ve tedavi protokolünde ilk sıra tedavisini alacak olan hastalar; (3) küratif olmayan tedavi alan, kanserli lezyonları büyüyen/yayılan veya tedavinin kesilmesi durumunda yaşamları tehlikeye girebilecek olanlar, semptomların giderilmemesi ile hızla kötüleşebilecek olan hastalar. Ağrı yönetimi, bakteriyel enfeksiyonun tedavisi veya palyatif bakım gibi destek ve bazı ek tedaviler için hastaneye yatırılması gereken kanserli hastalar) bazı kanser departmanlarına veya uygun ise evde bakıma yönlendirilebilir (2).

Dünyada “Covid-19’dan arındırılmış” onkoloji kliniklerinin sayısı çok azdır. Örneğin;

• Covid-19 olmayan kanser merkezleri, Londra’daki Royal Marsden ve UCLH’de ve Manchester’da kanser cerrahisini ve ameliyat sonrası bakımı koruyacak şekilde geliştirilmiştir(3).
• İki büyük kanser merkezi – Avrupa Onkoloji Enstitüsü ve Milano Ulusal Kanser Enstitüsü – bölgedeki diğer hastaneler adına koronavirüs negatif kanser hastalarına bakacak şekilde Covid-19 içermeyen kanser merkezleri olarak yeniden düzenlenmiştir (4).
• Türkiye’de Tepecik Eğitim Araştırma Hastanesi Balcalı Yerleşkesi tamamen hematoloji-onkoloji hastalarına ayrılmıştır. Şimdiye kadar hastanede tedavi gören/görmüş Covid-19(+) hasta bildirilmemiştir.

Kanserli hastaların tıbbi yardım almadaki zorluklarını azaltmak ve aynı anda hastalar ve sağlık personeli arasında Covid-19 ile ilişkili hastane kaynaklı enfeksiyondan kaçınmak için, günümüze dek konu bağlamında deneyimi daha fazla olan Çin Bilimler Akademisi ve Ulusal Kanser Merkezi tarafından bazı uygulamalarla, önlemlerin alınmış olduğu bildirilmiştir. Hastane girişleri, poliklinik ve servislerde ateş ölçümleri yapılmıştır. Randevu sistemlerinin düzenlenmesi ile hastanedeki yoğunluğun önüne geçilmiştir. Kanser hastaları için online danışma kanalları her gün açık tutulmuştur. Böylece hastalara ilaç alma ve kansere bağlı semptom yönetimi konusunda talimat verilmesine yardımcı olunmuştur. Kabul edilmeye hazırlanan hastalar için, ateş ve öksürük gibi potansiyel olarak Covid-19 ile ilişkili semptomlar rutin olarak kaydedilmiştir. Geleneksel olarak infüzyon yoluyla uygulanan bazı antikanser ilaçlar oral yoldan verilen ilaçlar ile değiştirilmiştir. Adjuvan kemoterapi veya idame kemoterapisi için, infüzyon aralıkları hastaların koşullarına bağlı olarak uygun şekilde uzatılmıştır. Hem Covid-19’un çapraz enfeksiyonunun etkili bir şekilde önlenmesi hem de antikanser tedavisinin rasyonel düzenlenmesi son derece önemlidir, gibi hususlar vurgulanmıştır (5).

Pandemi dolayısıyla kanser tedavileri aksayan, yeterli sağlık hizmetine ulaşamayan birçok bireyin var olabileceği mutlaka hatırda tutulmalıdır. Kısıtlı sayıdaki kaynaklara göre, genelde bu durumun geçici olduğu, yeterli imkanı olan merkezlerde hastaların tedavilerinin bir sıraya konulmak veya alternatif seçeneklere başvurulmak suretiyle organize edilebileceği, dolayısıyla şimdilik bu şekilde idare edilebileceği belirtilmiştir. Ancak “Covid-19’dan arındırılmış” onkoloji kliniklerinin oluşturulmasının, pandeminin tahminlerden daha uzun sürmesi halinde ve imkanları kısıtlı bölgelerde elzem olabileceği sonucuna varılabilir. Bu hususta örneğin “Kanserli Çocuklara Umut Vakfı(KAÇUV)”nın belirttiği bazı sorunlar arasında,

“Hastanelerin Çocuk Hematoloji Onkoloji servislerinde;

– kullanılan malzemelerin Covid hastaları için önceliklendirilmesi;  maske, dezenfektan, önlük, galoş, eldiven, temassız ateş ölçer vb. Bu sebeple diğer hastalar için tedavi koşullarının yeterli olmaması,

–  kullanılan ürünlerin tedarik sürecinin önceliklendirilmemesi; kanül, kemoterapi iğnesi, kemoterapi hazırlama gözlüğü ve maskesi vb. Buna bağlı tedavi ile ilgili aksamaların olabileceği,  

–  Covid vakası görülünce müdahalenin aynı serviste yapılıyor olmasının diğer hastaların tedavisi için riskli olabileceği,  

 – Bu servislerin izolasyon ve alt yapısı hazır olduğundan bazı hastanelerde Covid Servisine dönüştürülmesi ya da servisin tamamen başka bir bölüme taşınmak zorunda olması bu kapsamda tedavinin aksama ya da enfeksiyon açısından risk teşkil etmesi” gibi sorunlar dile getirilmektedir.

• Diğer bir kaynağa göre: Gelecekte dünyada olabilecek yeni Covid-19 atağında,  kanserli hastalar etkili korunması gereken özel bir grup olarak düşünülerek onların tedavisinin de aksamaması konusu şimdiden planlanmalı ve garanti edilmelidir (5).
• Kanserli hasta gelişebilecek ciddi ve acil klinik komplikasyon riskindedir ve Covid-19 var ise onun tedavisinin yapılması öne alınarak bu süreçte alması gereken sistemik anti kanser tedavisine (ilgili klinik uzmanın önerisi doğrultusunda) ara verilmelidir (2).  
• Her sağlık olayında olduğu gibi cinsiyete, yaşa göre ve diğer sosyo demografik ve epidemiyolojik özelliklerin de belirtildiği bir kayıt sistemi bu pandemiden edinilen global ya da ülke deneyimleri esas alınarak oluşturulmalı, standardize edilerek rutin uygulamalara entegre edilmelidir.

Sonuç olarak;  Tarih boyunca birçok salgın hem dünyada hem ülkemizde yaşanmış ve yaşanacaktır. Burada asıl olan yaşadıklarımızdan, gözlemlediklerimiz ve öğrendiklerimizden doğru tespitler ve sonuçlar çıkarılması bu konuda yazılı bir “hafıza” oluşturulması ve bu güne kadar edinilmiş bilgi ve deneyimlerden en iyi şekilde yararlanılmasıdır. Tarihi bilmek, geleceği kurma yönünde hepimize yol gösterici olacaktır. Bu yazıyla, amaçladığımız gibi bazı özellikli gruplara olan farkındalığın artması ve onların daha çok konuşulur daha çok görünür olması da tarihin bize öğrettiklerinden biridir. En riskli gruplar ve en korunması gereken gruplar başlığı altında değerlendirdiğimiz bu grupların yalnızca önem ve özelliklerini vurgulamanın uygulamalar bağlamında yetersiz kaldığı görülmektedir. Yapılması gereken sözlerin eyleme dönüştürülmesi plan ve stratejilerin bu doğrultuda yeniden revize edilmesi esas stratejinin bir parçası haline getirilmesi olmalıdır. Ama ne yazık ki bazen değişen ve dönüşen sağlık politikaları, özellikle birinci basamakta çok güçlü olması gereken “temel sağlık hizmetlerinin” önemli bir bileşeni olan koruyucu sağlık hizmeti eylemlerinin önünde engeller oluşturabilmektedir. Halk sağlığı yaklaşımı ile her zaman sağlık hizmetlerinde toplumun yararını, koruyucu ve sağlığı geliştirici hizmetleri önceleyen politikalar izlemesinin temel ilke olması gerektiğini her salgın gibi bu pandemi de ortaya koymuştur. İzlenen sağlık politikası genel toplumun yanı sıra, özellikli gruplar üzerinde bu grupların sağlığa olan gereksinimlerinin de daha fazla olması sebebiyle çok daha fazla yakıcı etkilere sebep olmaktadır. Sağlığın-sağlıklı olmanın  bir insanlık hakkı olduğunu vurgulayan ve her kesimden insanın bu hakka ulaşabilmesini amaçlayan daha kapsayıcı ve sosyal devletin varlığına olan ihtiyaç artık yadsınamaz bir şekilde tüm dünyayı etkileyen bu pandemiyle gözler önündedir. Kısacası temel sağlık hizmet yaklaşımını; sağlığın hak yönünü ve insanlığı öncelemeyen, insanı temele almayan hiçbir sağlık politikası kabul edilebilir ve günümüzdeki popüler kullanımıyla “sürdürülebilir” değildir.

HERKES İÇİN SAĞLIK, HEMEN ŞİMDİ!

KİMSE ARKADA KALMAMALI!

KAYNAKLAR

1. Liang W, Guan W, Chen R, et al. Cancer patients in SARS-CoV-2 infection: a nationwide analysis in China. Lancet Oncol 2020; 21: 335–37.

2. You B, Ravaud A, Canivet A, et al. The official French guidelines to protect patients with cancer against SARS-CoV-2 infection. Lancet Oncol. 2020. doi: 10.1016/S1470-2045(20)30204-7.

3. Coronavirus leads to chemotherapy cancellation. https://www.braintumourresearch.org/media/news/news-item/2020/04/07/coronavirus-leads-to-chemotherapy-cancellation  (Son Erişim Tarihi: 08.04.2020)

4. Should Cancer Treatment Be Continued During The Pandemic? A Case-By-Case Dıscussıon Is Requıred. https://www.esmo.org/oncology-news/should-cancer-treatment-be-continued-during-the-pandemic-a-case-by-case-discussion-is-required   (Son Erişim Tarihi: 08.04.2020)

5. Wang Z, Wang J, He J. Active and EffectiveMeasures for the Care of Patients With Cancer During the COVID-19 Spread in China. JAMA Oncol. 2020. doi: 10.1001/jamaoncol.2020.1198.

Ayrıca:

Türk Hematoloji Derneği’nin önerileri için:

http://www.thd.org.tr/1/haberler/987/covid-19-pandemisi-hakkinda-bilgiler-ve-oneriler (Son Erişim Tarihi: 08.04.2020)

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği’nin önerileri için:

https://www.kanser.org//saglik/userfiles/03_Nisan_2020_Guncel_Covid_Oneri.pdf (Son Erişim Tarihi: 08.04.2020)

“Kanserli Çocuklara Umut Vakfı “, “Nadir Hastalıklar Ağı”, “Bir Dileğim Var Derneği”nin bilgilerine başvurulmuştur.

The post COVID-19 ve Diğer Bazı Özellikli Gruplarda Dikkate Alınması Gereken Hususlar appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

SARS salgını (2003) arkasından yapılan çalışmalarda sağlık çalışanlarında salgından sonra da yüksek düzeyde stres ve psikolojik sıkıntı olduğu belirtilmiştir. Bu durum salgın sırasında ele alınmadığında psikolojik sorunların uzun vadede başka ve kalıcı sorunlara neden olabileceğine işaret etmektedir. 

Bu nedenle pandeminin olumsuz etkilerini ve ruhsal bozuklukları önleme ve hafifletme amaçlı olarak aşağıdaki öneriler sunulmaktadır:

• Pandemi sırasında riskli alanlarda görev yapan sağlık çalışanlarının pandeminin durumu ve ortaya çıkan gelişmeler hakkında bilgilenmesini sağlayacak bir iletişim ağının oluşturulması önemlidir. Sağlık çalışanları, yöneticiler, sağlık kuruluşları ve devlet arasındaki iletişim çift yönlü olabilmelidir. Pandemi sırasında alt yapı ve ortaya çıkan krizin yarattığı sorunlar yanında hastalığın ve etkilerinin yeterince tanınmıyor olmasına bağlı olarak standart bakım sağlama konusunda birçok zorlukla karşılaşılacaktır. Bu bağlamda, sağlık çalışanlarının yaygın ilaç etkileşimleri, doz ayarı, psikofarmakolojik ajanların farklı vakalarda kullanımı gibi özel durumlar ve titrasyon stratejilerinin farkında olmaları önemlidir. 

• Çalışma ortamında liderlik, yapı, görev ve sorumluluklar net bir şekilde belirlenmiş olmalıdır. Personel ihtiyaçlarının belirlenmesi ve öngörülebilir çalışma çizelgelerinin oluşturulması diğer tüm faktörlerin istikrasız olabileceği ortamda istikrarlı bir atmosfer oluşturmaya yardım edecektir. 

• Ön saflarda çalışacak personelin önceden eğitilmesi hazır oluşluk açısından önemlidir (hastalık, ekipman, korunma, ortaya çıkabilecek psikolojik tepkiler vb). İyi hazırlanmayan ve güçlendirilmeyen ekiplerle çalışma düzenini ve güven ortamını sağlamak oldukça zordur. Enfeksiyon kontrolü konusunda kapsamlı ve tekrarlayıcı eğitimler ve kişisel koruyucu ekipmanların nasıl kullanılacağını öğrenmek sağlık çalışanlarının kişisel güvenlikleri hakkında daha emin olmalarını ve bu durumu sürdürebilmelerini sağlar. 

• Ayrıca sağlıklarından emin olmalarını sağlayıcı düzenli kontroller, mevcut ise aşılama programları, profilaktik ve diğer ilaçların mevcudiyeti ve ihtiyaç olduğunda bunların kullanılacağına ilişkin güvenceler verilmesi güvenle çalışmaya katkı sağlayacaktır. 

• SARS salgını ardından yapılan bir çalışmada, iş ortamında süpervizör ve ekip arkadaşlarından gelen olumlu desteğin, yönergelerin ve koruyucu tedbirlerin açık ve net olmasının TSSB ve diğer psikiyatrik semptomların oranını azalttığı gösterilmiştir. Daha tecrübeli olan personelle daha az tecrübeli olanların eşleştirilmesi yoluyla oluşturulacak ‘’buddy’’ sisteminin sosyal izolasyonu azaltmaya ve bağlılık duygusunu artırmaya ve desteklenmişlik hissine katkı verdiği belirtilmektedir. Özetle, pandeminin neden olduğu izolasyon ve damgalamayı azaltmada faydalı olmaktadır.

• Yöneticiler, sağlık çalışanlarının psikolojik, ruhsal ve psikososyal ihtiyaçlarına karşı özenli davranarak durumu iyileştirebilirler. Tükenmişliği önlemek için sağlık çalışanlarının dinlenmesi ve rahatlatılması için sistemler geliştirilmelidir. Kaygının stabilizasyonu ve gevşeme tekniklerini öğreten programlar, sağlık çalışanlarının artan stres dönemlerinde kendi kendine yardım becerilerini geliştirmelerine yardımcı olabilir; ayrıca öğrendikten sonra bu becerileri hastalarına da aktarabilirler. Moral sağlayıcı aktiviteler, ödül ve takdir etkinlikleri ve çabalarının sözel takdir edilmesi de anlamlı etkinliklerdendir. 

• Bir diğer önemli husus, sağlık çalışanlarının da ailelerinde hasta üyelerin olabileceğinin  hatırlanmasıdır. Çocuk bakımı sorunları ve dış dünyada onları etkileyen kişisel işler dolayısıyla sağlık çalışanları sevdikleri ve hastalarına karşı olan görevleri arasında sıkışmış hissedebilir. Sağlık çalışanlarının ailelerine hizmet vermeyi amaçlayan psikososyal programlar, personeli destekleme ve morali koruma konusunda faydalı olabilir. İletişimi sürdürebilmeleri için sağlık çalışanlarına ve ailelerine cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar veya tabletler ödünç vermek, web sitelerinde ve yardım hatlarında güncelleme sağlamak sağlık çalışanlarının aileleri ile bağlantılı olduklarını hissetmelerine yardımcı olan ve hissettikleri gerçek baskıları hafifleten uygulamalar olarak önerilmektedir. 

• Düzenli olarak evlerine döndükleri durumlarda enfeksiyon kontrol önlemleri hakkında hatırlatmalar yapılmalı ve eğitimler verilmelidir. Örneğin, eve girmeden önce aile üyelerini korumak için el yıkama ve kıyafetlerin değiştirilmesi. Özellikle hastanede giymek için tek kullanımlık kıyafet veya önlük sağlamak da sağlık çalışanlarının enfeksiyonu ailelerine aktarma konusundaki endişelerinin azaltılmasına yardımcı olabilir.

• Ayrıca, oynadıkları önemli kamu hizmeti rolü göz önüne alındığında, toplum içinde sağlık çalışanlarına bazı özel imtiyazlar tanımlanabilir. Örneğin, benzin istasyonlarında veya süpermarketlerde sıra beklememelerini sağlayacak özel kimlik kartları sağlamak, adil tazminat ve aileleri için maaş, ayrıca profesyonel gurur ve iyi niyet duygusunun desteklenmesi karşılaşabilecekleri olumsuz damgalamanın etkilerini önlemeye yardımcı olabilecektir. 

• Sağlık çalışanları bir pandemi sonrası psikopatoloji gelişme riski yüksek grupta ele alınmalıdır. Travmatik deneyimlere şahit olma ve tekrar tekrar maruz kalmalarının sağlık çalışanlarında kalıcı sıkıntılara sebep olduğu kanıtlanmıştır. Pandemi sırasında ve sonrasında madde kullanım bozukluğu, travmatik stres, anksiyete bozuklukları gibi sorunlar yaşayan çalışanları hedefleyen çalışan yardım/destek programları oluşturulmalıdır. Sağlık çalışanları ve ailelerinin psikiyatrik bakıma, farmakolojik girişimlere ve bireysel/grup psikoterapilerine ulaşabilmeleri sağlanmalıdır. Uzun vadede ruhsal sağlık taramalarının artırılması önerilmektedir.

Doç.Dr. Fahriye Oflaz

Kaynak: J. Levin (2019) Mental Health Care for Survivors and Healthcare Workers in the Aftermath of an Outbreak. In Psychiatry of Pandemics D. Huremović (ed.), Springer Nature, Switzerland AG 2019.p.127-141 https://doi.org/10.10 07/978-3-030-15346-5_11

The post COVID-19 ve Sağlık Çalışanlarının Ruh Sağlığı appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Sosyal mesafeyi koruma gibi müdahaleler, asemptomatik sağlık çalışanlarının COVID-19 enfeksiyonunu ev halkına iletme riskini azaltmada etkili midir?

(Nicholas Jones and Catherine Carver. On behalf of the Oxford COVID-19 Evidence Service Team Centre for Evidence-Based Medicine, Nuffield Department of Primary Care Health Sciences University of Oxford). 

KARAR

-Asemptomatik sağlık çalışanlarının aile üyeleriyle sosyal mesafelerini inceleyen bir çalışma bulamadık. 

-İnsanlar, artan izolasyon riski ve getirebileceği kaygı göz önüne alındığında, bu adıma dikkat etmelidir.

-Semptomatik sağlık çalışanları evde kendi kendine izolasyon için yönergeleri izlemelidir.

-Sağlık çalışanları aileyi korumak için hem evde hem de işyerinde el hijyeni ve iş yerinde doğru kişisel koruyucu ekipman kullanma gibi diğer tedbirleri alabilirler.

Özet

Sağlık çalışanları işyerinde bulaşıcı hastalıklara yakalanma riski altındadır. Birçok sağlık çalışanı aile üyelerini virüse maruz kalma risklerinden endişe duymaktadır. Mevcut kanıtlar sağlık çalışanlarının sosyal mesafeyi koruma önleminin ev halkını koruma konusunda etkin olduğunu desteklemekte midir?

Asemptomatik sağlık çalışanlarının bulaşma riskini azaltmak için aile veya ev üyelerinden sosyal mesafe uygulaması gerekip gerekmediği sorusuna yönelik doğrudan bir araştırma bulamadık.

Kapalı alanlarda yaşamanın SARS-CoV-2 bulaşma riskini artırdığına dair kanıtlar vardır.

Jefferson ve arkadaşlarının sistematik derlemesinde 12 çalışma incelenmiş ve sosyal mesafenin solunum yolu enfeksiyonlarının bulaşma oranlarını azalttığı belirtilmiştir. Genel olarak, etkili bir müdahale olup olmadığına karar vermek için sosyal mesafeyle ilgili yeterli inceleme, kanıt bulunmamıştır. NHS’nin önerisi, sağlık çalışanları semptomatik hale gelirse, evdeki diğer aile üyelerinden kendi kendine tecrit etmeye çalışmaları gerektiğidir.

Solunum virüslerinin yayılmasını azaltmada etkili olan müdahaleleri inceleyen bir sistematik derlemede; en etkili yöntemin tüm araçların kombine edildiği (el yıkama, maskeler, eldivenler ve önlükler) durumda olduğunu bildirmiştir (OR 0.09,% 95 CI 0.02 ila 0.35). Bir derlemede, SARS salgını sırasında meydana gelen hastane bulaşının çoğunlukla ‘uygun bariyer önlemlerinin uygulanamamasından’ kaynaklandığı sonucuna varılmıştır.

El hijyeni ve koruyucu ekipman kullanımı, COVID-19’a neden olan SARS-CoV-2 virüsünün kıyafetlerde 24 saat, camda üç gün ve plastikte altı gün hayatta kaldığı göz önüne alındığında iletim döngüsünü kırmak için özellikle önemli olabilir. Bu nedenle sağlık çalışanları, işte tek kullanımlık koruyucu ekipman kullanarak, ellerini yıkayarak, eve girerken temas yüzeylerini silerek ve ayrı olarak başka bir yere yıkanmış farklı kıyafetler giyerek evde aile üyelerine bulaşma riskini azaltabilir. 

COVID-19’a yönelik bir modelleme, sağlık çalışanlarının enfeksiyon oranlarının işgücünü 7 günlük vardiya modeli ile çalışan iki ayrı takıma bölerek azaltılabileceğini belirtmektedir.

Sağlık çalışanlarının işyerinde solunum yolu enfeksiyonlarına yakalanma riski artmış olsa da, aile üyelerine yüksek bulaşma oranları gösterdiklerine dair kesin bir kanıt yoktur. Gerçekten de, 2003 SARS salgını sırasında, pozitif SARS olgularından hane halkına geçiş sadece % 4.6 idi. 

Hazırlayan: Doç.Dr. Esin Ergönül

The post Sosyal mesafeyi korumak sağlık çalışanının COVID-19’u ev halkına bulaştırmaktan korur mu? appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

The post COVID-19 Pozitif Olanların Hastane ve Ev Dışında İzolasyonu appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

İŞ VE MESLEK HASTALIKLARI UZMANLARI DERNEĞİ – İMUD – 2 NİSAN 2020

İŞ KAZASI

Başta sağlık çalışanları olmak üzere tüm çalışanların, COVID-19 şüpheli ya da tanılı hasta ile temaslarında, hastadan kendilerinin solunum yollarına, göz mukozasına ya da açık yaralarına olan öksürük, hapşırık ve diğer vücut sıvılarının sıçraması ya da bulaşması veya bunlarla kontamine olmuş kesici delici malzemelerle yaralanma olaylarının tamamı iş kazası olarak değerlendirilmeli ve kayıt altına alınmalıdır.

“KAZA-OLAY BİLDİRİM FORMU” doldurularak kurumun Çalışan Sağlığı Birimi (ÇSB)’ne verilmelidir (EK-1). ÇSB tarafından HBYS üzerinde MEDULA ‘dan İŞ KAZASI provizyonu alınmalıdır. Bu işlem bildirim niteliğindedir. Ayrıca ICD kodlaması olarak Z57.8 Mesleki diğer risk faktörlerine maruz kalma kodu da işaretlenmelidir.

Ayrıca 3 (üç) işgünü içinde yönetici adına ÇSB tarafından “İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU” doldurularak da bağlı bulunduğu Sigorta Müdürlüğü Emeklilik Hizmetleri Birimine postayla bildirimde bulunulmalıdır (EK-2)).

Bu iş kazasını geçiren kişilerde takip eden süreçte eğer COVID-19 hastalığı gelişirse bu mevzuatın belirlediği kurullara iletilerek iş kazası sekeli olarak değerlendirilecektir.

MESLEK HASTALIĞI

SARS-CoV-2 maruz kalım riskinin yüksek olduğu işlerde çalışan ve iş kazası olarak değerlendirilmeyen, COVID-19 hastalığı kesin tanısı olan çalışanların mesleksel ve çevresel maruz kalımları değerlendirilmelidir. Bu değerlendirmeye göre meslek dışı ekilenimlerle açıklanamayan ve rastantısal olarak değerlendirilmeyen COVID-19 hastalarının mesleksel olarak bildirimleri yapılacaktır.

Temaslı sağlık çalışanlarında, COVID-19 virüs tarama testlerinin herhangi birinin (+) olması halinde, iş kazası olarak saptanan bir durum olmadıysa Z57.8 Mesleki diğer risk faktörlerine maruz kalma kodlanır.

Klinik, laboratuar ve/veya radyolojik tetkiklerle COVID-19 tanısı almış olan temaslı bir sağlık çalışanında, HBYS programında, DSÖ tarafından yeni tanımlanmış olan aşağıdaki kodlamalar işaretlenmelidir;

• U07.1 COVID-19, virüs tanımlanmış
• U07.2 COVID-19, virüs tanımlanmamış
  • Klinik epidemiyolojik olarak teşhis edilen COVID-19
  • Olası COVID-19
  • Şüpheli COVID-19

Bu detaylı kodlamaların yer almadığı HBYS veya ABYS programlarında COVID-19 için U07.3 kodlamasının işaretlenmesi yeterlidir.

COVİD-19 tanısı alan sağlık çalışanı için HBYS üzerinde MEDULA’dan MESLEK HASTALIĞI provizyonu alınmalıdır. Bu işlem bildirim niteliğindedir.

Ayrıca yönetici adına ÇSB tarafından “İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU” doldurularak da bağlı bulunduğu Sigorta Müdürlüğü Emeklilik Hizmetleri Birimine postayla bildirimde bulunulmalıdır (EK-2).

Kalıcı sekellerin değerlendirilmesi

COVİD-19 ilişkili iş kazalarının, maruziyetlerin ve meslek hastalıklarının izleminden sonraki aylarda, nihai raporların hazırlanarak yasal bildirimlerin yapılması için hastaların SGK tarafından yetkilendirilen Meslek Hastanelerine, Eğitim ve Araştırma Hastanelerine veya Devlet Üniversite Hastanelerine sevk edilmeleri gerekir. Buralarda hazırlanacak Sağlık Kurulu raporları, dayanağı olan tıbbi belgelerle birlikte çalışanın ve kurumunun bağlı bulunduğu İl Sigorta Müdürlüklerine bildirilerek yasal bildirim süreci tamamlanmış olur.

METNİN ASLI ve EKLER İÇİN:

The post COVID-19 ilişkili İŞ KAZASI ve MESLEK HASTALIĞI – İMUD appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

The post Evde Temaslı İzlemi appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

The post Evde Hasta İzlemi appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

The post Sağlık Çalışanlarının Ruh Sağlığının Korunması İçin Sağlık Kurumu Yöneticilerine Öneriler appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

The post COVID-19 Pandemisi’nde Meslek Hastalığı Tanı Kılavuzu appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Adım Miguel Jorge, halen 113 ulusal ve bölgesel hekim kuruluşunu bünyesinde barındıran küresel üst örgüt Dünya Tabipler Birliği’nin Başkanıyım.

Öncelikle, yaşadığımız COVID-19 salgınında ön saflarda görev yaparak hastaları tedavi eden sizlere teşekkürlerimi iletmek isterim. Sizlerin ve hemşirelerin, eczacıların, fizyoterapistlerin, diğer sağlık çalışanlarının mesaisi, gerek hastalarımız gerekse yaşadığımız topluluklar açısından yaşamsal önemdedir.

Dünyanın birçok yerinde alınmış olan önlemler hastalığın yayılmasını yavaşlatmayı amaçlamaktadır ve bu da üzerimize bakım ve hizmet kapasitemizin ötesinde bir yük binmemesinde bize yardımcı olacaktır. Pek çok önlem eleştirilmiş ve sorgulanmıştır; ancak hepinize hatırlatmak isterim: bugün tedbirlilik ilkesini esas alarak çalışıyoruz – elimizdeki en iyi bilgileri zararı önlemek, hiç olmazsa azaltmak için uyguluyoruz. Dolayısıyla halk sağlığı hizmetlerimizi desteklemek ve alınan önlemlere uymak mutlak bir zorunluluktur. Bu önlemlerin eleştirel analizi ve değerlendirmesi elbette gereklidir; ancak bu daha sonra yapılacak bir iştir.

Ne yazık ki krizin yanlış haberler ve yanıltıcı mesajlar için bir üreme alanı haline geldiğini gördük. Lütfen, özellikle sosyal medyada yayılanlar başta olmak üzere tüm mesajlara son derece titiz ve kuşkucu biçimde yaklaşın. İletişiminizden önce, bilimsel bilgiyi, basireti ve yargıda sağlamlığı gözetin. Aynısı, önleme ve tedavi konusunda yapılacak tavsiyeler için de geçerlidir.

Yaşadığımız bu an, sahiplenme, profesyonellik ve disiplinin, hastalarımıza yardım ve topluluklarımızı koruma adına yaptıklarınız açısından büyük önem taşıdığı bir andır. Gururla söylemeliyim ki hekimlerin ve diğer sağlık çalışanlarının büyük çoğunluğunun yaptığı tam da budur. İnsanlarda bize yönelik inanç ve güven yaratalım: Hastalarımız için orada olacağız ve toplumlarımızı koruyacağız.

Orijinal dokümana ulaşmak için tıklayınız.

The post Dünya Tabipler Birliği Başkanından Tüm Hekimlere Mesaj appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.