Mutlaktır ki devlet düzeyinde alınması gereken kararlar;  o andaki enfeksiyon olgularının durumuna, risk derecelerine ve de ülke kaynaklarına bakarak alınması gerekir. Ülkedeki farklı paydaş gruplarına danışılması gerekir.  Bu kararlar, şeffaf bir şekilde toplum ile iletişim halinde alınmalı, toplumun güveni kazanılmalıdır. Tabii ki sonuçta alınacak tüm kararlarda toplum yararları gözetilmeli ve bu topluma açık ve net yansıtılmalıdır. Bilinmelidir ki salgın ve özellikle pandemi dönemlerinde devlet yönetimi en zor dönemlerinden geçer ve duygusal değil tamamen mantıklı ve bilimsel dataların ışığında kararlar alınmalıdır.

Sosyal mesafe kuralları konulması kadar da bu kuralların ne zaman ve ne ölçüde geriye alınabileceği de önemlidir.

Bu güne dek, salgını yaşayan hemen tüm devletler sosyal mesafe kuralları uyguladı. Görülmektedir ki bu yaklaşım yararlıdır ve vaka sayısında düşüş olmuştur.  Sosyal mesafe konusunda bilimsel gözlemlerinin  çoğu sosyal mesafe olmadan, COVID-19’ün bulaşma hızı yüzde 2 ile 3 arasında ( hatta bazı toplumlarda 16 kişiye kadar çıkmaktadır) olduğunu göstermektedir. Yani her bir kişi, yaklaşık 2 ya da 3 kişiye bulaştırmaktadır. Sosyal mesafe kuralları uygulanarak bu hızın yüzde 1’in altına çekilmesi hedeflenmektedir.  Salgını önlemek için de bu gereklidir. Böylece hastaneye başvurular, ilaç ve medikal cihazlara ihtiyaç ve ölümler en az seviyede tutulabilecektir.  Eğer üreme hızı yüzde 1’in üstüne çıkarsa, tekrardan geniş çapta sosyal mesafe kuralları uygulamak gerekebilir.

Her devlet iş hayatına dönüş olması yönünde  ciddi bir baskı  yaşamaktadır. Her devletin; sıkı sosyal mesafe aşamasından (Faz 1), aşamalı yeniden açılma aşamasına (Faz 2) geçerken bilinçli kararlar üretmesi gerekmektedir. Tekrardan açılma COVID-19 yayılma riskini artıracaktır. Dolayısıyla liderler bilmelidir ki, yeniden açılma, COVID-19 yayılmasını arttırma riski taşır. Şu anda bulaşının tamamen önüne geçmenin bir yolu yoktur. Aşı bu üreme hızını %1 ‘in altına getirebilir ama aşı bulunana kadar, tüm COVID-19 vakalarını yani hastaları ciddi dikkat ve uyanıklıkla tespit etmeli ve izole edilmeli, hastalarla önceden temas etmiş kişiler (kaynak) yani filiasyon araması , hasta olma olasılığı yüksek kişileri saptama yani sürveyans, hastalığı semptomsuz geçiren/geçirmekte olanların yani asemptomatiklerin (bulaştırma ihtimalleri en fazla grup) yapılacak taramalarla saptanması ve şüphelilerin karantina altına alınması, hastaların testleri negatif olduktan sonra 1 hafta daha izolasyonda tutulması gerekir.

TEKRAR AÇILMANIN AŞAMALARI

Pandemi süresinde zamana da bağlı olarak ülkeler 4 aşamadan geçer. Bir aşama tamamlanmadan diğer aşamaya geçiş salgının alevlenmesine neden olacak geri dönüşü zor maliyetlere yol açacaktır.

FAZ 1: Bulaşın yayılmasını yavaşlatma aşaması

Hedefler:

1. Bulaşmayı yavaşlatmak
2. Test kapasitesini artırıp, semptomlulara ve temaslıların tamamını saptayıp test yapmak
3. Sağlık sisteminin tedavi kapasitesini artırmak ayrıca Covit dışındaki hastalara da bakabilmek.

 Bu faz için atılması gerekli adımlar:

1. Sosyal mesafe ( okulların vs kapatılması)
2. Çalışmaların online gerçekleştirilmesi
3. Seyahat kısıtlaması
4. Toplantıların iptali
5. Ev izolasyonu
6. Testleri artırmak ve verileri paylaşmak
7. Sağlık çalışanlarına, semptomlulara ve temaslılarına test
8. Sağlık sisteminin yeterlilik kapasitesinin artırılması.
9. Sağlıkçılar için koruyucu ekipmanın artırımı, emniyet güçleri vb için korumanın güçlendirilmesi.

İkinci faza  geçmek için aşağıdaki olması gereken 4 kriter vardır.

• Yeni vaka sayısı en azından son 14 gündür düşüşe geçmişse.
• Hızlı tarama test kapasitesi (rapid diagnostic testing capacity) en azından, semptomlu kişiler ve onların temaslıları için yeterli sayıda yapılmış olması
• Sağlık sistemi tüm hastaların bakımı için yeterliyse, sağlık çalışanları için devletin kişisel korunma ekipmanları sağlanmışsa, bunlar yeterli durumda ise
• Tüm yeni ve temaslı vakalar için devletin yeterli sağlık kapasitesi var ise ( burada tüm hastalıkların ilerleyip hospitalizasyon gerekeceği varsayımından yola çıkılır)

FAZ 2:

1. Aşama tamamıyla yerine getirildiğinde ikinci aşamada işletmeler ve sektörler tekrar açılmaya gidebilir. Yetkililer bu açılmanın genel mi , yoksa yerel bölgelere göre bir strateji mi uygulayacaklarına karar vermelidir. Her sektörün tek tek risk analizleri, yarar zarar denklemleri ve bu riskleri toplumun, devletin karşılayabilme gücünü tartışabilmek için taraf sektörlerden fikir alınması ve bu kararların şeffaflıkla verilmesi dünyadaki genel görüştür.

İkinci evrenin hedefleri: 1. Sosyal mesafe tedbiri, zamanla kaldırılmak üzere dikkatle uygulanmalı 

2. Isyerleri ve okullar açılmalı 
3. Covit19 kontrol altında tutularak Faz 1’e geri dönüşün önüne geçilmesidir.

Bunlar karar süreçleri oldukça irdelenmesi gereken hedeflerdir ve faz 1 deki tüm çalışmalar dikkatle sürdürülüyor olması şarttır.  Bu geri dönüşün hastalık oranlarına yansıması 2-3 haftalık bir sürede olacaktır. Eğer vaka sayısında artış varsa, açılma durdurulmalıdır ve mevcut durum kontrol altına alınmalıdır. Bu yüzden 2. Faz zorlu bir süreçtir ve kademeli olarak yapılmalıdır.

Epidemiolojik risk; kararların alınmasında göz önüne alınması gereken önemli noktalardan biridir. Her sektörün açılımında ilgili paydaş gruplara danışılması, iyi iletişim kurulması, toplumun bu vaka artış sayısını önlemek için alınan kararlara dahil edilmesi gerekmektedir; Paydaşlarla iletişim; 2 yönlü iletişim olmalıdır. Yanlış bilgi yayılması ve kurallara uyulmaması ile karşılaşmamak için belli kararları paydaşlara bırakmak gerekir. Toplum güveni sağlanmalıdır, tekrar açılma aşamasında; toplum desteği ve işletmelerin kurallara uyumu çok önemlidir. Hangi konular göz önüne alınarak, hangi faktörler göz önüne alınarak tekrardan açılmaya gidilmiştir, bu nktalar şeffaf bir şekilde toplum ile paylaşılmalıdır. Belirsiz olan konular, devlet yetkilileri tarafından tespit edilip o konuların üzerine gidilmeli, toplum hassasiyet ve endişeleri göz önünde bulundurulmalıdır. İletişim sayesinde, insanlar virüsten korunmanın yollarını, işletmeye düşen sorumlulukları bilmelidirler. Bunun için de riskler, ve hafifletme önerilerinin iyice kavranması gerekir.

Risk Değerlendirmesi, sosyal mesafe kurallarının gevşetilebilmesi ve ekonominin belli kısımlarının tekrardan açılması için yapılmalıdır;

• Bulaşın artma olasılığı (okul, işletme vs yerlerin tekrar açılması halinde bulaşın artma riski)
• Bulaşın sonuçlarının (bulaşın, kişiler ve toplum üzerindeki etkisi) ölçülmesi gerekir.

Hem ihtimalin düşmesini sağlayacak olan hem de sonuçlarının etkisini azaltacak olan hafifletme önlemleri alınmalıdır.

 Olasılık araştırmalarında veriler yakın temastan bulaştığı yönünde olduğundan ev halkı, sürekli olarak yakın temas halinde olanlar, beraber seyahat edenler veya bir öğün paylaşanlar en yüksek enfeksiyon riski taşırlar. Büyük toplantılar, dini toplantılar, koro çalışmaları, uzun süreli bakım yerleri, büyük aile toplantıları vb salgına sebep olurlar.

 O yüzden minimum temas olan yerler daha az risk taşır ama bu salgında riski tamamen yok etmek mümkün değildir.

Bulaşın artmasını hızlandıracak büyük toplulukları bir araya getiren işletmeler; beraber seyahat gerektiren vs işletmelerin daha farklı önlemler alması gerekmektedir. Bu olasılığı hafifletme önlemleri alınmalı, Bir işletme yüksek risk taşısa bile, (ihtimal ve sonuçlardan ötürü); bu riski düşürmek mümkündür. Ancak, hiçbir hafifletme önerisi riski tamamen sıfırlamaz, önlemlere rağmen, bazı işletmelerin açılması taşıdığı riskten ötürü pandemi  sona erene kadar mümkün olmayabilir.

 İşletmeler açılması düşünüldüğünde,

 Fiziksel mesafe ile; mümkün olduğu sürece, insanların evden çalışmasını desteklemek; fiziksel olarak işyerinde olması gereken işçi sayısını en aza indirmek.

Mühendislik yaklaşımları ile  insanlar arası fiziksel bariyer oluşturmak

Çalışmanın sisteminin düzenlenmesi ile insanlar arası teması azaltmak için tekrardan sorumluluk dağılımı; teknolojiyi kullanarak iletişimi artırma

Kişisel koruyucu donanımlarla; insanların tıbbi olmayan maske giymesini sağlamak Tıbbi olmayan maske kullanımı, fiziksel bariyer, insanlar arası mesafe yerleştirme önlemleri için kurallar konulmalıdır.

 Belli Ortamlar için Risk Değerlendirmesi Risk değerlendirmesi;

• Zorunlu olmayan işletmeler
• Okullar
• Dış Alanlar
• Toplu buluşma yerleri
• Ulaşım
• Kalabalık Toplanmalar
• Kişiler arası toplantılar (Bu yerlerdeki sayısal riski hesaplamak şu anda mümkün değildir)

Sözü geçen yerlerde ortak nokta kişi sayısının yüksekliğidir ve yüksek risk barındırır.

Okullardaki online eğitim yüz yüze eğitimin yerini tutamaz. Uzun vadede okulların kapalı olması eğitimde eksikliğe boşluğa sebep olur. Çocukların virüsün taşınmasındaki rolü kesin ve net olmamasına karşın öğretmenler için; ciddi bir hastalık riski oluşturur. Bu yönden okulların açılması dikkatle ele alınmalıdır.

FAZ-3

Aşının bulunmasıyla üçüncü aşamaya geçilebilir.  Serolojik metod ile bağışık olanlar saptanır. Toplumun bağışıklığı belirlenir.Bağışık olanlar izlemeye alınır Bağışık olanlar riskli de olsa işlerine dönebilir, risk alanlarında görev yapabilir  Koruma tedbirlerine binaen tüm tedbirler kaldırılabilir. 

FAZ-4

Olası bir başka pandemiye karşın hazırlıkların yapılacağı evredir. Artık dünyanın yeni salgınlarla karşılaşma ihtimali de olduğundan devletler <,

– Sağlık sisteminin modernizasyonu

– Enfeksiyon öngörü merkezinin kurulması 

– Karantina koşullarının yükseltilmesi 

– Yerel sağlık merkezlerinin ve ekiplerinin güçlendirilmesi çalışmalarını tamamlamalıdırlar.

Ülkemizin 1. Faz içindeki durumda olduğunu da düşünürsek;  özet olarak 

A-İkinci aşamaya 4 kriter yer aldığında geçilmelidir

• Yeni vaka sayısı en azından son 14 gündür düşüşteyse
• Hızlı tarama test kapasitesi (rapid diagnostic testing capacity) yeterli ise, en azından, semptomlu tüm insanlar ve onların temaslıları tam saptanıyor ve test hepsi için yapılıyorsa
• Sağlık sistemi tüm hastaların bakımı için yeterliyse, çalışanlara devlet kişisel korunma ekipmanlarını verebilecek durumda ise
• Tüm yeni ve temaslı vakalar için yeterli bir devlet sağlık kapasitesi var ise ,

B-Geri açılım için ülkedeki farklı paydaş gruplarına danışılması gerekir,  açılma söz konusu olduğunda bile, evden çalışma ile işlerini halledebilenlerin aynı şekilde devam etmesi ile sosyal temas düşecektir; risk düşecektir. Hastalık izni konusunda işletmelerin daha esnek davranmaları, herkesin tıbbi olmayan maske takması zorunlukları önemlidir.

 C-Yetkililer açılım yaptılarsa 2 -3 hafta aralıklarla değerlendirme yapılmalı, her aşamadan sonra, yeni vaka sayısı, hospitalize edilenler ve ölüm oranları değerlendirilmeidir.

D-Dış alanlarda virus bulaşma riski daha düşüktür. Düşük temas yoğunluğu, az temas ve   

işletmelerini değiştirme kapasitesi olan işletmeler; yüksek temas yoğunluğu olan işletmelere oranla daha erken açılmaya gidebilir. Toplu taşımada kişiler arası mesafe riski bir ölçüde düşürebilir. Ancak genel olarak riski yüksek bir alanlarda okullar ve çocuk bakım yerleri ile ilgili zorluklar mevcuttur.

The post Prof. Dr. B. Elçin Yoldaşcan – Sosyal Mesafe Tedbirlerinden Geri Dönüş Aşamaları – 24.04.2020 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Dünyadan başlayalım, sonra Ülkemize dönelim. Avrupa ve ABD hakkındaki öngörülerimiz tutuyor. Daha önceki yazılara göz atarsanız bu görülür. ABD Nisan’ın 4’ü gibi yeni vaka sayısı açısından bir pik oluşturdu. Biraz oyalandıktan sonra 10 Nisan’da benzer düzeyde bir diğer piki takiben yeni vaka sayılarını düşürmeye başladı. Bu şu anlama geliyor. Eğer bu yönde ilerlerse Hastalık havuzuna dolan yeni vakalar giderek azalacak ve iyileşenlerin de artmasıyla birlikte aktif vaka sayıları giderek düşecek. Aktif vakaların azalmaya başlaması için bir hafta on gün daha zamana ihtiyacı var. ABD’nin bu eğime girmesiyle, küresel salgın eğrisi de azalma yönüne dönecek. Çünkü şu anda küresel eğilimi ABD domine ediyor.  İtalya, İspanya, Almanya ve İran düzenli olarak yeni vaka sayılarını azaltmaya devam ediyorlar. İtalya diğerlerine göre biraz daha nazlanarak ve zamana yayılarak düşüyor. İtalya, İspanya ve Almanya aktif vaka sayısı açısından da pik düzeyine geldi, artık yeni vakalarla birlikte aktif vakaların da azalması bekleniyor. İran’da aktif vakalar çoktan azalmaya geçti.

Gelelim Ülkemize. En zorlandığımız yer burası. Çünkü veri güvenliği diye bir sorunumuz var. Ama eldeki bu. Lütfen benimle birlikte siz de yorumlayın. Sık sık şekilleri açıp bakın. Gördüğünüz gibi salgının ilerlemesi açısından ülkeler üç aşağı beş yukarı birbirini taklit ediyor.  Olağanüstü bir durum olmadığı taktirde bizim de benzer bir gelişme göstermemiz gerekir. 11 Nisan’da yeni vaka sayısı açısından bir zirve yaptık. Bu gerçek bir zirve de olabilir, yalancı bir zirve de. Yalancı ise bundan sonra gelecek günlük rakamların 6-7 binlere doğru tırmanması gerekir. Ancak diğer ülkelere bakınca bu zirvede üç dört gün oyalanıp, daha sonra tekrar bir pik yapıp (bunun mekanizmasını daha önce açıklamıştık), kademeli şekilde düşüşe geçmemiz gerekiyor (Grafikteki yeşil çizgi). Bu durumda daha önce verdiğimiz 19 Mayıs tarihi, bilemediniz Mayıs sonunda yeni vaka sayımızın yok denecek kadar azalması beklenir. Yine iyileşen hasta sayılarının artmasıyla aktif hasta sayımızda da bir pik beklemeliyiz. Ay sonuna doğru olacağını tahmin ediyorum. Vaka sayımızdaki azalma 20 yaş altına sokağa çıkma yasağının olası etkilerine takvimsel olarak uyuyor (yasak 4 Nisan, ilk azalma 12 Nisan). Ne kadar etkisi vardır, bilemem.

Ancak şunu hatırlatalım, bugün bize ilan edilen rakamlar, virüsün geçen haftaki macerasını yansıtıyor. Yani bir hafta on gün önce virüs bir kişiye bulaştı, ortalama 5 gün sonra (2-14 arası) hastalık belirtileri ortaya çıktı, 3-5 gün içinde de bu vaka sağlık kuruluşuna başvurdu, testi yapıldı ve dün Sağlık Bakanı tarafından şu kadar yeni vakamız var diye açıklanan hastalar arasında yer aldı. O yüzden ben önümüzdeki 2-3 hafta çok önemli değil, geçtiğimiz hafta ve bugünler çok önemli diyeceğim.

Geçtiğimiz hafta olağan dışı olarak bir Cuma sendromu yaşadık. Bu karmaşanın etkisini tahmin etmek güç. Gerçekten insanlar arasında ciddi bir bulaşma yaşandıysa, gelişmemizin kırmızı çizgiye benzer ilerlemesi ve vakaların azalmasının hazirana kalma olasılığı var. Bana sorarsanız ben çok kuvvetli bir etki beklemiyorum. Bu olay sokağa çıkma yasağı olan veya evde kalma koşullarına son derece uyan, steril diye tabir edebileceğimiz bir ülkede olsaydı kesinlikle ciddi bir olumsuz etkisi olurdu. Ancak bizde günlerdir, toplu taşımada, üretim yerlerinde, atölyelerde, sanayi çarşılarında, fabrikalarda, pazar yerlerinde insanlar arası yakın temas zaten yaşanıyordu ve bizim salgın dinamiğimiz bu gerçekler eşliğinde oluşmuştu. O yüzden böyle bir temasın bizim enfekte kişi sayımızı arttırmakla birlikte zıplatmayacağını düşünüyor, düşünmek istiyorum. Ama yine de buna bir cevap vermek zor. Sokağa kendini atanların sayısı Bakanın dediği gibi 250 bin mi idi, yoksa 2.5 milyon mu, bilmiyoruz.

Tabi unutmamak lazım şu an Covid-19’un birinci atağı ile mücadele ediyor ve onu söndürmeye çalışıyoruz. Olasılıkla 15-20 gün içinde özellikle batı ülkeleri ekonomik kaygılarla önlemleri gevşetecek. Bu durumda aşı bulunana kadar yeni salgın atakları görülebilir. Ancak bu atakların hiçbir zaman birinci atak kadar dramatik boyutlara ulaşması beklenmiyor. Büyük olasılıkla kontrol altında tutulacak. Sloganımızla bitirelim. Evde kal, bulaşma , bulaştırma.

The post Mehmet Aktekin – 14.04.2020 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Toplumda gerçek vaka sayısı bilinmeyen, belirtisiz geçen pek çok enfeksiyon vakasının olduğu, belirtisi olanların ne kadarına test yapılıp, ya da yapılmadan tanı konduğunu bilmediğimiz bir ortamda hastalığın geleceği ile ilgili yorumlar yapmaya çalışıyoruz. Bugüne kadar salgının gelişimi incelenirken hep ilk vaka ölçü alındı, dünyanın her yerinde. Oysa Çin’de ilk vakanın Kasım, Türkiye’de Ocak ayında olduğuna dair bir sürü rivayet var. Kaldı ki Türkiye’de ilk vakanın 10 Mart’ta olmadığı zaten anlaşıldı. Buna karşın bir de İtalya örneği var. İtalya’da ilk vaka 31 Ocak’ta görüldü, ancak 21 Şubat’a kadar sadece 3 vaka var. Arada 22 gün var. O halde salgının geleceğine ilişkin kestirimler yaparken, zaten şüpheli olan (bu salgına özel) ilk vaka tarihini kullanmak ne kadar doğru? Değişik bir şey yapmak istedim. Geleceği tahmin etmek için başlangıcı kesin olarak saptanamayan ilk vaka tarihini değil de vakaların gözle görülür sayıya ulaştığı bir tarih aldım. Bunun için de elli rakamını kriter kabul ettim. Çin için en erken, 22 şubat’ta 270 rakamına ulaşabildiğim için, Çin’in 50 vaka tarihini 20 Şubat varsaydım.
Bu analiz ülkeler birbirinden farklı olsalar, farklı önlemler alsalar da genel olarak salgın sürecinin benzer bir seyir izleyeceği varsayımına dayanmaktadır. Kanımca baştan önlem almayan ülkeler daha sonra katı, baştan bazı önlemleri alan ülkeler sonradan daha az katı önlemler alarak, birbirine benzer bir konuma gelmiştir.
Buna göre Çin yeni vaka anlamında 22 günde pik noktasına gelmiştir. Gerçi Çin’in piki vaka tanımında değişiklik nedeniyle aniden sıçrama yapmış ve normal eğriden sapmıştır. Ancak salgın sürecini tamamlayan tek ülke olduğu için çaresiz, onun verilerini referans alacağız. Çin pik yaptıktan 28 gün, 50’li rakamları bulduktan 50 gün sonra vakalarını sıfırladı.
İtalya 22 Şubat’ta 58 vakaya ulaştı. 29 ve 34 gün sonra ikinci tepe daha alçak olmak üzere çift tepe formasyonu yaptı, İspanya ve Almanya’da da bu çift tepe formasyonu gözlendi. İtalya 29 gün sonra 1. tepeyi, 34 gün sonra 2. tepeyi yaptı ve inişe geçti. İkinci tepe 26 Mart’ta gerçekleşti. Şayet 3. Bir tepe oluşturma gibi bir davranışa girmez ise (zor görünüyor) ve Çin deneyimi burada çalışırsa, 20 gün sonra yani Nisan sonuna doğru vakalarını yok denecek kadar azaltması, yani salgını söndürmesi gerekli. İtalya’nın süreci bu analizin de işe yarayıp yaramadığını söyleyecek bize.
İspanya 4 Mart’ta 54 vakaya ulaştı. 21 gün sonra ilk tepeyi 27 gün sonra 1 Nisan’da ikinci tepeyi yaptı. Çin’i izlerse Mayıs ayının ilk haftalarında salgını söndürmesi gerekli.
Almanya 4 Mart’ta 59 vakaya ulaştı. 23 gün sonra ilk tepeyi, 29 gün sonra 2 Nisan’da ikinci tepeyi yaptı. Aynı yaklaşımla Mayıs’ın ilk haftalarında salgının durması lazım.
İran’da 26 Şubat’ta 44 vaka vardı. Tipik bir çift tepe yapmadan 30 Mart’ta yani 33 gün sonra tepe noktasına ulaştı. Çin’e benzerse Nisan sonlarında salgın biter.
Tepeye ulaşma süreci 15-16 gün gibi daha hızlı olan İsviçre ve Avusturya gibi ülkeler var. Ancak nüfusları düşük olduğundan kontrol önlemleriyle salgının dinamikleri daha kolay değişeceğinden şimdilik sadece bilgi olarak buraya koyalım. Bunun dışında Çin’in dinamiğini belirleyen Wuhan, İtalya, ispanya, Almanya , İran ve Türkiye benzer nüfus büyüklüğü gösteren ülkeler.
Özetlersek 50’li vakalara ulaştıktan sonra ülkeler 27-33 gün sonra tepe noktalarına (peak) ulaşıyorlar (ikinci tepe esas alınınca). İlk tepe 21-29 gün sonra oluşuyor.
Türkiye 17 Mart’ta 51 vakaya ulaştı. Şu an 50 vakadan sonra 19. Günde. Bu durumda 8 ile 14 gün sonra salgında pik noktaya ulaşma olasılığı var. Şayet iki tepe yapma gibi bir grafik çizecekse 2 ile 9 gün içinde ilk tepesini yapması lazım. Biz yine de ilk tepeyi falan karıştırmayalım. Yani bir ile iki hafta sonra salgının pik yapması (12-19 Nisan ) ve yine Çin’i takip ederse 19 Mayıs civarında salgını söndürmesi beklenir.
Bu analizin güçlü yanı, genel olarak ülkelerin birbiriyle uyumlu eğriler çizmesidir. Zayıf yanları ise ülkelerin eğilimlerini oluşturan verilerin ne derece gerçeği yansıttığının, belirti veren insanların ne kadarına tanı konduğunun, ülke içindeki odaklaşmaların dinamiğinin (örneğin İstanbul) ne olduğunun tam bilinmemesidir.
Bu arada Doçent Dr. Özgür Sevinç’in yaptığı analizlerde Türkiye şu ana kadar Çin ile uyumlu bir grafik çizmektedir.
Şunu unutmayalım, bu öngörü, verilerin benzerliğine dayanan bir tahmindir, beklenmeyen olaylar, önlemlerde zayıflamalar, ya da İtalya, İspanya, İran ve Almanya gibi ülkelerin yeniden tırmanmaya geçmesi gidişatı değiştirebilir (Böylece kendimi de biraz sağlama alayım). Ancak bir görüş olarak yararlı olacağı kanısındayım.  

The post Mehmet Aktekin – Salgın Kestirimi – 06.04.2020 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Günaydın. Bugün değişik bir analiz yapalım. Dün Avrupa ülkelerinde vaka sayısı arttı. Daha doğrusu arttı göründü. Bu da tabi çoğu medya organınca umutsuz bir hava ile topluma yansıtıldı. Gelin inceleyelim.

Özellikle kişiden kişiye geçen bulaşıcı hastalıklar başlangıçta alınan önlemlerin azlığı, organizasyon hataları, bölgeye dışardan giren çıkanların kontrolsüz olması gibi nedenlerle giderek yayılırlar ve yukarı giden bir grafik çizerler. İki şekilde bu artış durur. Ya halkın %60-70’inin enfekte olmasıyla virüsün artık bulaşacak hassas (sağlam) kişiye rastlayamaması, ya da alınan önlemlerle hastalığın yayılımının sınırlanması. Alınan önlemlerden biri virüse karşı aşı geliştirilmesidir. Henüz bu noktada değiliz. Diğeri de artık hepimizin ezberlediği karantina, insanların birbiriyle temasının önlenmesi, kişisel temizlik, maske kullanımı ve benzeri önlemlerdir. Bu önlemler etkiliyse hastalık bir tepe noktasında baskılanır. Bu tepe noktası yeni hasta sayısının en fazla olduğu, aynı zamanda hastalığın da en fazla bulaştığı dönemdir.

Şayet hastalık tanısı Covid-19’da olduğu gibi belirtisi olan insanlara bir test uygulanarak koyuluyorsa, hasta kişi belrtilerinin netleşmesi ve hastaneye gitme süreci sırasında pek çok kişiye hastalığı bulaştırır (örneğin 1. Ok civarındaki birkaç gün). Daha sonra hastaneye gider, testi yapılır ve tanısı konur. Bu hastadan virüsü alan kişiler bir kuluçka süresi sonra (Ortalama 5, genellikle 4-6, ama 2 günden 14 güne kadar uzayabilir) hastalık belirtilerini göstermeye başlarlar.

Şayet toplumda temaslı araması (filyasyon) ve bunların karantinaya alınması önlemleri hakkıyla uygulanıyorsa ilk hastanın temaslısı kişiler bulunur, karantinaya alınır ve testleri yapılır. Dolayısıyla hastalığa yakalanma riski çok yüksek olan birçok kişi saptanır. Bu kişiler virüsü aldıktan ortalama 4-6 gün sonra hastalık belirtileri gösterirler ve testleri de pozitif olarak bulunur. Bu duruma uymayan vakalar olsa da genelin davranışı bu yöndedir.

Bu nedenle önlem alınan ve kişiden kişiye bulaşan hastalıklarda birinci pikin ardından bir ortalama kuluçka süresi sonra (5, 4-6 günler civarı) vaka istatistiklerinde yeni bir artış, yoğunlaşma görüntüsü olur. Bu artış istatistiklere bir veya iki gün boyunca yansır. Ancak yoğunluk bu ilk pikten daha düşük seviyededir. Benzer açıklamayla her 4-5 günde bir yeni ama daha küçük bir pik yapa yapa salgın sonlanır.

Pik noktalarının tepeleri bir çizgiyle birleştirilirse eğimin aşağı doğru olduğu görülür. Bu da bize salgının gerçek gelişimini anlatır.

İtalya, İspanya ve Almanya, salgına karşı bir noktadan sonra önlem alan ülkeler olarak bu tanıma uygun bir azalma sürecine girmiş görünüyorlar ve dün üçüncü, dördüncü piklerini yaptılar. Belki bugün de yüksekçe rakamlar olabilir, ya da tekrar düşüşe geçerler. Bir düşüş sürecinin ardından 4-6 gün sonra yeniden ama, bugünkünden çok daha az düzeyde bir pik daha görebiliriz.

Peki Çin neden bu formasyonu göstermedi. Aslında belli belirsiz de olsa gösterdi. Kabaca Çin oldukça geç kaldıktan sonra çok sert önlemler aldı ve o noktadan sonra kişilerin birbirine bulaştırmasına fazla izin vermedi demekten başka bir şansımız yok gibi. İran’da ise bu iniş çıkışlar olmadan yeni vaka sayısı düzenli olarak azalıyor. Bunun analizi İran tarafından ileride yapılacaktır.

Gelelim Türkiye’ye. Bir kez daha belirtelim, yaptığımız kestirimler, diğer ülke deneyimlerinin tekrarlayacağı varsayımına dayanıyor. Ülkemize özel bir kanıtımız yok. O nedenle bu çekinceyi göze alarak söylediklerimi değerlendirin. Yine Ülkemizde hasta sayısının en fazla olduğu öngörülen İstanbul ile ilgili bilgimiz yok, diğer illerde sayılar ne bilmiyoruz. Bu konuda ayağı yere basan tahminler yapılacaksa bu sayıları bilmemiz gerekiyor. En azından biz sağlık profesyonellerinin.

Şimdi, ekrana çıkan herkes 2-3 haftadır, önümüzdeki 2-3 hafta çok önemli diyor. O iki üç hafta bir türlü bitmedi. Sanırım herkes kendine güvenli bir zaman aralığı yaratıyor. 6 Nisan tarihli yorumumda bir senaryoya göre 2-9 gün içinde, diğer senaryoya göre 12-19 Nisan arasında hastalık yeni vaka sayısı açısından pik yapar demişim. Bu durumda bugünden itibaren on gün içinde Türkiye’de hastalığın zirve yapması lazım. Bu her an olabilir, bugün de, yarın da önümüzdeki yakın günlerde de. Ancak yine bu tahminlerimi belirtisi olan vakaların en azından büyük çoğunluğuna tanı konulduğu ve onların temaslı takiplerinin baştan beri yapıldığı ve diğer ülkelerle uyumlu olacağımız varsayımıyla öne sürüyorum.

Pik noktayı yaptıktan sonra vaka azalma sürecinin İtalya ve Almanya benzeri bir süreçle gelişeceğini sanıyorum. Çünkü çok sert önlemlerimiz yok ve hastalanan kişinin belirtileri çıkarken etrafına bulaştırma şansı yüksek.

Merak edilen konulardan bir diğeri de bizim toplam hasta sayımız ne olacak? Onu da önümüzdeki günlerde tahmin edelim. Bu gün yeterince uzun oldu. Evde kalalım, bulaşmayalım, bulaştırmayalım. Gevşersek salgını söndüremeyiz.

EK: Covid19-graph

The post Mehmet Aktekin – Tekrarlayan Pikler- 09.04.2020 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.