Günaydın. Çok ilginç bir haftaya giriyoruz. Pek çok ülkede dananın kuyruğu kopacak. Şu ana kadar ne olduğu netleşecek, bundan sonra ne olacağı kesinleşecek. Önümüzdeki haftaya sanırım çoğu ülke farklı duygularla girecek.

The post Mehmet Aktekin – 2 – 28.04.2020 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

 Günaydın. Yeni vaka sayılarının günlere göre dağılımı incelenirken bazen günden güne pek de anlam verilemeyen değişikliklerin olduğu görülür. Bunların nedenleri arasında; hastalık belirtisi gösteren bireylerin sağlık kuruluşuna başvururken erken veya geç davranmaları, sağlık kuruluşundaki tanı sürecinin farklı sürelerde tamamlanması, verilerin sisteme girilmesi sırasında bir sonraki güne kayma ve benzeri pek çok faktör rol oynayabilir. Bu nedenle üçer günlük veri ortalamaları, uzun süreçli olaylarda da haftalık veri ortalamalarının kullanılması daha göze hitap eden, anlaşılması daha kolay grafikler ortaya çıkarır. Bugün 24 Nisan itibariyle hem günlük verileri, hem de üçer günlük ortalamaları kullanan iki grafik vereceğim. Gördüğümüz gibi her iki grafikte de yeni vakalar açısından aşağı dönmüş durumdayız. Tepedeki kararsız platonun İstanbul azalırken, diğer bazı büyükşehirlerdeki yeni vaka artışından kaynaklanabileceğini daha önce söylemiştik.

The post Mehmet Aktekin – 28.04.2020 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı

Yeni Korovirüs Hastalığınının (COVID-19) pek çok ülkede görülmeye başlaması, ülkeler arası enfeksiyonunun yayılması gibi nedenlerle, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 30 Ocak 2020 tarihinde bu enfeksiyonu Uluslararası Önemi Haiz Halk Sağlığı Acil durumu olarak ilan etmiştir. Ülkelerde görülen vaka sayılarının artışı ile birlikte her ülke aşamalı olarak bazı önlemler almaya başlamıştır. Bu önlemler bireysel düzeyde alınması gereken önlemlerin yanı sıra toplumsal düzeyde alınması gereken önlemleri de içermiştir. Toplumsal düzeyde alınan önlemler, uçuşların durdurulması, seyahat kısıtlamaları, okulların kapatılması, karantina uygulamaları, toplantı organizasyonlarının iptali, sokağa çıkma yasaklarının geliştirilmesi gibi düzenlemeleri içermiştir. Düzenlemelerin olumlu ya da olumsuz etkilerinin değerlendirilmesi neticesinde de normal duruma dönüşle ilgili planlamaların de gerekliliği ortaya çıkmaktadır.

“Yeni normal” sorununun merkezinde, büyük ölçekli sosyal mesafelerin hastalığın yayılmasını yavaşlatmasına yardımcı olmasına rağmen, nüfusun büyük çoğunluğunun hala bağışıklığı olmaması ve Covid-19’a karşı duyarlı olmaya devam etmesi bulunmaktadır. İnsanları ayrı tutmak için tasarlanan önlemlerin erken kaldırılması, elde ettiğimiz ilerlemeyi geri döndürebilir ve enfeksiyonlarda ve ölümlerde ani bir artışa yol açabilir. En olasılıklı çözüm, bir veya daha fazla güvenli ve etkili aşıların yaygın olarak bulunmasıdır. Ancak, bir aşı klinik denemelere girdiğinde, çalışıp çalışmadığını göstermek için en az altı aya ihtiyacımız olacak. Çalışıyor olsa bile, büyük ölçekte üretilmesi gerekecek ve herkese ulaşmadan önce daha fazla zamana ihtiyaç duyulacaktır.

Büyük ve küçük olmak üzere toplumun her düzeyinde alınması gereken birçok karar vardır. COVID-19’un artan bulaşma riskleri, hastalığın yayılmasını azaltmak için alınan önlemlerle halkın, toplumun ve ekonominin durumuna karşı dengelenmelidir.

Yapılan birçok yayılma modellemesinde sosyal mesafenin yokluğunda, COVID-19’un üreme oranının 2 ile 3 arasında olduğunu gösterilmiştir. Bu, hastalığı olan her insanın ortalama 2 ila 3 kişiye yayılacağı anlamına gelir. Bir salgını sona erdirmek için, kontrol önlemlerinin bu sayıyı mümkün olduğunca 1’in altına çekmesi gerekir. Bir aşı, elbet en önemli ve kritik çözümdür. Ancak bu arada, vaka temelli müdahalelerle birlikte sosyal mesafelendirme önlemleri, üreme oranını 1’in altında tutmanın temel araçlarıdır. Üreme oranı 1’in üzerine çıkarsa, bu salgın büyümenin devam ettiği anlamına gelir. Yeniden açılmanın her aşamasından sonra, yetkililer COVID-19 günlük vaka sayılarını, hastaneye yatma ve ölüm sayısını diğer tüm verilerle birlikte dikkatlice gözden geçirmelidir. Bu müdahalelerin sonuçlarının rakamlara yansıması 2-3 hafta sürecektir. Vaka sayımı, hastaneye yatışlar ve ölümler bu süre zarfında artarsa, tekrar açılmayla ilgili olan eylemler duraklatılmalıdır.

Güvenli ve etkili bir aşı yaygın olana kadar devletlerin pandeminin tüm süresi boyunca büyük bir ihtiyatla COVID-19 vakalarını aktif olarak yönetmeleri gerektiğini bilmek önemlidir. Önlemler ile ilgili karar alırken, Ulusal Düzeyde olduğu kadar Yerel Düzeyde de önlemlerin alınmasının gerekliliği unutulmamalıdır. Ulusal Düzeyde, modern toplum ve dünya düzenini oluşturan tüm şartlar, politikalar, iş yapma biçimleri, prosedürler, protokoller, ilişkiler, düzenler yeniden gözden geçirilmelidir (örneğin eğitimin okullarla sınırlı kalmaması gibi, eğlencenin sinema, tiyatro, AVM’lerle sınırlı kalmaması gibi). Yerel düzeyde de bölgenin koşullarına göre farklı uygulamalar (göçmenlerin veya mevsimlik tarım işçilerinin fazla olduğu bölgelerde alınması gereken farklı müdahaleler gibi)  gündeme gelebilir.

California Eyaletinin bu konuyla ilgili Değerlendirme Alanları ve Yanıtlanması Gereken Soruları aşağıda verilmiştir:

• Pozitif veya maruz kalanları test ederek, temaslıları izleyerek, izole ederek ve destekleyerek vatandaşları izleme ve koruma yeteneği

Anahtar sorular:

• Semptomatik olan herkesi test edebilir miyiz?
• Tüm temaslıların izlemi yapabilir miyiz?
• Risk altında olan kişilerin enfeksiyonu önleme yeteneği

Anahtar sorular:

• Yaşlılar ve kendi evlerinde tıbbi olarak korunmasız yaşayanlar uygun fiziksel mesafeye devam edebilmeleri için tıbbi ve sosyal anlamda destekleniyor mu?
• Huzurevleri, hapishaneler, bakım merkezleri için plan geliştirdik mi?
• Hastane ve sağlık sistemlerinin dalgalanmalarla başa çıkma yeteneği

Anahtar sorular:

• Yeterli yatak kapasitesi, ventilatör ve maske gibi malzemeler ve personel var mı?
• Sağlık sistemimiz COVID-19 ve diğer kritik sağlık hizmetleri ihtiyaçlarını yeterli düzeyde karşılayabilir mi?
• Talebi karşılamak için ilaç geliştirme yeteneği

Anahtar sorular:

• İlaçların gelişimini hızlandırmak için özel, kamu ve akademik ortaklardan oluşan bir koalisyon oluşturduk mu?
• Umut vaat eden potansiyel ilaçları belirledik mi?
• İşletmeler, okullar ve çocuk bakım tesislerinin fiziksel mesafeyi destekleme yeteneği

Anahtar sorular:

• Fiziksel mesafe uygulamalarını desteklemek için işletmelerle birlikte çalışarak çalışanlar veya genel halk binaya girdiğinde sağlık kontrolleri sağlamak için yönergeler geliştirdik mi?
• İşgücü ve müşterileri güvende tutacak malzeme ve ekipmanlarımız var mı?
• Belirli önlemlerin gerekirse ne zaman yeniden başlatılacağını belirleme yeteneği

Anahtar sorular:

• Erken uyarı sistemi sağlamak için doğru verileri mi takip ediyoruz?
• Bu önlemleri eski haline getirme ihtiyacını hızlı bir şekilde iletme yeteneğimiz var mı?

Yeniden normala dönüş basamaklı bir şekilde gerçekleşebilir. Ancak öncesinde bazı kriterlerin gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu kriterler üç başlık altında toplanabilir.

A) Epidemiyolojik açıdan karşılanması gereken kriterler

• Kesin kriter:

En az 14 gündür, test sayısının artmasına karşın vaka sayısında azalma söz konusuysa ya da test pozitiflik oranlarında azalma varsa

• Güçlendirici kriterler:

En az 14 gündür ölüm sayılarında azalma varsa

Sağlık personelinin enfekte olmasında azalma görülüyorsa

B) Sağlık bakımı ile ilgili göz önünde bulundurulması gereken kriterler

• Daha önceki duruma göre, yoğun bakım ünitelerinde tedavi edilen hasta sayısının iki katına çıkması durumunda bu ünitelerin yeterliliği söz konusuysa (personel kapasitesi dahil kapasite aşımı olmuyorsa)
• Güvenli bir şekilde çok sayıdaki semptomatik hastayı testle tarayabilecek yeterli kapasite mevcutsa (personel kapasitesini de içerecek şekilde taramalar için açık alanda çadır düzenekleri olanağı mevcutsa)
• Vaka sayıları ikiye katlansa bile tüm sağlık personeli için yeterli kişisel koruyucu donanım mevcutsa
• Vaka sayıları ikiye katlansa bile tüm sağlık bakım talebinde olan hastaların muayenesinde yeterli maske olanağı sağlanabiliyorsa
• COVID-19 enfeksiyonu nedeniyle olan başvurulardan daha fazla bu nedenli taburculuk söz konusuysa
• Gerek COVID-19 gerek rutin sağlık hizmetlerinde tele-tıbbı yaygınlaştıracak şekilde temel sağlık hizmet kapasitesinin sağlanabiliyorsa
• Sağlık kurumlarında triaj ve diğer tüm alanlarda maruziyet olasılığını azaltacak politikalar belirlenmiş, yerine getirilmiş veya gözden geçiriliyorsa
• Sağlık çalışanları taranabiliyor ve isimliklerinde bir özel işaret ile COVID-19 geçirmiş olma işaretlemesi yapılabiliyorsa

C) Toplum sağlığı bakımından göz önünde bulundurulması gereken kriterler

• Temaslı takibi için tüm vakalarla görüşülmüş ise
• Vakaların en az %90’ında temaslı tespiti gerçekleştirildi ise
• Semptomlu temaslıların tamamının ve semptomu olan kişilerin belirtilerin ortaya çıkmasından itibaren 12 saat içinde test edilebilme olanağı mevcutsa
• İşyerleri ve binaların girişinde veya stratejik alanlarda yeterli el dezenfektanının bulunması sağlanabiliyorsa
• Evde uygun koşullarda tedavi edilemeyecek, hastaneye de yatırılamamış COVID-19 pozitifliği olan vakalar için tanımlanmış tesisler belirlenmişse (evde riskli grupta olan ev halkı gibi veya evi olmayan kişiler veya evinde yeterli izolasyonu sağlayabilecek mekanı olmayan kişiler için)

Yukarıda belirtilen kriterlerin yarısının sağlanabilmesi durumunda yeniden normal duruma dönüş için basamaklı bir şekilde düzenlemelerin yapılması uygun olacaktır.

1-Yeniden normale dönüş ile ilgili gerekli kriterlerin sağlanması durumunda ilk etapta yapılması gereken düzenlemeler

• Temel kurallara uyum devam etmelidir. Bunlar sık sık ellerin yıkanması, öksürme, hapşırma gibi durumlarda solunum izolasyonunun devamı (yani tek kullanımlık mendil kullanımı yada kol iç kısmının kullanılması), hasta iken dışarı çıkılmaması, hasta kişilerin dışarı çıkması durumunda maske kullanmaları, sık sık bulunulan ortamların havalandırması, ortam ve kullanılan malzemelerin temizliğinin sağlanması, hasta kişilerin izolasyonu, hasta kişilerle temas edenlerin karantina altına alınması, bakım evleri, hastaneler veya cami gibi kalabalık ortamlara girilmemesi, sosyal mesafenin sağlanması, dini nedenli de olsa 10’dan fazla kişiden oluşan toplantıların gerçekleştirilmemesi. Fiziksel mesafe korunacak şekilde restoranlar açılabilir. İşyerlerinin kısmi açılması; özellikle 60 yaş üstü ve kronik sağlık sorunu olan çalışanların işe gelmelerindeki kısıtlamanın devam etmesi. Hastalık prevalansının yüksek olduğu bölgelerden gelenlerin karantina altına alınması gerekir (ilgili bölgelerde hastalık yayılımı ile ilgili bilgiler takip edilecek şekilde).

2- 4-8 hafta sonra vaka sayılarında önemli bir atış gözlenmiyorsa ve yukarıda tanımlanmış kriterler devam ediyorsa

• Temel kurallara uyum devam etmelidir. Bunlar sık sık ellerin yıkanması, öksürme, hapşırma gibi durumlarda solunum izolasyonunun devamı (yani tek kullanımlık mendil kullanımı ya da kol iç kısmının kullanılması), hasta iken dışarı çıkılmaması, hasta kişilerin dışarı çıkması durumunda maske kullanmaları, sık sık bulunulan ortamların havalandırması, ortam ve kullanılan malzemelerin temizliğinin sağlanması, hasta kişilerin izolasyonu, hasta kişilerle temas edenlerin karantina altına alınması, bakım evleri, hastaneler veya cami gibi kalabalık ortamlara girilmemesi. 10’dan fazla 50’den az kişiden oluşan toplantılar gerçekleştirilebilir. Bireyler arası sosyal mesafe kuralı kaldırılabilir. Fiziksel mesafe kuralına uyma zorunluluğu olmaksızın restoranlar açılabilir. Bar vb eğlence mekanlarında sosyal mesafe kuralı devam etmelidir. İşyerlerinin kısmi açılması; özellikle 60 yaş üstü ve kronik sağlık sorunu olan çalışanların işe gelmelerindeki kısıtlamanın devam etmesi gerekir. Eğitim kurumlarının açılması düşünülebilir. Hastalık prevalansının yüksek olduğu bölgelerden gelenlerin karantina altına alınması gerekir (ilgili bölgelerde hastalık yayılımı ile ilgili bilgiler takip edilecek şekilde).

3- 8-16 hafta sonra vaka sayılarında önemli bir atış gözlenmiyorsa ve yukarıda tanımlanmış kriterler devam ediyorsa

• Temel kurallara uyum devam etmelidir. Bunlar sık sık ellerin yıkanması, öksürme, hapşırma gibi durumlarda solunum izolasyonunun devamı (yani tek kullanımlık mendil kullanımı yada kol iç kısmının kullanılması), hasta iken dışarı çıkılmaması, hasta kişilerin dışarı çıkması durumunda maske kullanmaları, sık sık bulunulan ortamların havalandırması, ortam ve kullanılan malzemelerin temizliğinin sağlanması, hasta kişilerin izolasyonu, hasta kişilerle temas edenlerin karantina altına alınması, bakım evleri, hastaneler veya cami gibi kalabalık ortamlara girilmemesi. 50’den fazla kişiden oluşan toplantılar gerçekleştirilebilir. Bireyler arası sosyal mesafe kuralı kaldırılabilir. Fiziksel mesafe kuralına uyma zorunluluğu olmaksızın restoranlar ve bar gibi eğlence

mekanları açılabilir.  İşyerleri pandemi önlemleri öncesi dönemdeki gibi faaliyetlerine devam edebilir. Eğitim kurumları açılabilir. Hastalık prevalansının yüksek olduğu bölgelerden gelenlerin karantina altına alınması gerekir(ilgili bölgelerde hastalık yayılımı ile ilgili bilgiler takip edilecek şekilde). Risk gruplarına yönelik kısıtlılıkların kaldırılması en son aşamada düşünülmelidir.

Tüm değerlendirmeler ışığında unutulmaması gereken bazı hususları da vurgulamak gerekir.

• Kuralları gevşetme COVID-19 bulaş riskinin artmasına neden olacaktır. “Yeniden açılma” sorununun merkezinde, büyük ölçekli sosyal mesafelerin hastalığın yayılmasını yavaşlatmasına yardımcı olmasına rağmen, nüfusun büyük çoğunluğunun hala bağışıklığı yoktur ve Covid-19’a karşı duyarlı olmaya devam etmektedir. İnsanları ayrı tutmak için tasarlanan önlemlerin erken kaldırılması, elde ettiğimiz ilerlemeyi hızla rayından çıkarabilir ve enfeksiyonlarda ve ölümlerde ani bir artışa yol açabilir.
• Geçiş sürecinde en önemli konu toplumla olan iletişimdir. Bu konu özel olarak çalışılmalıdır.
• Geçiş düzenlemesi Ulusal ve Yerel Düzeyde planlanmalıdır. Bunun için plan standartı geliştirilmeli ve risk değerlendirmesi yapılmalıdır.

Risk Değerlendirmesi Örneği:

Kriter: Temas Yoğunluğu

Yakından uzak mesafeye kadar olan “temas tipi” ile kısadan uzuna kadar tanımlanan “temas süresi”nin bileşenidir. “Düşük, orta ve yüksek” olarak derecelendirilir. Örneğin bir mağazada birinin yanından geçmek, kısa süreli ve uzak bir temas yoğunluğudur ve düşük risk olarak değerlendirilir.

Kriter: Temas Sayısı

Ayrıca temas sayısını düşük, orta veya yüksek olarak değerlendiriyoruz. Kişi sayısını ortalama olarak aynı anda ayardaki yaklaşık kişi sayısı olarak tanımlıyoruz. Daha fazla sayıda kişinin daha riskli olduğu varsayılmaktadır. “Düşük, orta ve yüksek” olarak derecelendirilir.

Kriter: Modifikasyon Potansiyeli

Etki azaltma önlemlerinin bu riskleri ne ölçüde azaltabileceğidir. Riski azaltmak için faaliyetlerin ne ölçüde değiştirilebileceğinin nitel bir değerlendirmesidir. “Düşük, orta ve yüksek” olarak derecelendirilir.

Kriter: Önlemler

Her sektör ya da kurum için alınacak önlemlerin tanımlanmasıdır.

Ör:

• Her il için tek bir çözüm de uygun olmayabilir. Bu nedenle İl Pandemi Kurulları çalışmaya devam etmelidir. Her bölgeye özel durumlar(yazlıkçı ya da yayla hareketi, fabrika yoğunluğu, ulaşım olanakları, vb) bu kurulda değerlendirilerek, ulusal standartlar bölgeye uyarlanmalıdır.

Bu düzenlemeleri gerçekleştirirken bir faz planlaması yapılması gerekli olacaktır. Bu konuda ABD için önerilen model üzerinden çalışılabilir ve ülkemizin gerçeklerine uygun bir yapılanma önerisi geliştirilebilir. 

Kaynaklar:

1. Johns Hopkins University. Public Health Principles for a Phased Reopening During COVID-19: Guidance for Governors. https://www.centerforhealthsecurity.org/our-work/pubs_archive/pubs-pdfs/2020/200417-reopening-guidance-governors.pdf
2. American Enterprise Institute. National coronavirus response: A road map to reopening https://www.aei.org/research-products/report/national-coronavirus-response-a-road-map-to-reopening/
3. Governor Newsom Outlines Six Critical Indicators the State will Consider Before Modifying the Stay-at-Home Order and Other COVID-19 Interventions. 14 April,2020. https://www.gov.ca.gov/2020/04/14/governor-newsom-outlines-six-critical-indicators-the-state-will-consider-before-modifying-the-stay-at-home-order-and-other-covid-19-interventions/
4. Yücel G, , Yeni Normal ve Dijital Diplomasi, İçinde: COVID-19 sonrası Küresel Sistem: Eski Sorunlar Yeni Trendler (Ed.Ufuk Ulutaş), T.C. Dışişleri Bakanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi Matsa Basımevi, Ankara, 2020.

The post “Yeni Normale” Dönüş – Pınar Okyay, Filiz Abacıgil – 26.04.2020 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

 Mutlaktır ki devlet düzeyinde alınması gereken kararlar;  o andaki enfeksiyon olgularının durumuna, risk derecelerine ve de ülke kaynaklarına bakarak alınması gerekir. Ülkedeki farklı paydaş gruplarına danışılması gerekir.  Bu kararlar, şeffaf bir şekilde toplum ile iletişim halinde alınmalı, toplumun güveni kazanılmalıdır. Tabii ki sonuçta alınacak tüm kararlarda toplum yararları gözetilmeli ve bu topluma açık ve net yansıtılmalıdır. Bilinmelidir ki salgın ve özellikle pandemi dönemlerinde devlet yönetimi en zor dönemlerinden geçer ve duygusal değil tamamen mantıklı ve bilimsel dataların ışığında kararlar alınmalıdır.

Sosyal mesafe kuralları konulması kadar da bu kuralların ne zaman ve ne ölçüde geriye alınabileceği de önemlidir.

Bu güne dek, salgını yaşayan hemen tüm devletler sosyal mesafe kuralları uyguladı. Görülmektedir ki bu yaklaşım yararlıdır ve vaka sayısında düşüş olmuştur.  Sosyal mesafe konusunda bilimsel gözlemlerinin  çoğu sosyal mesafe olmadan, COVID-19’ün bulaşma hızı yüzde 2 ile 3 arasında ( hatta bazı toplumlarda 16 kişiye kadar çıkmaktadır) olduğunu göstermektedir. Yani her bir kişi, yaklaşık 2 ya da 3 kişiye bulaştırmaktadır. Sosyal mesafe kuralları uygulanarak bu hızın yüzde 1’in altına çekilmesi hedeflenmektedir.  Salgını önlemek için de bu gereklidir. Böylece hastaneye başvurular, ilaç ve medikal cihazlara ihtiyaç ve ölümler en az seviyede tutulabilecektir.  Eğer üreme hızı yüzde 1’in üstüne çıkarsa, tekrardan geniş çapta sosyal mesafe kuralları uygulamak gerekebilir.

Her devlet iş hayatına dönüş olması yönünde  ciddi bir baskı  yaşamaktadır. Her devletin; sıkı sosyal mesafe aşamasından (Faz 1), aşamalı yeniden açılma aşamasına (Faz 2) geçerken bilinçli kararlar üretmesi gerekmektedir. Tekrardan açılma COVID-19 yayılma riskini artıracaktır. Dolayısıyla liderler bilmelidir ki, yeniden açılma, COVID-19 yayılmasını arttırma riski taşır. Şu anda bulaşının tamamen önüne geçmenin bir yolu yoktur. Aşı bu üreme hızını %1 ‘in altına getirebilir ama aşı bulunana kadar, tüm COVID-19 vakalarını yani hastaları ciddi dikkat ve uyanıklıkla tespit etmeli ve izole edilmeli, hastalarla önceden temas etmiş kişiler (kaynak) yani filiasyon araması , hasta olma olasılığı yüksek kişileri saptama yani sürveyans, hastalığı semptomsuz geçiren/geçirmekte olanların yani asemptomatiklerin (bulaştırma ihtimalleri en fazla grup) yapılacak taramalarla saptanması ve şüphelilerin karantina altına alınması, hastaların testleri negatif olduktan sonra 1 hafta daha izolasyonda tutulması gerekir.

TEKRAR AÇILMANIN AŞAMALARI

Pandemi süresinde zamana da bağlı olarak ülkeler 4 aşamadan geçer. Bir aşama tamamlanmadan diğer aşamaya geçiş salgının alevlenmesine neden olacak geri dönüşü zor maliyetlere yol açacaktır.

FAZ 1: Bulaşın yayılmasını yavaşlatma aşaması

Hedefler:

1. Bulaşmayı yavaşlatmak
2. Test kapasitesini artırıp, semptomlulara ve temaslıların tamamını saptayıp test yapmak
3. Sağlık sisteminin tedavi kapasitesini artırmak ayrıca Covit dışındaki hastalara da bakabilmek.

 Bu faz için atılması gerekli adımlar:

1. Sosyal mesafe ( okulların vs kapatılması)
2. Çalışmaların online gerçekleştirilmesi
3. Seyahat kısıtlaması
4. Toplantıların iptali
5. Ev izolasyonu
6. Testleri artırmak ve verileri paylaşmak
7. Sağlık çalışanlarına, semptomlulara ve temaslılarına test
8. Sağlık sisteminin yeterlilik kapasitesinin artırılması.
9. Sağlıkçılar için koruyucu ekipmanın artırımı, emniyet güçleri vb için korumanın güçlendirilmesi.

İkinci faza  geçmek için aşağıdaki olması gereken 4 kriter vardır.

• Yeni vaka sayısı en azından son 14 gündür düşüşe geçmişse.
• Hızlı tarama test kapasitesi (rapid diagnostic testing capacity) en azından, semptomlu kişiler ve onların temaslıları için yeterli sayıda yapılmış olması
• Sağlık sistemi tüm hastaların bakımı için yeterliyse, sağlık çalışanları için devletin kişisel korunma ekipmanları sağlanmışsa, bunlar yeterli durumda ise
• Tüm yeni ve temaslı vakalar için devletin yeterli sağlık kapasitesi var ise ( burada tüm hastalıkların ilerleyip hospitalizasyon gerekeceği varsayımından yola çıkılır)

FAZ 2:

1. Aşama tamamıyla yerine getirildiğinde ikinci aşamada işletmeler ve sektörler tekrar açılmaya gidebilir. Yetkililer bu açılmanın genel mi , yoksa yerel bölgelere göre bir strateji mi uygulayacaklarına karar vermelidir. Her sektörün tek tek risk analizleri, yarar zarar denklemleri ve bu riskleri toplumun, devletin karşılayabilme gücünü tartışabilmek için taraf sektörlerden fikir alınması ve bu kararların şeffaflıkla verilmesi dünyadaki genel görüştür.

İkinci evrenin hedefleri: 1. Sosyal mesafe tedbiri, zamanla kaldırılmak üzere dikkatle uygulanmalı 

2. Isyerleri ve okullar açılmalı 
3. Covit19 kontrol altında tutularak Faz 1’e geri dönüşün önüne geçilmesidir.

Bunlar karar süreçleri oldukça irdelenmesi gereken hedeflerdir ve faz 1 deki tüm çalışmalar dikkatle sürdürülüyor olması şarttır.  Bu geri dönüşün hastalık oranlarına yansıması 2-3 haftalık bir sürede olacaktır. Eğer vaka sayısında artış varsa, açılma durdurulmalıdır ve mevcut durum kontrol altına alınmalıdır. Bu yüzden 2. Faz zorlu bir süreçtir ve kademeli olarak yapılmalıdır.

Epidemiolojik risk; kararların alınmasında göz önüne alınması gereken önemli noktalardan biridir. Her sektörün açılımında ilgili paydaş gruplara danışılması, iyi iletişim kurulması, toplumun bu vaka artış sayısını önlemek için alınan kararlara dahil edilmesi gerekmektedir; Paydaşlarla iletişim; 2 yönlü iletişim olmalıdır. Yanlış bilgi yayılması ve kurallara uyulmaması ile karşılaşmamak için belli kararları paydaşlara bırakmak gerekir. Toplum güveni sağlanmalıdır, tekrar açılma aşamasında; toplum desteği ve işletmelerin kurallara uyumu çok önemlidir. Hangi konular göz önüne alınarak, hangi faktörler göz önüne alınarak tekrardan açılmaya gidilmiştir, bu nktalar şeffaf bir şekilde toplum ile paylaşılmalıdır. Belirsiz olan konular, devlet yetkilileri tarafından tespit edilip o konuların üzerine gidilmeli, toplum hassasiyet ve endişeleri göz önünde bulundurulmalıdır. İletişim sayesinde, insanlar virüsten korunmanın yollarını, işletmeye düşen sorumlulukları bilmelidirler. Bunun için de riskler, ve hafifletme önerilerinin iyice kavranması gerekir.

Risk Değerlendirmesi, sosyal mesafe kurallarının gevşetilebilmesi ve ekonominin belli kısımlarının tekrardan açılması için yapılmalıdır;

• Bulaşın artma olasılığı (okul, işletme vs yerlerin tekrar açılması halinde bulaşın artma riski)
• Bulaşın sonuçlarının (bulaşın, kişiler ve toplum üzerindeki etkisi) ölçülmesi gerekir.

Hem ihtimalin düşmesini sağlayacak olan hem de sonuçlarının etkisini azaltacak olan hafifletme önlemleri alınmalıdır.

 Olasılık araştırmalarında veriler yakın temastan bulaştığı yönünde olduğundan ev halkı, sürekli olarak yakın temas halinde olanlar, beraber seyahat edenler veya bir öğün paylaşanlar en yüksek enfeksiyon riski taşırlar. Büyük toplantılar, dini toplantılar, koro çalışmaları, uzun süreli bakım yerleri, büyük aile toplantıları vb salgına sebep olurlar.

 O yüzden minimum temas olan yerler daha az risk taşır ama bu salgında riski tamamen yok etmek mümkün değildir.

Bulaşın artmasını hızlandıracak büyük toplulukları bir araya getiren işletmeler; beraber seyahat gerektiren vs işletmelerin daha farklı önlemler alması gerekmektedir. Bu olasılığı hafifletme önlemleri alınmalı, Bir işletme yüksek risk taşısa bile, (ihtimal ve sonuçlardan ötürü); bu riski düşürmek mümkündür. Ancak, hiçbir hafifletme önerisi riski tamamen sıfırlamaz, önlemlere rağmen, bazı işletmelerin açılması taşıdığı riskten ötürü pandemi  sona erene kadar mümkün olmayabilir.

 İşletmeler açılması düşünüldüğünde,

 Fiziksel mesafe ile; mümkün olduğu sürece, insanların evden çalışmasını desteklemek; fiziksel olarak işyerinde olması gereken işçi sayısını en aza indirmek.

Mühendislik yaklaşımları ile  insanlar arası fiziksel bariyer oluşturmak

Çalışmanın sisteminin düzenlenmesi ile insanlar arası teması azaltmak için tekrardan sorumluluk dağılımı; teknolojiyi kullanarak iletişimi artırma

Kişisel koruyucu donanımlarla; insanların tıbbi olmayan maske giymesini sağlamak Tıbbi olmayan maske kullanımı, fiziksel bariyer, insanlar arası mesafe yerleştirme önlemleri için kurallar konulmalıdır.

 Belli Ortamlar için Risk Değerlendirmesi Risk değerlendirmesi;

• Zorunlu olmayan işletmeler
• Okullar
• Dış Alanlar
• Toplu buluşma yerleri
• Ulaşım
• Kalabalık Toplanmalar
• Kişiler arası toplantılar (Bu yerlerdeki sayısal riski hesaplamak şu anda mümkün değildir)

Sözü geçen yerlerde ortak nokta kişi sayısının yüksekliğidir ve yüksek risk barındırır.

Okullardaki online eğitim yüz yüze eğitimin yerini tutamaz. Uzun vadede okulların kapalı olması eğitimde eksikliğe boşluğa sebep olur. Çocukların virüsün taşınmasındaki rolü kesin ve net olmamasına karşın öğretmenler için; ciddi bir hastalık riski oluşturur. Bu yönden okulların açılması dikkatle ele alınmalıdır.

FAZ-3

Aşının bulunmasıyla üçüncü aşamaya geçilebilir.  Serolojik metod ile bağışık olanlar saptanır. Toplumun bağışıklığı belirlenir.Bağışık olanlar izlemeye alınır Bağışık olanlar riskli de olsa işlerine dönebilir, risk alanlarında görev yapabilir  Koruma tedbirlerine binaen tüm tedbirler kaldırılabilir. 

FAZ-4

Olası bir başka pandemiye karşın hazırlıkların yapılacağı evredir. Artık dünyanın yeni salgınlarla karşılaşma ihtimali de olduğundan devletler <,

– Sağlık sisteminin modernizasyonu

– Enfeksiyon öngörü merkezinin kurulması 

– Karantina koşullarının yükseltilmesi 

– Yerel sağlık merkezlerinin ve ekiplerinin güçlendirilmesi çalışmalarını tamamlamalıdırlar.

Ülkemizin 1. Faz içindeki durumda olduğunu da düşünürsek;  özet olarak 

A-İkinci aşamaya 4 kriter yer aldığında geçilmelidir

• Yeni vaka sayısı en azından son 14 gündür düşüşteyse
• Hızlı tarama test kapasitesi (rapid diagnostic testing capacity) yeterli ise, en azından, semptomlu tüm insanlar ve onların temaslıları tam saptanıyor ve test hepsi için yapılıyorsa
• Sağlık sistemi tüm hastaların bakımı için yeterliyse, çalışanlara devlet kişisel korunma ekipmanlarını verebilecek durumda ise
• Tüm yeni ve temaslı vakalar için yeterli bir devlet sağlık kapasitesi var ise ,

B-Geri açılım için ülkedeki farklı paydaş gruplarına danışılması gerekir,  açılma söz konusu olduğunda bile, evden çalışma ile işlerini halledebilenlerin aynı şekilde devam etmesi ile sosyal temas düşecektir; risk düşecektir. Hastalık izni konusunda işletmelerin daha esnek davranmaları, herkesin tıbbi olmayan maske takması zorunlukları önemlidir.

 C-Yetkililer açılım yaptılarsa 2 -3 hafta aralıklarla değerlendirme yapılmalı, her aşamadan sonra, yeni vaka sayısı, hospitalize edilenler ve ölüm oranları değerlendirilmeidir.

D-Dış alanlarda virus bulaşma riski daha düşüktür. Düşük temas yoğunluğu, az temas ve   

işletmelerini değiştirme kapasitesi olan işletmeler; yüksek temas yoğunluğu olan işletmelere oranla daha erken açılmaya gidebilir. Toplu taşımada kişiler arası mesafe riski bir ölçüde düşürebilir. Ancak genel olarak riski yüksek bir alanlarda okullar ve çocuk bakım yerleri ile ilgili zorluklar mevcuttur.

The post Prof. Dr. B. Elçin Yoldaşcan – Sosyal Mesafe Tedbirlerinden Geri Dönüş Aşamaları – 24.04.2020 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Dünyadan başlayalım, sonra Ülkemize dönelim. Avrupa ve ABD hakkındaki öngörülerimiz tutuyor. Daha önceki yazılara göz atarsanız bu görülür. ABD Nisan’ın 4’ü gibi yeni vaka sayısı açısından bir pik oluşturdu. Biraz oyalandıktan sonra 10 Nisan’da benzer düzeyde bir diğer piki takiben yeni vaka sayılarını düşürmeye başladı. Bu şu anlama geliyor. Eğer bu yönde ilerlerse Hastalık havuzuna dolan yeni vakalar giderek azalacak ve iyileşenlerin de artmasıyla birlikte aktif vaka sayıları giderek düşecek. Aktif vakaların azalmaya başlaması için bir hafta on gün daha zamana ihtiyacı var. ABD’nin bu eğime girmesiyle, küresel salgın eğrisi de azalma yönüne dönecek. Çünkü şu anda küresel eğilimi ABD domine ediyor.  İtalya, İspanya, Almanya ve İran düzenli olarak yeni vaka sayılarını azaltmaya devam ediyorlar. İtalya diğerlerine göre biraz daha nazlanarak ve zamana yayılarak düşüyor. İtalya, İspanya ve Almanya aktif vaka sayısı açısından da pik düzeyine geldi, artık yeni vakalarla birlikte aktif vakaların da azalması bekleniyor. İran’da aktif vakalar çoktan azalmaya geçti.

Gelelim Ülkemize. En zorlandığımız yer burası. Çünkü veri güvenliği diye bir sorunumuz var. Ama eldeki bu. Lütfen benimle birlikte siz de yorumlayın. Sık sık şekilleri açıp bakın. Gördüğünüz gibi salgının ilerlemesi açısından ülkeler üç aşağı beş yukarı birbirini taklit ediyor.  Olağanüstü bir durum olmadığı taktirde bizim de benzer bir gelişme göstermemiz gerekir. 11 Nisan’da yeni vaka sayısı açısından bir zirve yaptık. Bu gerçek bir zirve de olabilir, yalancı bir zirve de. Yalancı ise bundan sonra gelecek günlük rakamların 6-7 binlere doğru tırmanması gerekir. Ancak diğer ülkelere bakınca bu zirvede üç dört gün oyalanıp, daha sonra tekrar bir pik yapıp (bunun mekanizmasını daha önce açıklamıştık), kademeli şekilde düşüşe geçmemiz gerekiyor (Grafikteki yeşil çizgi). Bu durumda daha önce verdiğimiz 19 Mayıs tarihi, bilemediniz Mayıs sonunda yeni vaka sayımızın yok denecek kadar azalması beklenir. Yine iyileşen hasta sayılarının artmasıyla aktif hasta sayımızda da bir pik beklemeliyiz. Ay sonuna doğru olacağını tahmin ediyorum. Vaka sayımızdaki azalma 20 yaş altına sokağa çıkma yasağının olası etkilerine takvimsel olarak uyuyor (yasak 4 Nisan, ilk azalma 12 Nisan). Ne kadar etkisi vardır, bilemem.

Ancak şunu hatırlatalım, bugün bize ilan edilen rakamlar, virüsün geçen haftaki macerasını yansıtıyor. Yani bir hafta on gün önce virüs bir kişiye bulaştı, ortalama 5 gün sonra (2-14 arası) hastalık belirtileri ortaya çıktı, 3-5 gün içinde de bu vaka sağlık kuruluşuna başvurdu, testi yapıldı ve dün Sağlık Bakanı tarafından şu kadar yeni vakamız var diye açıklanan hastalar arasında yer aldı. O yüzden ben önümüzdeki 2-3 hafta çok önemli değil, geçtiğimiz hafta ve bugünler çok önemli diyeceğim.

Geçtiğimiz hafta olağan dışı olarak bir Cuma sendromu yaşadık. Bu karmaşanın etkisini tahmin etmek güç. Gerçekten insanlar arasında ciddi bir bulaşma yaşandıysa, gelişmemizin kırmızı çizgiye benzer ilerlemesi ve vakaların azalmasının hazirana kalma olasılığı var. Bana sorarsanız ben çok kuvvetli bir etki beklemiyorum. Bu olay sokağa çıkma yasağı olan veya evde kalma koşullarına son derece uyan, steril diye tabir edebileceğimiz bir ülkede olsaydı kesinlikle ciddi bir olumsuz etkisi olurdu. Ancak bizde günlerdir, toplu taşımada, üretim yerlerinde, atölyelerde, sanayi çarşılarında, fabrikalarda, pazar yerlerinde insanlar arası yakın temas zaten yaşanıyordu ve bizim salgın dinamiğimiz bu gerçekler eşliğinde oluşmuştu. O yüzden böyle bir temasın bizim enfekte kişi sayımızı arttırmakla birlikte zıplatmayacağını düşünüyor, düşünmek istiyorum. Ama yine de buna bir cevap vermek zor. Sokağa kendini atanların sayısı Bakanın dediği gibi 250 bin mi idi, yoksa 2.5 milyon mu, bilmiyoruz.

Tabi unutmamak lazım şu an Covid-19’un birinci atağı ile mücadele ediyor ve onu söndürmeye çalışıyoruz. Olasılıkla 15-20 gün içinde özellikle batı ülkeleri ekonomik kaygılarla önlemleri gevşetecek. Bu durumda aşı bulunana kadar yeni salgın atakları görülebilir. Ancak bu atakların hiçbir zaman birinci atak kadar dramatik boyutlara ulaşması beklenmiyor. Büyük olasılıkla kontrol altında tutulacak. Sloganımızla bitirelim. Evde kal, bulaşma , bulaştırma.

The post Mehmet Aktekin – 14.04.2020 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Bugün sokağa çıkma yasağı öncesi son gün. Biraz değişik bir yazı olacak. Spekülasyon yapacağım. Çünkü bazı konularda veri ya da kanıt olmadan konuşacağım. Belki yaptığım çok doğru değil ama çarem yok. Açıklama getirilmesi gereken noktalar var ama veri yok.

Türkiye’nin son verilerinin beklentimin biraz dışına çıktığından bahsetmiştim. Bunu farklı nedenlere bağlamıştık. Aslında 20 yaş öncesine sokağa çıkma yasağının olumlu etkisi, hafta sonu sokağa çıkma yasağının olumlu etkisi, Cuma gecesi yaşanan kargaşanın olumsuz etkisi, sokağa çıkma yasağı sonrası halkın kendini sokağa atmasının olumsuz etkisi, sosyal mesafeye uyulmayan durumların olumsuz etkisi, hepsi biraz birbirine karıştı. Bu parametler üzerinden sağlıklı bir yorum yapmak pek mümkün değil. Söylenecek tek şey sadece “olabilir”.

Biraz da tesadüfen Türkiye ve ABD eğrilerinin birebir olmasa da birbirine benzediğini fark ettim (1. Şekil). Şekildeki kesikli bordo kılavuz çizgi kopyala yapıştırdır, yani birebir aynıdır. Hemen belirteyim ABD bizden biraz önde gidiyor. O zaman ABD’de salgının gelişimini inceledim. Başlangıçta ABD’de vakaların çoğu New York’da idi. Aynı bizde İstanbul’da olduğu gibi. Ancak daha sonra salgın ABD’de pek çok eyalete yayıldı. Bir çoğunda ürkütücü rakamlar hala yok ama bugün ABD’deki vaka sayısının (820 bin) ancak % 30’u New York’da (256 bin).

O zaman New York’un yeni vaka sayısı açısından şu andaki durumunu merak ettim. Beklediğimi gördüm. New York’da salgın çoktan sönme sürecindeydi (2. Şekil) ancak diğer eyaletlerin küçük rakamlarının toplam etkisiyle ABD’de salgın henüz aşağı dönüşünü tam beceremedi ve yatay pozisyonunu sürdürüyordu. Aynı bizde olduğu gibi. O zaman acaba Türkiye’de de ABD benzeri bir gelişim var mı diye düşündüm. Bizde maalesef veri yok ancak pek çok şey ABD’ye benziyordu. Acaba bizde de İstanbul artık inişe geçmiş, ancak tüm yurda yayılmış vakaların daha sonradan çoğalmasıyla Türkiye’nin eğrisini etkilemiş olabilir miydi?

Öteden beri Türkiye’de salgının 2 ayrı boyutta incelenmesini savundum. İstanbul salgını ve diğerleri. Bugün geldiğimiz noktada bunu belki 3 farklı boyuta çekmeliyiz. İlki İstanbul, İkincisi İzmir, Ankara, Bursa, Kocaeli ve benzeri vaka sayısının fazla olduğu birkaç il daha, üçüncüsü de diğerleri. Bu üç grupta da vaka artışı birbiriyle eş zamanlı değil, araya biraz zaman koyarak gelişiyor gibi. Önce İstanbul başladı, sonra o sönerken diğerleri daha az ivmeyle olsa da artıyor gibi. İşte burada spekülasyon yapıyoruz. Çünkü analiz edemediğimiz karanlık bir haritadan başka elimizde veri yok. Verilerin bize ulaşmamasının makul nedenleri olabilir, bunu eleştiri anlamında söylemiyorum ama sonuçta verimiz yok.

O zaman sezgisel olarak Türkiye’de çift salgınlı bir grafik simülasyonu yaptım (3. Şekil). İstanbul ve diğerleri ya da diğer büyük şehirlerin kendi özgün grafikleri ve bunların etkisinde Türkiye genel grafiği. Sanırım bugün yaşadığımız Türkiye’nin hızla düşmek yerine zirvede biraz oyalanmasının nedeni bu. İstanbul sönerken Türkiye’nin diğer kentleri ona benzer bir grafik çiziyor, ancak bu zaman olarak geriden geldiğinden zirveye yeni ulaştı. İstanbul’da azalan vaka sayılarına, İstanbul dışında görülen vaka sayıları ekleniyor. Bu da Türkiye rakamlarının zirve bölgesinde bir süre oyalanmasına yol açıyor. Şayet bilme olanağımız olsaydı, Türkiye’deki yeni vaka sayıları toplamının artık İstanbul’un üzerinde olduğunu görmemiz sürpriz olmazdı.

Peki ne olacak. Önlemlere dikkat ettiğimiz, sulandırmadığımız taktirde (hala pek çok yerde bu gerçekleşmese de) ne olacağını bize gösteren ülkeler var. Bunları örnek alırsak kısa bir süre sonra onlar gibi olabiliriz. İşte örnekler Avusturya , İsviçre, Almanya, Avustralya. Bu ülkeler bize moral vermeli motive etmeli (diğer şekiller).

Lütfen evde kalalım. Çevremizi buna zorlayalım. Elimizde bir şans var, bunu heba etmeyelim.

  

The post Mehmet Aktekin – Spekülasyon – 22.04.2020 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Toplumda gerçek vaka sayısı bilinmeyen, belirtisiz geçen pek çok enfeksiyon vakasının olduğu, belirtisi olanların ne kadarına test yapılıp, ya da yapılmadan tanı konduğunu bilmediğimiz bir ortamda hastalığın geleceği ile ilgili yorumlar yapmaya çalışıyoruz. Bugüne kadar salgının gelişimi incelenirken hep ilk vaka ölçü alındı, dünyanın her yerinde. Oysa Çin’de ilk vakanın Kasım, Türkiye’de Ocak ayında olduğuna dair bir sürü rivayet var. Kaldı ki Türkiye’de ilk vakanın 10 Mart’ta olmadığı zaten anlaşıldı. Buna karşın bir de İtalya örneği var. İtalya’da ilk vaka 31 Ocak’ta görüldü, ancak 21 Şubat’a kadar sadece 3 vaka var. Arada 22 gün var. O halde salgının geleceğine ilişkin kestirimler yaparken, zaten şüpheli olan (bu salgına özel) ilk vaka tarihini kullanmak ne kadar doğru? Değişik bir şey yapmak istedim. Geleceği tahmin etmek için başlangıcı kesin olarak saptanamayan ilk vaka tarihini değil de vakaların gözle görülür sayıya ulaştığı bir tarih aldım. Bunun için de elli rakamını kriter kabul ettim. Çin için en erken, 22 şubat’ta 270 rakamına ulaşabildiğim için, Çin’in 50 vaka tarihini 20 Şubat varsaydım.
Bu analiz ülkeler birbirinden farklı olsalar, farklı önlemler alsalar da genel olarak salgın sürecinin benzer bir seyir izleyeceği varsayımına dayanmaktadır. Kanımca baştan önlem almayan ülkeler daha sonra katı, baştan bazı önlemleri alan ülkeler sonradan daha az katı önlemler alarak, birbirine benzer bir konuma gelmiştir.
Buna göre Çin yeni vaka anlamında 22 günde pik noktasına gelmiştir. Gerçi Çin’in piki vaka tanımında değişiklik nedeniyle aniden sıçrama yapmış ve normal eğriden sapmıştır. Ancak salgın sürecini tamamlayan tek ülke olduğu için çaresiz, onun verilerini referans alacağız. Çin pik yaptıktan 28 gün, 50’li rakamları bulduktan 50 gün sonra vakalarını sıfırladı.
İtalya 22 Şubat’ta 58 vakaya ulaştı. 29 ve 34 gün sonra ikinci tepe daha alçak olmak üzere çift tepe formasyonu yaptı, İspanya ve Almanya’da da bu çift tepe formasyonu gözlendi. İtalya 29 gün sonra 1. tepeyi, 34 gün sonra 2. tepeyi yaptı ve inişe geçti. İkinci tepe 26 Mart’ta gerçekleşti. Şayet 3. Bir tepe oluşturma gibi bir davranışa girmez ise (zor görünüyor) ve Çin deneyimi burada çalışırsa, 20 gün sonra yani Nisan sonuna doğru vakalarını yok denecek kadar azaltması, yani salgını söndürmesi gerekli. İtalya’nın süreci bu analizin de işe yarayıp yaramadığını söyleyecek bize.
İspanya 4 Mart’ta 54 vakaya ulaştı. 21 gün sonra ilk tepeyi 27 gün sonra 1 Nisan’da ikinci tepeyi yaptı. Çin’i izlerse Mayıs ayının ilk haftalarında salgını söndürmesi gerekli.
Almanya 4 Mart’ta 59 vakaya ulaştı. 23 gün sonra ilk tepeyi, 29 gün sonra 2 Nisan’da ikinci tepeyi yaptı. Aynı yaklaşımla Mayıs’ın ilk haftalarında salgının durması lazım.
İran’da 26 Şubat’ta 44 vaka vardı. Tipik bir çift tepe yapmadan 30 Mart’ta yani 33 gün sonra tepe noktasına ulaştı. Çin’e benzerse Nisan sonlarında salgın biter.
Tepeye ulaşma süreci 15-16 gün gibi daha hızlı olan İsviçre ve Avusturya gibi ülkeler var. Ancak nüfusları düşük olduğundan kontrol önlemleriyle salgının dinamikleri daha kolay değişeceğinden şimdilik sadece bilgi olarak buraya koyalım. Bunun dışında Çin’in dinamiğini belirleyen Wuhan, İtalya, ispanya, Almanya , İran ve Türkiye benzer nüfus büyüklüğü gösteren ülkeler.
Özetlersek 50’li vakalara ulaştıktan sonra ülkeler 27-33 gün sonra tepe noktalarına (peak) ulaşıyorlar (ikinci tepe esas alınınca). İlk tepe 21-29 gün sonra oluşuyor.
Türkiye 17 Mart’ta 51 vakaya ulaştı. Şu an 50 vakadan sonra 19. Günde. Bu durumda 8 ile 14 gün sonra salgında pik noktaya ulaşma olasılığı var. Şayet iki tepe yapma gibi bir grafik çizecekse 2 ile 9 gün içinde ilk tepesini yapması lazım. Biz yine de ilk tepeyi falan karıştırmayalım. Yani bir ile iki hafta sonra salgının pik yapması (12-19 Nisan ) ve yine Çin’i takip ederse 19 Mayıs civarında salgını söndürmesi beklenir.
Bu analizin güçlü yanı, genel olarak ülkelerin birbiriyle uyumlu eğriler çizmesidir. Zayıf yanları ise ülkelerin eğilimlerini oluşturan verilerin ne derece gerçeği yansıttığının, belirti veren insanların ne kadarına tanı konduğunun, ülke içindeki odaklaşmaların dinamiğinin (örneğin İstanbul) ne olduğunun tam bilinmemesidir.
Bu arada Doçent Dr. Özgür Sevinç’in yaptığı analizlerde Türkiye şu ana kadar Çin ile uyumlu bir grafik çizmektedir.
Şunu unutmayalım, bu öngörü, verilerin benzerliğine dayanan bir tahmindir, beklenmeyen olaylar, önlemlerde zayıflamalar, ya da İtalya, İspanya, İran ve Almanya gibi ülkelerin yeniden tırmanmaya geçmesi gidişatı değiştirebilir (Böylece kendimi de biraz sağlama alayım). Ancak bir görüş olarak yararlı olacağı kanısındayım.  

The post Mehmet Aktekin – Salgın Kestirimi – 06.04.2020 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.