HALK SAĞLIĞI UZMANLARI DERNEĞİNİN (HASUDER)

YENİ KORONAVİRÜS (COVID-19) HASTALIĞI SÜRECİ İLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİ-7

01.10.2020

Salgının çok önemli bir dönemine giriyoruz.

Önümüz kış; kapalı ortamlar ve başta grip olmak üzere solunum yolu enfeksiyonları bizi bekliyor.

Salgınla birçok yönden savaşmaya, insanları korumaya ya da tedavi etmeye çalışıyoruz. Bir yandan da virüsün özelliklerini, hastalığın görülme sıklığını, yayılma dinamiklerini ve kontrol önlemlerinin etkisini öğrenmeye, hastalığa karşı güçlenmeye çalışıyoruz.

Geçen her gün salgınla mücadele de en önemli gücün “bilgi” olduğunu bir kez daha gösterdi.

Daha güçlü sürveyans sistemlerine ve daha fazla araştırmanın gerçekleştirilmesine gereksinimimiz var.

Sürveyans, bulaşıcı hastalıkların kontrolünde çok önemli bir süreçtir. Sürveyans 21. Dünya Sağlık Asamblesi’nde (1968); “verilerin sistematik olarak toplanması, düzenli yorumu ve ilgili yapılara sonuçların hızla geribildirimidir” şeklinde tanımlanmış ve “eylem için bilgi” olarak özetlenmiştir. Halk sağlığı sürveyansı, halk sağlığı uygulamalarının planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi için gerekli olan sağlıkla ilgili verilerin sürekli, sistematik olarak toplanması, analizi ve yorumlanmasıdır.

COVID-19 sürveyansı, hastalığın yayılmasını izlemek, hastalık şiddetini, spektrumunu ve bulaşma için risk faktörlerini anlamak, hastalık yükünü tahmin etmek, sağlık sisteminin kapasitesinin nasıl etkilendiğini izlemek gibi birçok amaçla yapılmaktadır. Toplanan bu verilerin, en doğru ve en hızlı şekilde yerel, bölgesel, ulusal ya da uluslararası politika belirleyicilere, toplum sağlığı ile ilgili çalışmalar gerçekleştirilen sivil toplum örgütlerine ve kendi sağlığını daha iyi korumak ve iyileştirmek isteyenlere ulaştırılması gerekmektedir.

Verilerin toplanmasıyla başlayan bu süreçte en önemli hususlardan biri farklı ülkelerden gelen verilerin karşılaştırılabilir olmasıdır. Bunu sağlamanın yolu ise verinin elde edilmesi ve aktarımında gereksinim duyulan standartların belirlenmesi ve kullanılmasıdır. Bunun ilk ve en önemli aşaması da bilgi toplanacak hastalığın tanımlanmasıdır.

Bu nedenle, uluslararası bir karşılaştırmayı da sağlayacak şekilde Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Avrupa Hastalıkların Kontrolü Merkezi (ECDC), Amerika Hastalıkların Kontrolü Merkezi (CDC)  gibi kurumlar güncel epidemiyolojik verilere olgu tanımı yapar ve ülkelerden bildirimlerini bu tanıma göre yapmalarını isterler. Her ülkenin bildirimlerinde kullandığı tanımı açıkça belirtmesi de esastır.

Örneğin;

Almanya’nın verilerini yayımlayan Robert Koch Enstitüsünün (RKI) 1 Ekim 2020 tarihli Günlük Durum Raporuna bakıldığında, bu sürecin açık şekilde işletildiği görülür: “DSÖ ve ECDC’nin uluslararası standartlarına uygun olarak RKI, klinik semptomların varlığına ve ciddiyetine bakılmaksızın SARS-CoV-2’nin tüm laboratuvar onaylarını COVID-19 vakaları olarak kabul eder.”¹

Her ülke, bildirim yaparken “doğrulanmış yani laboratuvar onaylı olgular”ı mutlaka, ek olarak da şüpheli ya da olası olguları da yine standart tanımlar doğrultusunda bildirmelidirler. Her tanım, epidemiyolojik olarak kabul edilebilir ve kesin olarak anlaşılır olmalıdır.  

Örneğin;

ABD, 5 Nisan 2020 tarihinden itibaren onaylanmış olguların yanı sıra olası olguları da bildirmektedir. CDC tarafından, bir COVID-19 vakası, doğrulanmış ve olası vakaları ve ölümleri içerir. Olası vaka, 1)COVID-19 için hiçbir doğrulayıcı laboratuvar testi yapılmayan klinik kriterleri VE epidemiyolojik kanıtı karşılayan kişi; 2) muhtemel laboratuvar kanıtlarını VE klinik kriterleri VEYA epidemiyolojik kanıtları karşılayan bir kişi; 3)COVID-19 için hiçbir doğrulayıcı laboratuvar testi yapılmadan hayati kayıt kriterlerini karşılayan bir kişi olarak kabul edilmiştir.²

Olgularda tanımlanan her standart, ölümlerin bildiriminde de geçerlidir.

Bu standart tanımların kullanımı, hem ülke içinde hastalığın aynı tanım altındaki değişiminin izlenmesine hem de başka ülkelerle karşılaştırılma yapılabilmesine olanak veren tek yoldur.

Ülkemizde COVID-19 bildiriminin, DSÖ önerileri doğrultusunda doğrulanmış olguların hepsini içerdiği düşünülürken, Sayın Sağlık Bakanımızın 30 Eylül 2020 tarihli basın toplantısındaki açıklamaları ile farklı bir tanımlama kullanıldığı öğrenilmiştir. Sayın Bakanın ifadesi ile, ilgili tabloda “hasta sayısı” olarak gösterilen sayının “PCR testi pozitif ve belirti (semptom) yani hastalık belirtisi gösterenler” olduğu açıklık kazanmıştır. Bir başka deyişle, açıklama ile semptom, yani hastalık belirtisi göstermeyen PCR (+) kişiler “hasta” olarak sayılmamakta ve tabloda da gösterilmemektedir. Bu nedenle de, ülkemizde her gün bildirilen hasta sayısından daha fazla o gün içerisinde test sonucu pozitif çıkmış enfekte kişiler bulunduğu ifade edilebilir.

Bu tanımlama, bugüne kadar Sağlık Bakanlığının yayımladığı herhangi bir belgenin açıklamasında yer almamıştır.  Oysa, bilinen bir standarttan farklı şekilde bildirilen her sayı için  “kullanılan tanım ve bu tanımın seçilme gerekçesi” açıklanmalıdır. Bu değişiklikler öncesinde bilim insanlarına danışılmalı ve değişiklik öncesindeki verilerle entegrasyonu yani izleme sürecinin sürekliliği güvence altına alınmalıdır.

Sağlık Bakanlığı’nın bu kararı alırken böyle bir süreç işletmediği anlaşılmaktadır; çünkü DSÖ’nün standart tanımını içeren bilgiyi vermeden bu tip tanımla bir grup hastayı vermenin bilimsel bir temeli bulunmamaktadır. Bu an itibari ile uluslararası alanda veri güvenirliğimiz yara almıştır.

Halk Sağlığı Bilgi Yönetim Sisteminde (HBYS), ülkemizdeki COVID-19 ile ilgili verilerin tümü, detaylı şekilde bulunmaktadır. Bu sistemdeki sorunlar süreç içinde geri bildirimlerle iyileştirilmiştir.  Bu sistemdeki verilerin bir an önce bilim insanlarının rehberliğinde, epidemiyoloji biliminin öngördüğü şekilde sunulması ve sürveyans bilgilerinin bütün faydalanıcılara ulaşılabilir kılınması gereklidir.

Yüksek COVID-19 bildirimlerinden ekonomik dinamikleri bozduğu, ekonomik küçülmelere yol açtığı ve bu nedenle de ülkelerin olgularını saklamaya çalıştığı uzun zamandır söylenmektedir.

Pandemiye verilen tepkiler, genellikle insanların sağlığını korumakla ekonomiyi korumak arasında bir denge kurmak şeklinde olmaktadır. COVID-19 ölüm oranı en son Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) verileriyle karşılaştırıldığında; Peru, İspanya ve İngiltere gibi en şiddetli ekonomik gerileme yaşayan ülkelerin genellikle COVID-19 ölüm oranının en yüksek olduğu ülkeler arasında olduğunu görülmektedir. Oysa, ekonomik etkinin mütevazı olduğu Tayvan, Güney Kore ve Litvanya gibi ülkeler ölüm oranını düşük tutmayı başarmışlardır.  Son yapılan değerlendirmelerde, mevcut GSYİH verilerine sahip ülkeler arasında, insanların sağlığını korumakla ekonomiyi korumak arasında bir değiş tokuş olduğuna dair herhangi bir kanıt görülmemektedir. Pandemide toplumlarının sağlığını korumayı başaran ülkeler genel olarak ekonomilerini de korumuş görünmektedir.³

Şu soruyla karşı karşıyayız:

Pandemiye karşı nasıl ilerleme kaydedebiliriz?

Bu soruyu cevaplamak için verilere ihtiyacımız var.

Doğru şekilde tanımlanmış, toplanmış ve şeffaf şekilde paylaşılan verilere.

              Bu yolda yürürken, iyi yapılan ve kötü yapılanlar vardır. Bu süreçte kötü ya da yeterli olmayan süreçlere hemen müdahale edilmesi, iyi yapılanların da bir an önce başkalarına örnek olabilmesi için paylaşılması çok önemlidir.

Bir kez daha belirtmek isteriz.

Hepimiz birbirimizin yol arkadaşıyız. Süreci birlikte yürütmeliyiz.

Bunun için de;

              Bu salgından çıkış yolumuzda bilimin aydınlığına, açık ve şeffaf olunması ile işbirliğine ve özenle korunan bir güven ortamına ihtiyacımız vardır.

              Bu ortamı bir an önce sağlamalıyız; çünkü yapacak çok işimiz var.

Kamuoyuna saygıyla arz ederiz.

Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER)

Kaynakça

¹ https://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/N/Neuartiges_Coronavirus/Situationsberichte/Okt_2020/2020-10-01-en.pdf?__blob=publicationFile

² Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) 2020 Interim Case Definition, Approved April 5, 2020 https://wwwn.cdc.gov/nndss/conditions/coronavirus-disease-2019-covid-19/case-definition/2020/

³ Joe Hasel. Which countries have protected both health and the economy in the pandemic? https://ourworldindata.org/covid-health-economy

The post Halk Sağlığı Uzmanları Derneği’nin COVID-19 Süreci ile İlgili Görüşleri – 7 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Bu metin Halk Sağlığı Uzmanları Derneği Çocuk Sağlığı Çalışma grubu tarafından COVID-19 Pandemisi sürecinde okullarda yüz yüze eğitimi değerlendirmek üzere hazırlanmıştır.

Sağlık ve eğitim, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne göre taraf sosyal devletin garantisi altında en temel haklardır.

COVID-19 pandemisi sürecinde tüm dünyada ve ülkemizde sağlık ve eğitim alanında haksızlıklar/eşitsizlikler daha da belirginleştirmiştir ve pandemi halen tüm hızı ile devam etmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 18 Eylül 2020 COVID-19 verilerine göre vaka sayısı 30 milyonu aşmış, ölümler 1 milyona ulaşmıştır.

Damlacık ve temas yolu ile insandan insana hızla bulaşma özelliğinde olan COVID-19 ayırdım yapmaksızın duyarlı tüm bireyleri etkilemektedir. Ancak, morbidite ve mortalite verileri küresel olarak incelendiğinde sosyal ve ekonomik açıdan dezavantajlı grupların COVID-19’dan daha çok etkilendiği görülmektedir.

COVID-19 çocuk ve gençlerde klinik olarak hafif ve diğer yaş grupları ile karşılaştırıldığında daha az ölümle sonuçlanmaktadır. Ancak çocuk ve gençlerde eğitim, sağlık, hak ihlalleri başta olmak üzere COVID-19’un uzun dönem olası dolaylı etkilerinin oldukça yıkıcı olması söz konusudur.

COVID-19 bulaşmasını önlemek için toplu etkinliklerin (eğitim, çalışma vb) ertelenmesi, zorunlu olmadıkça evde kalınması tüm ülkelerin uyguladığı en temel salgın kontrol yaklaşımı olmuştur. Ülkemizde de 18 Mart 2020 itibari ile örgün eğitime yükseköğretim dâhil tüm kurumlarda önce hafta sonrasında da Eylül ayına kadar ara verilmiştir.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, COVID-19 Pandemisi nedeniyle 1,5 milyar öğrencinin örgün eğitime devam edemediğini, eğitime ara verilmesi, tam karantina nedeniyle işyerlerinin kapanması, gelir ve iş kayıplarının yarattığı ekonomik güvensizlik ortamının, ailelerin pandemi nedeniyle yaşadığı korku ve stresin aile içinde çocuğa yönelik şiddeti ve tacizi artırdığını belirtmektedir.

DSÖ Başkanı 16 Eylül 2020’de yaptığı basın açıklamasında; DSÖ olarak pandemi koşullarında okulların açılmasını desteklediklerini, gerekli önlemlerin alınması ön koşulu ile yüz yüze eğitimin çocuk ve gençlerin yanı sıra halkın sağlığı açısından önemli bir köprü işlevi olduğunu vurgulayarak, en son çare olarak okulların kapatılabileceğini, bu durumda da uzaktan çevrim içi eğitim seçenekleri ile eğitimde
erişim ve sürekliliğin sağlanmasının önemini vurgulamıştır.

Ülkemizde 21 Eylül 2020 itibari ile temel eğitimde kademeli ve seyreltilmiş yüz yüze eğitime anaokulu ve birinci sınıflardan başlanarak geçilecektir.

Halk Sağlığı Uzmanları Derneği olarak bu süreci yakından takip etmekteyiz. Örgün eğitime geçiş sürecinde COVID-19 açısından okul yönetiminin, öğretmenlerin, çalışanların, öğrenci ve velilerin dikkat etmesi gereken temel noktalar noktaları bir kez daha hatırlatmak istiyoruz.

Okulda COVID-19 Kapsamında Alınması Gereken Önlemler

• COVID-19 belirtileri olan kişiler tıbbi maske takmalı ve sağlık kurumuna başvurulmalıdır. Okula gelmemelidir.
• Kişiler arasında en az 1 metre “Fiziksel Mesafe”ye dikkat edilmelidir.
• Okulda açık ve kapalı alanlarda “maske” kullanılmalıdır.
• El ve solunum temizliğine/hijyenine özen gösterilmelidir.
• Okulun günlük genel temizliği yapılmalı sık dokunulan yüzeylerin dezenfeksiyonu sağlanmalıdır.
• Okulda COVID-19 kapsamında düzenlemeler yapılmalıdır.
• Havalandırma sistemleri COVID-19 bulaşması açısından önemlidir.
• Yemekhanesi bulunan okullarda yemekhane kullanımında damlacık ve temas yolu ile bulaşmayı engelleyecek önlemler alınmalıdır.
• Seminer, konferans, toplantı, gösteri, ziyaret ve saha gezileri gibi toplu açık kapalı alan etkinlikleri COVID-19 salgın döneminde zorunlu değil ise yapılmamalıdır.
• Servis hizmeti sunulması durumunda servislerde damlacık ve temas yolu ile bulaşmayı engelleyecek önlemler alınmalıdır.
• Yatılı okullarda yatakhanelerde ve diğer ortak yaşam alanlarında mesafe, maske ve temizlik/hijyen önlemlerine tam uyulmalıdır.
• Kreş, gündüz bakımevi ve okul öncesi eğitim kurumlarında öğrencilerin yaşlarına uygun olarak COVID-19 eğitimi verilmeli ve önlemlere uyum oyunlaştırılarak beceri kazandırılmalıdır.
• “Okul Sağlık Güvenlik Birimi” bulunması durumunda okul sağlığı hizmetleri kapsamında COVID-19’a özel program geliştirilmelidir.
• Okul yöneticileri ve öğretmenler korunma önlemlerine tam uyarak öğrencilerine örnek olmalıdır.
• Okul çalışanları korunma önlemlerine tam uyarak kendilerini ve çevrelerini korumalıdır.
• Öğrenciler korunma önlemlerine tam uyarak kendilerini ve çevrelerini korumalıdır.
• Veliler korunma önlemlerine tam uyarak öğrencilerine örnek olmalıdır.

Seyreltilmiş kademeli yüz yüze eğitime geçişte Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı tarafından üç haftalık periyotlarda yapılacak değerlendirmeler ile pandemi süreci ve okullarda olgu saptanması göz önünde bulundurularak diğer sınıfların yüz yüze eğitime başlaması kararı verileceği belirtilmektedir.

Yukarıda belirtilen önlemlerin alınması durumunda COVID-19 açısından okulların risklerinin azaltıldığı ülke örnekleri (Japonya, Danimarka, Yeni Zelanda, Avustralya vb.) söz konusudur. Okullar organize topluluklar olarak sağlığın korunması ve geliştirilmesi bağlamında COVID-19 pandemisinde de öne çıkmaktadır. Yeterli önlemlerin kamu ve özel tüm okullarımızda tesis edilmesi, sürdürülmesi ve izlenmesi gerekmektedir.

HASUDER-ÇOCUK SAĞLIĞI ÇALIŞMA GRUBU

The post COVID-19 Pandemisi Sürecinde Okullarda Yüz Yüze Eğitim appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

PANDEMİ SÜRECİNDE 13 Eylül Dünya Sepsis Günü Basın Açıklaması

Dünya çapında her yıl 30 milyona varan yeni olgu ve yaklaşık 12 milyon ölüme neden olan sepsis yoğun bakımların en önemli hastalığıdır. Sepsis, enfeksiyonlara karşı vücudun verdiği düzensiz (‘disregüle’) yanıta organ yetmezliklerinin eşlik ettiği bir klinik tablodur ve sepsiste ölüm oranları çok yüksektir. Sepsis tıbbi acil bir durumdur, önlenebilir bir ölüm nedenidir.

Dünyanın yeni tanıştığı SARS koronavirüs-2‘nin (SARS-CoV-2) yol açtığı ve belirtisiz formundan, hafif, orta ve ağır seyirli formuna kadar geniş bir yelpazede seyreden COVID-19 enfeksiyonu, ağır seyirli formunda viral sepsise yol açmaktadır. Hepimizin takip ettiği gibi çok sayıda COVID-19 hastası yoğun bakımlarda ileri yaşam desteği ile hayata tutunmaya çalışmaktadır. Yoğun bakımlarda tedavi edilen şiddetli COVID-19, pnömoniye eşlik eden organ yetmezlikleri ile birlikte seyretmektedir. COVID-19 pandemisi tüm dünyada bütün hızıyla devam ederken, ülkemizdeki durum da ciddiyetini korumaktadır. Bu ortamda sepsis farkındalığının yaygınlaştırılması çok önemlidir.

Haziran ayından itibaren yavaş yavaş kısıtlılıkların kalkması sonrası ülkemizde toplumsal düzeyde bulaşıcılığı kontrol altına alınamayan salgının seyri endişe vermektedir. Temmuz-Ağustos ayları aktif vaka sayıları artışının yanı sıra Mart-Nisan dönemine oranla hastanelerde daha ağır vakaların yattığı, yoğun bakım yataklarının İstanbul dışında doluluk oranlarının arttığı bir dönem olarak gerçekleşmiştir. Bu dönemde bütün sağlık çalışanları gibi yoğun bakım çalışanları da bir ekip halinde çok yoğun bir iş yükü altında çalışmışlar ve yorgunlukları/tükenmişlikleri artmıştır. Bu iş yükünün bu şekilde taşınması sürdürülemeyeceğinden ağır hasta yükünün azaltılması için ivedilikle radikal önlemler alınmalıdır.

Bir pandemi sırasında, birinci basamak, salgınla mücadelenin ön safını oluşturur. Bir pandeminin, birinci basamak sağlık hizmetlerinin etkin ve doğru katılımı olmaksızın kontrol altına alınabilmesi ve sağlıklı ve doğru bir şekilde yönetilebilmesi mümkün değildir. Hastaların triyajlarının doğru şekilde yapılması, koruyucu hizmetlerin aksatılmadan sürdürülmesi, kronik hasta takiplerinin yapılması, tıbbi kayıt ve bildirimlerin yapılması, mümkün olan tüm vakalarda teletıp kullanımı, hastaların evlerinde yönetilmesi, hastane bakımına ihtiyaç duyan hastaların belirlenmesi, halka doğru mesaj ve bilgilerin iletilmesi, hasta ve sağlıklı bireylerin kaygılarının giderilmesi konularında birinci basamağın rolü yaşamsaldır ve bu konuya daha hassasiyetle önem verilmelidir. 

Sepsis sık görülen bir hastalıktır; ancak, enfeksiyonlara yönelik korunma önlemleri sepsis gelişmesini engelleyebilir. Sepsise karşı genel olarak alınacak önlemler arasında; sepsisin bir halk sağlığı problemi olarak ele alınmasından, sık görülen enfeksiyonlara karşı aşılanma, temiz doğum uygulamaları, ameliyatta enfeksiyon önleme uygulamaları, hastanede yatış sürelerinin kısaltılması, özellikle el yıkama alışkanlığının yaygınlaştırılması olmak üzere kişisel hijyenin sağlanması, beslenme ve temiz su sağlamaya kadar geniş bir yelpazede sıralanabilir. COVID-19 Pandemisinde özellikle damlacık yoluyla bulaşan virüse karşı maske kullanımı ve fiziksel mesafeye dikkate edilmesi şiddetli COVID-19’un yol açtığı viral sepsis tablosunun önlenmesinde çok etkin olmaktadır. Sağlık otoritesi hayatı tehdit eden bu en ölümcül durumun önlenmesi için acilen önlemler almalı, toplumu bu önlemlerin uygulanması için yönlendirmeli ve sonrasında da mutlaka gerekli denetimlerle izlemelidir.

Küresel salgın sürecinde sepsis ve farkındalığının önemi iyice artmıştır. Sepsis yoğun bakımlarda her yaş grubunda sık görülen ölümcül bir hastalık olmakla birlikte hızlı tanı konulup etkili ve doğru tedavi uygulandığında ölümün büyük oranda engellenebildiği hastalıkların başında gelir. Hızlı tanı konulması için sağlık çalışanlarının ve aynı zamanda sağlıkçı olmayan kişilerin sepsis farkındalıklarının olması, bu konuda daha iyi eğitilmelerinin sağlanması çok önemlidir. Erken tanınması ve uygun sağlık hizmetlerine erişim de dahil olmak üzere sepsisin bilimsel kanıtlara dayalı tedavisinin yönetilmesi konusunda sağlık çalışanlarına yönelik eğitimler gerçekleştirilmelidir. Çoğunlukla bilinmeyen ve halk tarafından iyi anlaşılamayan bir hastalık olması nedeni ile, toplum farkındalığını artırmak hedefi benimsenmelidir. Hastalar ve hasta yakınları ile iletişim kurulurken ‘sepsis’ terimi kullanılmalı, her yıl 13 Eylül’de Dünya Sepsis Günü vesilesiyle düzenlenecek kampanyalar ile kamuoyu bilinçlendirilmeli ve teşvik edilmelidir. Bu yaklaşım toplumun sağlık okuryazarlığının arttırılmasına da katkı sağlayacaktır.

Sepsis tanısı ve tedavisi için, hızlı tanı testlerinin hayata geçirilmesi, laboratuvar olanaklarının güçlendirilmesi, mevcut antibiyotiklerin doğru ve etkili kullanımını, yoğun bakım ünitelerinin yetişmiş sağlık personeli, yardımcı personel ve alt yapı koşullarının güçlendirilmesinin sağlanması gerekmektedir. 

Sepsisten ölümlerin engellenebilmesi için;

1. COVID-19 pandemisi ile ilişkili olarak viral yayılımın önlenmesini sağlamak için toplum bazında kısıtlılıkları hayata geçirmeye yönelik tedbirler artırılmalı,
2. Enfeksiyonun önlenmesinde en önemli uygulamanın “el yıkama (el hijyeni)” olduğunun ve şu an içinde bulunduğumuz Pandemi sürecindeki etkenin damlacık yoluyla bulaştığı göz önüne alınarak maske kullanımı ve fiziksel/sosyal mesafenin olduğunun toplumdaki farkındalığı arttırılmalı,
3. Enfeksiyon hızları ve hastaneye yatışları azaltmak için sık görülen enfeksiyonlara karşı etkili aşıların risk grubundaki kişilere uygulanması sağlanmalı,
4. Hastanede görev yapan COVID-19 ile ilişkili branşların asistan, uzman ve öğretim üyelerinin “pandemi neferleri” olarak görülmemesi, COVID-19 poliklinik ve servislerindeki adil olmayan iş yüklerine tüm bölümlerin katkı vereceği havuz sistemleri aracılığıyla son verilmesinin sağlanması, sağlık çalışanları üzerindeki yükün hafifletilmesi ve şiddetli COVID-19 ve sepsise karşı sağlık çalışanlarının daha güçlü hale getirilmeli,
5. Sepsis tanı ve tedavisinin kanıta dayalı gerçekleştirilmesi için ulusal eylem planları geliştirilmeli,
6. Sağlık kuruluşlarında enfeksiyon kontrol uygulamalarının yaygınlaştırılması için yeterli personel ve altyapı koşulları sağlanmalı, sağlık çalışanlarının enfeksiyon hastalıklarının tanı, tedavi ve takibi konularında eğitimine önem verilmeli ve iyi uygulamalara yönelik teşvik politikaları geliştirilmeli,
7. Hızlı ve doğru tanı için, her sağlık kuruluşu için laboratuvarlar asgari koşulları sağlayacak şekilde güçlendirilmeli,
8. Dünyada yaygın olarak kullanılan hızlı tanı testlerinin ülkemizde de kullanılabilmesi için geri ödeme politikaları geliştirilmeli,
9. Sepsis hastalarının gecikmeden 3. Basamak yoğun bakım ünitelerinde ulaşmalarının sağlanması,
10. Yoğun bakımların gerçekten gereksinimi olan hastalara hizmet verecek şekilde organizasyonlarının yapılıp akılcı kullanımlarını teşvik edilmesi ve destek ünitelerinin yaygınlaştırılması sağlanması,
11. Ulusal hastalık istatistikleri ve raporlarında sepsisin doğru belgelendirilmesi sağlanarak sağlıklı veri toplanmalı,
12. Toplumda gereksiz antibiyotik kullanımının bakterilerde antibiyotik direncine yol açtığı ve durumun hastanelerdeki antibiyotik direncine katkıda bulunduğu konusunda halkımız bilinçlendirilmeli ve gereksiz antibiyotik kullanımının önüne geçilmeli,
13. Sağlık sistemlerinin güçlendirilmesi ve hasta güvenliğinin arttırılmasının yanı sıra sağlık çalışanlarının da can güvenliğinin sağlanması için sağlık otoritesinin sivil toplum kuruluşları ve bilimsel derneklerle işbirliği gerçekleştirmesi sağlanmalıdır.

Kamuoyunun bilgisine saygıyla sunulur.

13 Eylül 2020

Prof. Dr. İsmail CİNEL                                      Prof. Dr. Alpay AZAP
Türk Yoğun Bakım Derneği                                Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği

Prof. Dr. Hasan BAYRAM                                   Prof. Dr. Pınar OKYAY
Türk Toraks Derneği                                              Halk Sağlığı Uzmanları Derneği

Prof. Dr. Ömer KURTİPEK                             Prof. Dr.  E. Halis AKALIN
Türk  Anesteziyoloji ve Reanimasyon              Türk Hastane İnfeksiyonları ve Kontrolü Derneği 
Derneği

Prof. Dr. M. Selda ERENSOY                        Prof. Dr. Kerim GÜLER
Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği             Türk İç Hastalıkları Uzmanlık Derneği                         
                                  
Prof. Dr. Süleyman TÜREDİ                            Prof. Dr. Seher DEMİRER
Acil Tıp Derneği                                                Türk Cerrahi Derneği            

Prof. Dr. Murat Duman                                    Prof. Dr. Barış OLTU                           
Çocuk Acil Tıp ve Yoğun Bakım Derneği         Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti
                                                                                                    
Prof. Dr. Esin KOÇ                                           Prof. Dr. Esra SAATÇI
Türk Neonatoloji Derneği                                 Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği   

The post Dünya Sepsis Günü HASUDER ve 13 Tıpta Uzmanlık Derneğin Basın Bildirisi appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

HALK SAĞLIĞI UZMANLARI DERNEĞİNİN (HASUDER)

YENİ KORONAVİRÜS (COVID-19) HASTALIĞI SÜRECİ İLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİ-6

06.08.2020

“Çok zor günlerden geçiyoruz ”

Çok zor günlerden geçiyoruz.

Halkın sağlığından kaygılıyız.

Oysa, Mayıs ayının sonunda olgularımızın ikili basamaklara inmesini ve sonra da rahat bir yaz dönemi geçirmeyi umuyorduk. Öyle olmadı. 11 Mayıs’ta başlayan ve 1 Haziran itibari ile her sektörde yaşanan açılımlar ile yeniden normalleşme süreci iyi yürütülemedi. Minik adımlarla ilerlenilemedi. Epidemiyolojik kanıtlara bakıp gerekirse bir adım geri atıp, sonra tekrar ilerleme gerçekleştirilemedi. Halkımıza bu dönemin eskisi gibi olamayacağını iyi anlatılamadı.

Sağlık Bakanlığı, ülkemizin sağlık hizmetlerinin sorumlusu olarak Ocak ayından itibaren süreci yürütmeye çalıştı. 2019 yılında güncellenen influenza ile ilgili hazırlıklar ve kurulmuş kurullar sürece iyi başlamamızı sağladı. Bilimsel Danışma Kurulu kurularak bilimin rehberliğinde yol alındı. İl pandemi kurullarının bazı illerde sürece önemli katkısı oldu. Topluma sınırlılıkları olsa da düzenli bilgi verildi. Gereksinimlere göre yeni kurullar, yeni yazılımlar, yeni araçlar geliştirilmeye çalışıldı. Hep beraber, dünyayı da izledik. Bazen özendik. Bilimsel enstitülerin varlığı, verilerin şeffaf paylaşımı, aşı çalışmalarında alınan yollar için. Bazen de “çok şükür” dedik. Kamusal sağlık hizmetinin varlığı, herkesin tedaviye ulaşımının sağlandığı için. Göğsümüz kabardı. Yurtdışından getirilen uçak dolusu yurttaşlardaki mutluluk, kavuşmalar ya da geliştirilen yerli malı ventilatörlerle. 

Yaşananlarda çok emek vardı. 

Başta sağlık çalışanlarının, güvenlik görevlilerinin, polislerin, basın emekçilerinin… Aylarca evde kalan yaşlılarımızın. Okullarından ayrı kalan çocukların. Evde hem ebeveyn hem de öğretmen olan anne babalarımızın. Dükkanı kapanan kahvecinin, bakkalın, mahallelinin. Herkesin az/çok olsa emeğinin olduğu bir süreçti. İnanmıştık, karşımızda ortak bir düşman vardı ve ancak birlikte var olabilirdik. 

Kayıplarımız oldu. Turkuaz ekranda onlar birer sayı olsa da birer can olduğunu biliyorduk. Ama işler iyi gidiyordu. Salgını kontrol almaya başladığımızı düşünüyorduk. Sağlık Bakanımız çıkınca bize iyi geliyordu. Babacan tavrı güven veriyordu. Yaz da geliyordu. Dış ortamlarda daha rahat günler bekliyordu bizi.

Ama olmadı.

Şimdi olan bitene bakarken içimiz acıyor.  

İçimiz acısa da nerede yanlış yaptık, neyi daha iyi yapabilirdik sorularını yanıtlamalıyız. Halk sağlıkçılar ve HASUDER olarak, bu konularda raporlar yazdık, görüşler bildirdik. Ne yazık ki yeterli karşılık bulamadık. Oysa ancak bu yanıtlar sonrası ileriye bakabiliriz. 

İşte tam da bu nedenle, HASUDER olarak bir kez daha uzmanlık alanımızın bizlere yüklediği sorumluluk doğrultusunda COVID-19’nun ülkemizde yönetim süreci ile ilgili görüşlerimizi paylaşıyoruz.

Bu kapsamda en önemli 10 tespit ve bu konulardaki önerilerimiz aşağıda verilmiştir:

1. Tespitimiz: Salgın yönetiminde en önemli konulardan biri güven duygusunu korumaktır. Halk yönetime güven duymalıdır. Çalışanlar kurumlarına güven duymalıdır. İnsanlar bilim insanlarına güven duymalıdır. Bu yapıların söyledikleri tartışılmaya başlanırsa onlardan gelen öneriler de dikkate alınmayacaktır. Son dönemde illerde vali ve sağlık müdürlerinin açıkladıkları sayılar ile bakanlık verileri arasında tutarsızlıklar bulunmaktadır. 

• Önerimiz: Bu çok ciddiye alınması gereken bir durumdur. Toplumdaki farklı kurumsal yapıların sürece dahil edilmesi gerekmektedir. Bu salgın nedeniyle en farklı grupların birlikte çalıştığını görmek topluma salgının kontrolü konusunda güvence verecektir.

2. Tespitimiz: Bu noktaya gelişte en önemli sorun verilerin paylaşılması ile ilgili sorunlar olduğu görünmektedir. Her görüşümüzde bunun öneminin altı ısrarla çizilmiştir. 1 Temmuz itibari ile bizlerin de istediği gibi haftalık raporlamalar başlamıştır. Günlük olarak daha fazla veri paylaşılmaktadır. Bu paylaşımın salgının en başından beri yapılmasının önünde hiçbir engel olmadığı görülmüştür. Bu paylaşımlar, bir panik ya da başkaca bir soruna yol açmamıştır. Halk sağlıkçılar olarak bu gösterim şeklinin ne kadar değerli bir kazanım olduğunu hemen belirtilmiştir. Ancak bu haliyle yeterli olamadığı, epidemiyolojik değerlendirme yapılmasına olanak verecek veri bütünlüğünün paylaşılması ve bölgesel verilen verilerin il düzeyinde verilmesinin öneminin de altı çizilmiştir. İllerdeki veriler, bir şekilde, basında-doğru ya da yanlış-her gün yer almaktadır. Vatandaşımızın bu verileri doğru şekilde sorumlu otoriteden alması hakkıdır. 

• Önerimiz: Salgın ile ilgili veriler il ve hatta ilçe bazında düzenli olarak açıklanmalıdır.

3. Tespitimiz: Son dönemde verilerin sunumu değiştirilmiştir. Bu değişikliğin gerekçesi anlaşılamamıştır. Bilimsel Danışma Kurulu üyelerinden de konuyla ilgili bilgileri olmadığına dair açıklamalar gelmiştir. Yeni sınıflamada hastaneler arası uygulama farklılığı olduğu izlenmektedir. 

• Önerimiz: Bu tanımlar bir kez daha dikkatlice elden geçirilmeli ve yayımlanmalıdır. Zaman içindeki değişimi takip edebilmek için, yoğun bakım ve entübe hasta sayıları verilmeye devam edilmelidir. Yeni eklenen tanımların standartı sağlanmalıdır.    Yoksa bu sunulan veriler belli bir standartta toplanmamış, basında yer alan haberlerdeki sayılarla farklılıkları anlaşılamamış olarak kalacak ve pandemi yönetim sürecine yeterli katkıyı sağlayamayacaktır. Yapılan her değişikliğin gerekçesi açıklanmalı, müdahalenin etkisi izlenmeli ve gerekirse değiştirilmeli ya da geliştirilmelidir. 

4. Tespitimiz: Daha önce de belirttiğimiz üzere, bu pandemiden kimseyi geride bırakmadan çıkabilmenin anahtarı sağlık çalışanlarıdır. Sağlık çalışanları yorgundur. Sağlık çalışanları umudunu kaybetmek üzeredir. Önemsendiğini hissetmeye gereksinimi vardır. Desteklendiğini bilmelidir. Bu kadar yoğun bir iş yükü taşınamaz. İlk üç aylık dönemdeki maddi destek dağıtımında yaşanan sorunlar nedeni ile birçoğunda haksızlığa uğrama duygusu oluşturulmuştur. Ayrıca, sağlık personelinin görev tanımı ve görevlendirilme biçimleri üzerinde de karışıklık olduğu gözlenmektedir.İçişleri Bakanlığı tarafından halk sağlığı uzmanlarına AVM’ler ve turizm işletme belgeli olan konaklama tesisleri, lokanta ve restoranlar dışındaki işletmelerin faaliyetlerinin en az on beş günde bir korona virüs önlemleri açısından denetlenmesi hakkında görevlendirme yapılması buna bir örnektir.¹ Konuyla ilgili olarak resmi görüşümüzü, “Halk Sağlığı asıl olarak süreci analiz etme ve veriler ışığında koordinasyonda aktif rol alması gerektiği,  turizm işletme belgesi olmayan ( belediye belgeli ) konaklama tesis sayısı 8.081, lokanta sayısı 39.078, AVM sayısının ise 454 olup, söz konusu görevlendirmelerin, sahada yönetici pozisyonda çalışanlar da dahil olmak üzere toplamda 425 olan halk sağlığı uzmanı tarafından yerine getirilmesinin iş gücü bakımından da mümkün olmayacağı” şeklinde Halk Sağlığı Genel Müdürlüğüne iletmiştik. 

• Önerimiz: Maddi olanaklar arttırılarak geniş bir sağlık personeli kesimine sağlanmalıdır. Ancak, maddi katkı en önemli destek değildir ve tek başına asla yeterli olamaz. Daha da önemlisi sağlık çalışanımızın bu süreçte korunması, onlara yönelik bir tarama stratejisinin geliştirilmesi ve desteklenmesidir. Çocukları için kreş ya da burs destekleri, yurt olanakları gibi uygulamalar hayata geçirilmelidir. Sağlık çalışanları korunduklarını, önemsendiklerimi ve her zaman arkalarında olunduğunu bilmeli, hissetmelidir.  Sağlıkta Şiddet Yasasının hayata geçirilmesi nedeni ile mutluyuz. Emeği geçenlere teşekkür ediyoruz. Ancak, COVID-19’nun sağlık çalışanları için hala “meslek hastalığı” olarak kabul edilmemesini anlayamıyoruz. Ölen bir hekim ya da hemşirenin, çocuklarına haklarının verilmesinin önündeki engel nedir? Ne olursa olsun, o engel kaldırılmalıdır. 
• Sağlık Bakanlığı personel verimliliği ve sayı ve dağılımına göre pandemi sürecinde alınacak sağlık personeli yönetimi ile ilgili her kararın çıktığı asıl merci olmalıdır.

5. Tespitimiz: Sağlık Bakanlığının yazıları ile ülke çapında ya da İl Müdürlükleri yazıları ile de yerelde yeni uygulamalarının olduğunu meslektaşlarımızdan ya da basından öğreniyoruz. Oysa bir önceki uygulamanın sonuçlarını bilmiyoruz. Örneğin, temaslılardaki test alınma ile ilgili son değişikliklerin sonucu ne oldu? Benzer değişikliklerin sonuçları, bir önceki uygulamayla karşılaştırılmalı ve paylaşılmalıdır.  Hepsi bundan sonraki müdahalelerin etkinliği için yanıtlanmalıdır.  Çok önemli bir seroprevalans çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın sonuçları en temel veri olarak sunulmuştur. İl bazlı, özel gruplar, yaş, cinsiyet, temaslı gibi değerlendirmeler öğrenilememiştir. 

• Önerimiz: Sağlık Bakanlığı, seroprevalans çalışmasının bir an önce raporlanması için gereken her türlü destek sağlanmalıdır. Bu çalışmadan salgın sürecimize sağlanacak katkılar tespit edilmelidir. Ülkemizin verilerine dayalı araştırmaların bir an önce literatürde yer alması teşvik edilmelidir. Bilimsel araştırma izin süreci Etik Kurul süreçlerinde tanımlanmış yollarla gerçekleştirilmelidir.

6. Tespitimiz: Ulusal ve yerel düzeyde testlerin uygulanması ile ilgili bir standart eksikliği gözlenmektedir. Bu konudaki algoritmalar yeterli olamamaktadır. 

• Önerimiz:  Teste ücretsiz erişimi kolaylaştıran ve ulusal bir test stratejisi geliştirmek zorundayız. Bu standartizasyonun sonbahar gelmeden önce yapılması okulların açılmasının da güvence altına alınmasına katkı verecektir. Bu nedenle de, sonbahar ve kış döneminde olası bir sorun yaşamamak için test gruplarımızı tanımlamalıyız. Sağlık personeli öncelikli grup olmalıdır. Ayrıca virüsü yayma ihtimali yüksek olanlar gişe memurları, garsonlar, şoförler gibi gruplara da testler yapmayı planlamalıyız. Buna yönelik test politikası geliştirilmelidir. Bu gruplarda yapılan test sonuçlarını ayrı ayrı yayınlamalıyız. Böylece gerçekten de o grupta test yapmayı sürdürüp sürdürmeyeceğimize karar verebiliriz. Gerekirse başka bir risk grubunu tarama içine alabiliriz. Her gün verilen testlerin kime, hangi gruplara yapıldığını gösterir bir veri sunumu geliştirmeliyiz. Testleri maliyet etkin kullanmak için dünyada örnekleri bulunan bazı stratejileri kullanabiliriz. Örneğin; bazı gruplarda gruplama şeklinde test yapmayı planlayabiliriz. Bir okuldaki 10 öğretmenin sürüntü örnekleri birleştirilerek çalışılabilir, böylece test negatif çıkarsa 10 kişide de sorunun olmadığını var sayabiliriz. 

7. Tespitimiz:  Salgın yönetimi yurdumuzu bir an önce güvenle dolaşılacak, çalışılacak, yaşanacak bir duruma getirmenin sorumlusudur. Halen, COVID-19 toplumda yaygın bir dolaşım halinde ise de, 65 yaş üstü vatandaşlarımız ile ilgili kısıtlamaların şu an itibari ile bilimsel bir dayanağı kalmamıştır. Çünkü virüsü eve taşıyabilecek herkes evin dışındadır, evin dışı da virüs yaygın olarak bulunmaktadır.

• Önerimiz: Bir an önce bu yaş grubu ile ilgili kısıtlamaya son vermeliyiz. Bu grup önlemlere en yüksek uyum gösteren grup olarak izlenmektedir. Onlardan bu tutumlarını korumalarını ve gençlere örnek olmaya devam etmelerini konusundaki desteklerini talep etmeliyiz.

8. Tespitimiz: Hastalığın tedavisinde bilim dışı uygulamaların varlığı ile ilgili duyumlar alıyoruz. 

• Önerimiz: Bu duyumların üzerine gidilmelidir. Hastalarımıza herhangi bir şekilde hekimlik evrensel değerler ve bunların güvence altına alındığı etik bildirgeler ile çelişen bir tedavi yapılması durumunda hem ilgili tabip odasının hem de sağlık bakanlığı yetkililerinin yapanlar ile ilgili gereken uyarı ve ceza ile önlenmesi için gerekli olanları sağlamalıdırlar. 

9. Tespitimiz: Büyük gösteriler, açılmalar, konserler, kitle hareketlerinin çok yoğun olarak gerçekleştirildiğini görüyoruz. Bunların virüsün yayılımında en önemli ortamlar olduğu bilinmektedir.

• Önerimiz: Kitlesel haraketliliğin kısıtlanmasının en önemli müdahale olduğu kanıtlanmıştır. Kültürel olarak bu tip toplantılarda önlemleri korumamız zordur. Bu nedenle, açılışlar, düğünler, dini törenler, taziye ziyaretleri, partiler, kısaca her türlü kamusal ya da özel kalabalık kitlesel hareketlilik engellenmeli ya da sıklığı azaltılmaya çalışılmalıdır. Olgu sayılarının yüksek olduğu yerlerde toplumda davranış değişikliği geliştirilinceye kadar bu tip toplantılarda sayı sınırlamaları getirilmelidir.

10. Tespitimiz: Yine İçişleri Bakanlığı tarafından² resmi yazı ile; “Hastalığın ağır seyrettiği vakalar hariç olmak üzere; Hastalık belirtisi gösteren kişiler ile temaslı oldukları kişilerin numunelerinin evlerinde alınmasına,  İzolasyon süreçlerinin evlerinde izlenmesine, Tedavilerinin evlerinde yapılmasına” karar verildiğini görmekteyiz. Birinci basamakta filyasyon çalışmalarının arttırılması, temaslılara test yapılması ile ilgili gelişmeleri memnuniyetle izliyoruz. Salgının birinci basamakta kazanılacağını en başından beri söylüyoruz. Bu yöndeki çalışmaları destekliyoruz. Ancak, birinci basamakta aralarında kimi zaman hekimin de bulunamadığı filyasyon ekiplerince ilaç verilmesi ile ilgili süreçten kaygılıyız.

• Önerimiz: Sağlık Bakanlığı pandemi sürecinde -başta tedavi ve izlem şekilleri olmak üzere- alınacak her kararın çıktığı asıl merci olmalıdır. Tedavilerin evde yapılması ile ilgili uygulamanın birinci basamağın koşulları açısından bir kez daha değerlendirilmesini talep ediyoruz. 

Burada yer vermediğimiz çok önemli bir konuda okulların açılmasıdır. Bu üzerinde Çocuk Sağlığı Çalışma Grubumuz bir hazırlık içerisindedir. En kısa zamanda önerileri kamuoyu ile paylaşılacaktır. Bu aşamada, her türlü iş kolundaki önlemler çocuklarımızın okula gitmesinin sağlanması amacıyla hayata geçirilmelidir. Bunun için verilere bakarak hangi iş kolu en riskli bulunuyorsa, önemler alınmalı ve gerekiyorsa o işkolu bir süreliğine askıya alınmalıdır. Okullara fiziksel alt yapı, araç ve malzeme sağlanması için gereken kamusal bütçe sağlanmalıdır. Sağlık Bakanlığımızın bu konuda özel bir çalışmayı Milli Eğitim Bakanlığı ile sürdürmekte olduğunu biliyoruz ve çok önemsiyoruz. Ayrıca yine bu yıl için influenza ile ilgili aşı talebinin geçen yıllara göre çok daha fazla miktarda yapıldığını öğrenmiş bulunuyoruz. Bu çok stratejik ve değerli bir müdahaledir. Bu aşının öğretmenlere özellikle uygulanmasını önemli buluyoruz.

Artık şunu biliyoruz, uzun süre yüksek olgu sayılarını ne sağlık altyapısı, ne sağlık personeli, ne ekonomi ve ne de toplum hayatının farklı dinamikleri kaldırabilir. Bir an önce olgu sayıları düşürülmelidir. 

Dış ortamlar kapalı ortamlardan çok daha güvenli olduğunu biliyoruz. Sonbahar ve sonrasındaki kış için açık ortamlarla ilgili son şansı kullanıyoruz. Halkımızın farkındalığının arttırılması çok önemlidir. Hepimizi birbirimizin yol arkadaşıyız. Bu nedenle, halkımıza pandeminin önemi bir kez daha ve bir kez daha anlatılmalıdır. Gençlere, çocuklara başta olmak üzere tüm yaş gruplarına, farklı kültürel yapılara ulaşmanın bir yolunu bulmalıyız. Bu konuda yaratıcı fikirleri hayata geçirmeliyiz. Devletimizin elindeki her insan gücü, hekimlerimiz, hemşirelerimiz, öğretmenlerimiz, imamlarımız ve elbet niceleri bu seferberlikte yer almalıdır. Yerelde, her ilin ilçenin koşullarına göre bu insan gücü ve süreçler ulusal rehberler yol göstericiliğinde yönetilmelidir.

Hepimize, en çok da yöneticilerimize sorumluluk düşüyor.  Salgının yıkımını önlemek, halkın salgın yönetiminin önerilerine güvenmesini sağlamak devleti yönetenlerin sorumluluğudur. Salgın yönetiminin birçok yönü olduğunu anlıyoruz. Sağlık, ekonomik, sosyal boyutlarının çok farklı dinamikleri bulunmaktadır. Elbette, yöneticilerin hepsini düşünme sorumluluğu vardır. Onların değerlendirmeler yapmaları, önceliklendirmeleri, açılma ya da yeniden kapanma kararları almaları gerekecektir. Bu süreçte bilim en önemli güçleridir. Bu zorlu görevlerinde ancak işbirliği ve danışma içinde, karşılıklı güvenle ilerlenebilir ve istenilen sonuçlar alınabilir. 

Biz Halk Sağlıkçıyız. Devletimiz bizi yıllarca bugünler için eğitti. Salgın yönetimini bilimsel anlamda eğitimimiz sırasında alırız. Sonra da bu bilgileri öğrencilerimize aktarırız.  Şimdi söyleyeceklerimiz her zamankinden de önem taşıyor. Yöneticilerimizden bize bu sefer kulak vermelerini istiyoruz.  

Hepimiz aynı gemideyiz. Ancak hep birlikte başarabiliriz. Umudumuz tek tek her birimizin vereceğin katkı ve bunun sağlanması güvence altına alan bir yönetsel erktir.

Kamuoyuna saygıyla arz ederiz.

Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER)

¹ İçişleri Bakanlığının 11/05/2020 tarih E.7809 sayılı ve 02/06/2020 tarih E.153 sayılı yazıları

² İçişleri Bakanlığı 30/07/2020 tarih ve 12682 sayılı  Covid-19 Ek Tedbirler konulu genelgesi

The post Halk Sağlığı Uzmanları Derneği’nin COVID-19 Süreci ile İlgili Görüşleri – 6 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

HALK SAĞLIĞI UZMANLARI DERNEĞİNİN (HASUDER)

YENİ KORONAVİRÜS (COVID-19) HASTALIĞI SÜRECİ İLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİ-5

 14.06.2020

“Endişeliyiz”

Bugün önemli bir gün.

Ülkemizde COVID-19 salgını ile ilgili önlemlerin büyük ölçüde kaldırıldığı ve normalleşme dönemine girildiği 1 Haziran’dan sonraki 14. gündeyiz. Bu yüzden yapılan müdahalenin etkisini değerlendirmek için önemli bir gün. İçinde bulunduğumuz süreçte “kademeli normalleşme”nin ilk aşaması olan 11 Mayıs’tan beri bir ay ve ülkemizde ilk vakanın bildirildiği 11 Mart’tan beri de üç ay geçti.

HASUDER olarak bir kez daha uzmanlık alanımızın bizlere yüklediği sorumluluk doğrultusunda COVID-19’nun ülkemizde yönetim süreci ile ilgili görüşlerimizi paylaşıyoruz.

Sağlık Bakanlığı 2020 yılının başından itibaren zamanında yaptıkları, hayata geçirmekte geç kaldıkları ve yapamadıkları ile pandemi sürecini yönetmeye çalıştı. Bir Bilimsel Danışma Kurulu varlığı ile sık sık bilimin rehberliğine atıf yapıldı. Topluma sınırlı da olsa düzenli bilgi verildi. Sağlıkta korunmanın önemi anlaşıldı. İllerde İl Pandemi Kurulları oluşturularak; sorunların yerelin koşullarında değerlendirilmesi amaçlandı. Halk Sağlığı Yönetim Sistemi (HSYS) pandemi takibinde kullanılarak karantina ve izolasyon uygulamalarındaki sorunları çözmeye yardımcı olmak üzere dijital temaslı takibi yazılımları geliştirildi. Birinci basamakta salgının kontrolü için büyük çaba harcandı; tedavi edici sağlık hizmetleri açısından bir kapasite sorunu yaşanmadı. Klinikte ve yoğun bakımda hastalar özenle takip edildi. Kronik hastaların ilaçlarına uzun süreli erişimi sağlandı. İhtiyaç sahiplerinin bir kısmına da olsa sosyal yardım sağlandı. Karantina altında kalındı. Evde kalındı. İşe gidilmedi. Daha niceleri… Emek yoğun bir süreçle 20 Mayıs’ta ilk kez binin altında bir olgu sayısına kadar düşüldü.

Oysa, bugün itibari ile olgu sayımız yeniden 1500’lü rakamlara döndü. Toplamda 178.239 olgumuz var ve kayıplarımız da 4.807’e ulaştı. 11 Mart sonrasında hızla artan olgularımızın alınan önlemlerle Mayıs ayının son haftalarında üç basamaklı sayılara düşmesini ve sonrasında da bu düşüşün düzenli olarak devam etmesini bekliyorduk. Haziran ortalarında ise basamaklandırılmış bir yeni normalleşme sürecinin başlatılabileceğini düşünüyorduk. Oysa öyle olmadı, hızlı ve erken normalleşme adımları atıldı. Uzun süre binlerde seyreden aşağıya çekilemeyen olgu sayısı varken normalleşme ile ilgili ilk karar 11 Mayıs’ta AVM ve berber/kuaförlerin açılması ile başlatılarak, henüz bu etkisi izlenemeden peşpeşe yeni normale geçiş ve serbestleşmeler devreye sokuldu. Haziranın altısı itibari ile de bunu düzenli olgu ve yoğun bakımlara yatış artışı izledi. Bugün, 1562 olgu sayısı ile yeniden Nisan ortalarındaki sayılara dönmüş bulunmaktayız. Bu bir yeni dalga değildir ama içinde bulunduğumuz dalgada kontrolü kaybetmiş görünüyoruz.

Oysa, binin altına inmek için çok emek verilmişti.

Hızla sorunu tespit etmek ve müdahale alanlarımızı tanımlayarak hayata geçirmek zorundayız. Bunun için de bilimin ışığı yolumuzu aydınlatmalıdır. Bu amaçla tespitlerimiz ve süreçle ilgili beklentilerimiz aşağıda 14 madde şeklinde verilmiştir.

1. HASUDER olarak bugüne kadar yayınlamış olduğumuz dört resmi görüşte ve çalışma gruplarımız, Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) Görev Grubumuz ve bileşenlerinin üretimlerinin hepsinde, salgın yönetiminin ayrı bir bilim olduğu ve epidemiyoloji biliminin araçlarını kullanılmasının gerekliliği vurgulanmıştır. Bunlar içinde en önemli araç, verilerin değerlendirilmesidir. Sağlık Bakanlığı tarafından günlük olarak olgu, ölüm ve bazı diğer bilgiler paylaşılmaktadır. Bugüne kadar olan görüşlerimizde belirttiğimiz üzere, bu haliyle sunulan veriler, uzman ve akademisyenler tarafından salgının epidemiyolojik olarak analizinin yapılabilmesi için yeterli değildir. Olgu ve ölümlerin, yaş, cinsiyet, hangi ilde, ilçede ya da mahallede meydana geldiği gibi temel epidemiyolojik veriler sadece Sağlık Bakanlığı tarafından bilinmektedir. Öyle ki, medyadaki ifadelerinden anlaşılacağı üzere, Bilimsel Danışma Kurulunda görevli bilim insanları da bu verilere ulaşamamaktadır. Bu verileri, Sağlık Bakanlığı kendi belirlediği bir teknik ekip ile değerlendirmektedir. Tahmin ediyoruz ki, bu ekipte de uzun yıllardır konuyla çalışan, deneyimli insanlar bulunmaktadır. Ancak, pandemi gibi bir konuda hele de bu hastalığı yapan etken daha önce hiç bilmediğimiz bir virüs ise, ülkenin bütün bilim kaynaklarından yararlanılmalıdır. Sağlık Bakanlığından bir kez daha, ülkemizin verilerini bilim insanları ile gerektiği şekilde analiz edip yorumlayıp katkı sunabileceği detayda paylaşmasını talep ediyoruz. Bu konuda birçok ülkede olduğu üzere bir epidemiyolojik bülten formatı geliştirilmesi ve haftalık ve düzenli olarak verilerin yayımlanmasını bekliyoruz.
2. Olgu ve ölümlerin kodlamasında tartışılan sorunların bir uzman kurulu tarafından değerlendirilerek öneriler geliştirilmesini, birçok ülkede olduğu gibi gerekli düzeltmelerin ya da ek işlemlerin (farklı tanı yöntemli tanılar, artık ölümlülük, standardizasyonla karşılaştırmalar, vb) yapılmasını bekliyoruz.
3. Salgının başından itibaren devletin en yetkili ağızlarından ve bilim insanları tarafından salgınla ilgili olarak bireysel olarak alınması gereken önlemler anlatılmaktadır. Bu emek çok değerli ve önemlidir. Salgın sona erinceye kadar aynı şekilde devam edilmesi gerekmektedir. Ancak bu çabaya karşı toplumun kurallara uyan bir bölümünün yanında bu bireysel önlemleri yaşamlarına geçirememiş bir grup da olduğu ve bu kişilerin ısrarla bu davranış biçimini sürdürdüğü görülmektedir. Bu vatandaşlarımıza ulaşmak için, toplumun düşük sağlık okuryazarlığını göz önüne alarak farklı yöntemlerle ve farklı disiplindeki bilim insanlarının (sosyoloji, psikoloji, vb) desteklerinin alınması belli ki gerekmektedir. Yine belli ki bu da yeterli olamayacak, günümüz koşullarında iletişimdeki farklı oyuncuların da sürece dahil edilmesi uygun olacaktır. Bunlar, reklamcılar, sosyal medya kullanıcıları, farklı platformlardaki uzmanlar olabilir. Ama bu geç kalınmış konunun üzerinde acilen gidilmesini ve yeni yaklaşımların üretilmesini bekliyoruz.
4. Üçüncü madde ile ilişkili olarak, vatandaşın birey olarak sorumluluklarının tanımlanması ve günlük hayata geçirilmesi çok önemlidir. Ancak her dört vatandaşımızdan üçünün sağlık okuryazarlığının sorunlu olduğu bilinirken, salgın yönetimi sadece bireylerin sorumluluğuna bırakılmamalıdır. Başta normalleşme süreci olmak üzere salgın önlemlerinin hayata geçirilmesinde kurum ve kuruluşların etkin sorumluluk almasını, sokak, çalışma ortamı ve toplu taşıma gibi ortak alanlarımızın güvenli hale getirilmesini bekliyoruz.
5. Daha önce de belirttiğimiz üzere, bu pandemiden kimseyi geride bırakmadan çıkabilmenin anahtarı sağlık çalışanlarıdır. Bu nedenle onların korunması her zamankinden daha da önemlidir. Sağlıkta Şiddet Yasasının beklentilerimizin bir kısmı karşılamamış olsa da hayata geçirilmesi nedeni ile mutluyuz. Emeği geçenlere teşekkür ediyoruz. Bu duyarlılığın COVID-19’nun sağlık çalışanları için “meslek hastalığı” olarak kabul edilmesi için de bekliyoruz.
6. Sağlık çalışanları, Mart ayından beri çok yoğun ve çok farklı bir zaman çizelgesi ile çalışmaktadırlar. Bu dönem içerisinde hem kendi sağlıkları hem de aileleri risk altında bırakmaları ile ilgili yoğun stres altındadırlar. Nisan sonu itibari ile, sayıları sekiz binlere ulaşan sağlık çalışanında PCR testinin pozitif olduğunu biliyoruz. Ne yazık ki, 23’ü hekim olmak üzere toplamda sağlık ekibimizin 43 üyesini kaybettik. Sağlık Bakanlığımızın bu konuda da düzenli bir veri paylaşımı bulunmamaktadır. Çok sınırlı sayıda olgu ve ölüm sayısı paylaşılmış; bu sonuca götüren koşullar, risk faktörleri ile ilgili bir bilgi verilmemiştir. Sağlık çalışanlar ile ilgili hastalanma dışında başkaca sorunlar da yaşanmıştır. Özel sektörde çalışan ve pandemide aktif görev almayan ya da risk grubunda olduğu için çalışamayan meslektaşlarımız ücretsiz izne çıkarma gibi uygulamalarla hak kayıpları yaşamışlardır. Kamuda üç ay boyunca pandemide görev alanlara verileceği belirtilen mali ek destek ise çok küçük miktarlarda ve sınırlı bir grupta kalmış, dağıtımında hakkaniyet sorunları yaşanmış ve bu destek üniversiteleri kapsamamıştır. Sağlık çalışanları yorgun ve haklı olarak gergindirler. Bu nedenle, olgularımızın yeniden artışa geçmesi şu an için hastane yatak ve malzeme sorunu yaratmayacak olsa bile sağlık insan gücü açısından zorlanmamız an meselesidir. Bunca iş, gelişmiş ülkeler içinde nüfus başına en az sağlık personeli sayısına sahip olmamıza rağmen onların üstün gayretleri ile kotarılmıştır. Sağlık çalışanımızın bu süreçte korunmasını, onlara yönelik bir tarama stratejisinin geliştirilmesini, maddi manevi desteklenmesi bekliyoruz.
7. Salgın Yönetiminde özellikle normalleşme süreci ile birlikte birçok karar erken ve hızla alınmaktadır. Hızla toplumda nerelerde maske takılması, hangi yaş grubunun hangi gün ve saatlerde sokağa çıkabileceği gibi hepimizi etkileyen müdahaleler yapılmakta ya da mevcut kararlar kaldırılmaktadır. Her yeni kararın hayata geçirilmesindeki gerekçelerin bilinmemesi güvensizliğe neden olmaktadır. Salgın yönetiminde alınan idari kararlarda tam bir eşgüdüm sağlanmasını ve alınan kararların nedenleri ile ilan edilmesini bekliyoruz.
8. Sağlık Bakanı Sayın Fahrettin Koca’nın medya ve sosyal medya paylaşımlarından, yeni olgulardaki en önemli artışın sosyal etkinliklerde bir araya gelinmesi sonucunda ve bir kümelenme şeklinde ortaya çıktığını anlıyoruz. Bu da yerel yönetimlerin ve İl Pandemi Kurullarının önemini daha da çok ortaya çıkarıyor. Çok iyi çalışan İl Pandemi Kurulları olduğunu biliyoruz. O illerdeki yöneticileri kutluyoruz. Bu kurullarda halk sağlığı uzmanları ile etkin bir işbirliği çok değerlidir. Ancak bu kurullarının yarısında hala halk sağlığı uzmanı görevlendirilmesinin gerçekleşmediğini biliyoruz. İl Pandemi Kurullarına halk sağlığı uzmanının görevlendirilmesini, bu kurulla il verilerinin açıklıkla paylaşılmasını ve kanıta dayalı bir yönetim yürütülmesini bekliyoruz.
9. Sağlık risk durumlarına göre çalışma hayatı ile ilgili düzenlemelerin sadece kamu kurum ve kuruluşlarındaki çalışanları kapsadığı görülmektedir. Özel sektör çalışanlarının risk grubu ile ilgili düzenlemelerin acilen yapılmasını bekliyoruz.
10. Salgının kontrolüne yönelik ülkemizdeki durumu bilmek için yapılacak bir seroprevalans çalışması yapılmasının önemini en baştan beri belirtilmiştir. Sağlık Bakanlığımızın bu yönde almış olduğu araştırma kararını önemsiyoruz. An itibari ile hayata geçirildiği belirtilen araştırma ile ilgili olarak sınırlı bilgiye sahibiz. Araştırma ekibinin kimlerden oluştuğu, çalışmanın neden şimdi yapıldığı, örnek büyüklüğünün nasıl hesaplandığı, neden antikor tiplemesinin ayrı ayrı yapılamadığı, bu çalışmada niçin PCR testinin de yapılmasına gerek duyulduğu gibi birçok sorunun yanıtlarının bir an önce paylaşılmasını, olabilecek katkıların gecikmeden alınmasını bekliyoruz.
11. COVID-19 süreci ülkemizde yerli üretimin önemi ile ilgili çok önemli bir bakışı yeniden kazandırdı. Bu süreçte oluşan gereksinimler, yaratıcı fikirlerin ortaya çıkışını sağladı. Bu da inovatif yaklaşımların desteklenmesi ile sonuçlandı. Hastalığın kontrolünde aşı, ilaç ve kişisel korunma ekipmanları ya da sosyal mesafe bariyerlerini de içeren birçok alanda kamu ya da özel sektördeki yerli üreticiler bilim insanları ile işbirliği yaptılar. Bu çalışmalar, yerli malı ventilatör gibi hayat kurtaran cihazlarda vücut buldu. İlaç ve aşı ile ilgili çalışmalar yol aldı. Bilim insanlarının araştırma yapabilmesi için başta TUBİTAK olmak üzere COVID-19 çalışmaları ile ilgili destekler açıklandı. Bunların önemini ve değerini biliyoruz. Ancak özellikle araştırma desteklerinin daha çok klinik çalışmalara yönelik olduğunu görüyoruz. Bu nedenle, TUBİTAK ve diğer resmi kurum ve kuruluşların sahada yapılacak epidemiyolojik araştırmaları destekleri kapsamına almasını bekliyoruz.
12. Bilim insanlarının araştırma yapması ile ilgili evrensel kurallar tanımlıdır. Ülkemizde bu kurallar uzun uğraşlar sonrasında sağlam temellere oturtulmuş durumdadır. Sağlık Bakanlığı bünyesinde kurulmuş olan COVID-19 araştırmaları ile ilgili izni veren kurulun bu kurallar dizgesinde yeri bulunmamaktadır. Etik Kurul sürecinde zaten Sağlık Bakanlığı ya da araştırma ile ilgili herhangi bir kurum ya da kuruluşun izni alınmaktadır. Bu uygulamadan bir an önce vazgeçilmesini bekliyoruz.
13. Kamu dışındaki örgütsel yapıların salgın sürecinin değerlendirilmesine dahil edilmesinin ortak akıl yaratma ve güven geliştirme açısından katkı sağlayacağına inanıyoruz. Bu nedenle, Türk Tabipleri Birliği başta olmak üzere salgın yönetimde meslek örgütleri ve uzmanlık derneklerinin bilimsel desteğinden yararlanılmasını bekliyoruz.
14. İyileşmeyi insana özel bir iyileşme anlamından çıkararak aslında dünyamızı iyileştirmemiz gerektiğini anlamalıyız. Bu mümkün olamadan insan için de şifa bulunamayacağı açıktır. Bu nedenle ülkemizde çevrenin korunması, çarpık kentleşme, besin tedariki gibi sosyal ve ekonomik belirleyicileri çok paydaşlı, çok sektörlü olarak gerçekleştirilecek bir Ulusal Sağlık Kongresi ile tanımlanması ve burada oluşturulan görüşlerin hayata geçirilmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması beklentimizdir.

Zorlu bir dönemi birlikte yaşıyoruz.

Hızlı ve erken bir kararla kendimizi normalleşme içinde bulduk. Erken dönem verileri bir uyarı niteliğinde. Üstelik önümüzde Kurban Bayramı, yurtiçi ve yurtdışı turistik faaliyetler ile lise ve üniversiteye geçiş sınavları gibi olayların yaratacağı bir hareketlilik bizi bekliyor.

Salgının geçmediğini bilmeliyiz. İkinci dalgayı konuşmak için erken; çünkü henüz birinci dalgayı kontrol edebilmiş değiliz. 1 Haziran ile başlayan açılmaların ilk dönemdeki etkileri bize normalleşme konusunda daha kontrollü olmamızı söylüyor. Verileri epidemiyolojik yöntemlerle çok yakından izlemeliyiz. Buna göre, bazı geri adımların atılmasını gelecekte konuşmak gerekli olabilecektir. Bu süreçte hepimiz birbirimize karşı sorumluyuz. Bireysel olarak alınması gereken önemleri özenle uygulamalıyız.

İnce bir buz tabakası üzerinde kaba adımlarla yürüyoruz.

Endişeliyiz.

Kamuoyuna saygıyla arz ederiz.

Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER)

The post Halk Sağlığı Uzmanları Derneği’nin COVID-19 Süreci ile İlgili Görüşleri – 5 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Kısa süre içinde tüm insanlık için bir tehdit haline gelen COVID-19 hastalığı sağlık çalışanları başta olmak üzere tüm toplumun ruh sağlığını da etkilemiştir. Enfeksiyon kliniğini ilgilendiren araştırmalara ek olarak sağlık çalışanlarının ve toplumun psikososyal iyilik halinin de salgın sürecinde nasıl etkilendiğini anlamak, bireysel ve toplumsal açıdan koruyucu ruh sağlığı önlemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.

Bu bilgi birikiminin mümkün olan en kısa süre içinde oluşturulması ve kitlesel yıkımlar gerçekleşmeden önce insanlığın hizmetine sunulması gerekmektedir. Öte yandan salgın her alanda olduğu gibi sağlık araştırmaları ve özel olarak Covid-19’un önleme, tanı ve tedavisine yönelik araştırma alanında da bir kriz ortamının oluşmasına neden olmuştur. Hastalığın olgusal yönü hakkındaki bilgi yetersizliği, hastalık hakkındaki değerleri ve beklentileri etkilemektedir. Bu bağlamda farklı görüşleri ve beklentileri temsil eden farklı değerler bir karmaşa ortamının oluşmasına olanak sağlamaktadır. Hakkında henüz bilinmeyen bir çok şey bulunan COVID-19 ve SARS-CoV-2 konusunda bilimsel bilgi açığının kapanması aciliyet arz eden bir durum olmuştur. Süreç içinde bilimsel dergilerin editöryel süreçlerini hızlandırmaları ve araştırmacıların da hızla yayın yapmaya çalışmaları sayesinde COVID-19 hakkında yapılan yayınlar logaritmik olarak artmıştır. Ne var ki salgının getirdiği kriz ortamında olgusal gerçekliği anlamak için çok farklı saiklerle sağlık profesyonellerinin ve diğer uzmanlık alanlarından profesyonellerin harekete geçtiği ve bilgi üretim süreci ile ilgili bir krize katkı sundukları gözlenmektedir. COVID-19 hakkındaki bilgi açığı bir hız beklentisi ve gerekliliği yaratmış, ancak bunun yayın ortamına yansıması araştırmacılar arasında bir yayın rekabetini ve baskısını da beraberinde getirmiştir. Bu durumda özellikle bilimsel araştırma alanına müdahale edilmesi, değerlerimizin ve kurallarımızın yeniden gözden geçirilmesi kaçınılmaz olmaktadır. Bu müdahale, bilimin toplum için ve toplumla birlikte üretilen bir etkinlik olmasını engellememelidir.

Olgusal gerçekliğin saptanması kanıtlanabilir ve doğrulanabilir bilginin üretimi, yani bilimsel araştırma ile olanaklıdır. Ancak, bu şekilde bilgi üretimi yapmak, araştırma etiği ve araştırma yöntemlerinin özenli bir şekilde kullanılmasını da gerektirmektedir. Bilim gerçekliği, nesnelliği, doğruluğu ve akılcılığı önceler ve bu kavramlar bilimin de bir ölçüde sınırlarını belirler. Bilimsel araştırmalar bu öncelikleri benimsemeli; popülist kaygılar içermeyen, kişisel çıkar veya ün kazanmak amacı gütmeyen, rekabeti değil işbirliğini teşvik eden, kanıtlara dayanan, doğrulanabilir bilgi üretimi desteklenmelidir.

Bilimsel Araştırma Etik Kurulları bu beklentilere cevap vermek üzere salgın koşullarına adapte olarak, COVID-19 salgını ile ilgili araştırmaların değerlendirilmesine öncelik tanımaya başlamış durumdadır. Bu durum, öncelik tanınmasını bir avantaj olarak görerek özensiz başvurular yapılmasının bir gerekçesi olmamalıdır. Ayrıca çeşitli dergilerin COVID-19 konulu makaleler için kabul koşullarını esnetmesi nedeniyle bu dönemin yayın yapmaya yönelik bir fırsat olarak görülmesi tedirginlik vericidir.

Öncelikle bilimsel araştırma alanı uzmanlık teknikleri ve bilimsel yöntem birlikte kullanıldığında başarının sağlandığı bir alandır. Uzmanlık tekniklerinin uygulanması, salgın günlerinde veri sağlamak için iyi bir fırsat olarak değerlendirilebilirse de; geçerli ve güvenilir bilgi ancak bilimsel yöntemin bilinmesi ve doğru uygulanmasıyla gerçekleşir. Bu doğrultuda sadece veri toplamayı önemseyerek, hangi yöntemle bilgi üretiminin yapılacağı sorumluluğunu ertelemek doğru değildir. Araştırmaların uzmanlık tekniklerini en iyi biçimde kullanan ve bilimsel yöntemi en verimli biçimde uygulayan bilim insanları ve ekipler tarafından yürütülmesi sağlanmalıdır. Veri toplama aşamasının her safhasında geçmişin olumsuz deneyimlerinden alınan derslerle ve duyarlılıkla oluşturulmuş, araştırma sürecinde katılımcıların haklarını koruyan ilkelere özel özen gösterilmelidir. Aciliyet gerekçe gösterilerek özerklik, mahremiyet ve gizlilik ilkelerinden ödün verilmemeli, birey ve toplum yararı adil biçimde dengelenmelidir.

Buradan hareketle özellikle COVID-19 salgınının sağlık çalışanları ve çeşitli toplum kesimleri üzerinde yarattığı psiko-sosyal etkilerin belirlenmesine yönelik araştırmaların gerekli özen gösterilmeden yapılması son derece yanlıştır. Bilimsel araştırma etiğinin ihmal edildiği çalışmalara ek olarak, araştırma tasarımı yönünden de zayıf çalışmaların hazırlıkları veya verisinin toplandığı gözlenmektedir. Araştırma sorusunun oluşturulması konu hakkında bilimsel bilgi birikimini gerektirirken, araştırma yönteminin belirlenmesi, örneklem hesabı, veri toplama yollarının belirlenmesi ve soru maddelerinin hazırlanması araştırma tasarımı hakkında belirli yetkinlikleri gerektirmektedir. Elektronik soru formlarının kullanıma girmesi ile birlikte bu aşamaların basitleştiği yönündeki algılarla aceleyle ve kolaycı yaklaşımlarla veri elde edilmesinin önüne geçilmesi gerekmektedir.

Bu doğrultuda, günümüzün acil gereksinimi olsa da bilimsel bilgi üretiminin ilkelerinden ayrılmamak önemlidir. Aciliyet gerekçe gösterilerek bilimsel yöntemin göz ardı edilmesi; gerçeklikle bağdaşmayan, nesnelliği dışlayan alanlara meyledilmesi, katılımcıların haklarının göz ardı edilmesi, özensiz biçimde veri toplanması evrensel araştırmacı kimliği ile bağdaşmamaktadır. Araştırmacıların rekabet, yayın baskısı ya da salt kendi akademik geleceklerine yarar sağlamak amacıyla tasarladıkları araştırmalar kabul edilemez; yarar, bilimsel etiğe bağlı kalarak işbirliği içinde ve toplumun tümüne yönelik üretilmelidir.

The post Pandemi Döneminde Bilimsel Araştırma Etiği appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

30 Mart 2020 tarihindeki üçüncü resmi görüşümüz “Umut ve Endişe” üzerinden bu yana ülkemizde COVID-19 ile ilgili olgularımız ve ne yazık ki kayıplarımız arttı.  

Bir kez daha uzmanlık alanımızın bizlere yüklediği sorumluluk doğrultusunda Yeni Koronavirüs Hastalığının ülkemizde yönetim süreci ile ilgili görüşlerimizi paylaşıyoruz.

İlk görüşümüzden itibaren Sağlık Bakanlığımız başta olmak üzere alınan önlemler ve yapılan çalışmalar ile ilgili olumlu veya olumsuz ya da geliştirilmesi gereken konulardaki görüşlerimizi bildirdik. Bugün ise gelinen noktada zaman kaybedilmeden, bir an önce yapılması gerekenler ile ilgili görüşlerimizi paylaşmak istiyoruz.

23 Mart tarihli görüşümüzde, illerde İl Koordinasyon Kurullarının gerçek anlamda hayata geçirilmesini, bu kurullar aracılığı ile sektörlerarası işbirliğinin sağlanmasını ve Halk Sağlığı Uzmanlarına her düzeydeki yönetsel yapılarda görev verilmesini önermiştik. Bu görüşümüzden bir gün sonra Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünden gelen bir resmi yazı ile bu kurullara ildeki Halk Sağlığı Anabilim Dalında çalışan bir öğretim üyesinin görevlendirilmesi istenmiştir. 9 Nisan itibari ile 36 (%44,4) ilimizde İl Koordinasyon Kurullarında Halk Sağlığı uzmanlarının görevlendirilmesi yapılmıştır. Sahada en başından beri çalışmakta olan uzmanlarımızla beraber anabilim dallarındaki insan gücünün sürece katılması çok önemlidir.  Bu görevlendirmelerde emeği geçenlere Ülkemiz adına teşekkür ediyoruz.

Bu aşamada bir an önce yapılması gereken;

1. Görevlendirme yapılmayan illerde de bir an önce görevlendirmelerin tamamlanması;
2. Görevlendirme yapılan illerde de Halk Sağlığı Uzmanlarının etkin katkı verebilmesi için gerekli çalışma ortamının oluşturulması;
3. İl verilerin bu kurullarda açık olarak sunularak tartışılması;
4. Bu kurullara başta Tabip Odaları olmak üzere diğer sağlık çalışanlarının meslek örgütü ve sendika temsilcilerinin de katılımının sağlanmasıdır.

İl Koordinasyon Kurulları dışında ildeki salgın süreci ile doğrudan emek veren yapı İl Sağlık Müdürlüklerimiz ve bünyesindeki Operasyon Merkezleridir. Bazı illerimizde Halk Sağlığı Anabilim Dalları ile İl Sağlık Müdürlüklerimiz arasında büyük bir işbirliği yapılandırılmıştır. Halk Sağlığı Anabilim Dallarındaki hocalarımız yanlarında asistanları olmak üzere İl Sağlık Müdürlüğü ekibi ile birlikte çalışmaktadır. Fakat illerimizin çoğunda bu değerli işbirliği ne yazık ki mevcut değildir.

Bu aşamada bir an önce yapılması gereken;

1. İl Sağlık Müdürlüklerinde Halk Sağlığı araştırma görevlilerinin görevlendirilmesidir.  Onların eğitim sorumlusu olan hocalarımız da sürece aktif olarak dahil edilmelidir. Bugünün Halk Sağlığı Araştırma Görevlileri yarının İl Sağlık Müdürlüğü çalışanları ve pandemi sorumlularıdır. Bu dönemde onların süreç içinde aktif olarak yer alması, bir taraftan hizmete katkı sağlarken, diğer taraftan uygulamalı saha eğitimlerine benzersiz bir katkı sağlayacaktır. Bunun farkına varıp, ilinde İl Sağlık Müdürlüğü kapılarını sonuna kadar açan, asistanlarımızı kucaklayan ve hocalarımızın danışmanlığını bir bilimsel zenginleşme ve destek süreci olarak gören tüm sağlık müdür ve müdürlük üst düzey yöneticilerine Ülkemiz adına teşekkür ediyoruz.

Veri Yönetimi ve şeffaflık konusu daha önceki görüşlerimizde de yer almıştır. Sayın Sağlık Bakanımız hemen her gün bizlerin karşısına çıkıp ülkemizin durumunu paylaşmış ve sorulara yanıt vermiştir. Bu uygulama halkımızın tarafından çok benimsenmiş ve sayın bakan halkın takdir ve güvenini kazanmıştır. Bununla beraber açıklanan veriler uzman ve akademisyenlerin pandemi sürecini izleme ve değerlendirme yapabilmesi için yeterli değildir.

Bu aşamada bir an önce yapılması gereken;

1. Ülkemizdeki COVID-19 ile ilgili verilerin akademisyenlere yönelik olarak üzerinde detaylı analizler yapılmasına imkan verecek şekilde paylaşılmasıdır. Bu paylaşım iki yönden çok önemlidir. İlki verileri bilmeden, katkı verebilecek kişi ve kurumlar bu sürecin yönetimine katkı veremez. Halk Sağlığı Uzmanları olarak bizler toplumda bu konudaki meslektaş ve paydaşlarla beraber ulusal ve yerel düzeyde nerede olduğumuzu, alınan önlemlerin verileri nasıl değiştirdiğini ve bundan sonra yapılacaklara katkı vermek için buradayız. İkincisi de, bugün hastalık kodlama, COVID-19 hasta ve ölüm bildirimlerimdeki sorunlarının şeffaflıkla tartışılmaması ve gerekli iyileştirmelerin yapılmaması pandemi yönetimi sırasında en önemli gereksinim olan güven ortamının zedelenmesi ve bu konudaki kazanımların da kaybedilmesi ile sonuçlanabilir.
2. Epidemiyolojik çalışmalar başta olmak üzere bilimsel araştırmaların desteklenmesidir. Bugün Çin’in deneyimlerini, İtalya’nın deneyimlerini, bilim insanlarının bilimsel literatüre yapmış oldukları katkılar olmamış olsaydı, biz bu büyük olayla nasıl başa çıkacağımız hakkında hiçbir bilgimiz olmadan karşılaşmış olurduk. Ülkelerindeki salgın yönetimi,  hastaları ve elbette ki ailesel ve bireysel düzeydeki etkilenimleri ile uğraşırken insanlık için çok değerli olan bu bilgileri üreten ve paylaşan bilim insanlarına ve onlara bu olanağı sunun ülkelerinin yönetimlerindeki kurum ve kişilere hepimiz adına teşekkür ediyoruz.

Pandemilerde stratejiler ulusal düzeyde kararlaştırılmış olmakla beraber bu stratejiler yerele uygun faaliyet ve önlemler olarak karşılık bulmazsa başarı şansı yoktur.

Bu aşamada bir an önce yapılması gereken;

1. Her il ve ilçe tek tek kendi dinamikleri içinde değerlendirilmesidir. Sayın valilerimizin  bu süreçteki rolü çok önemlidir. Salgından henüz çok büyük ölçüde etkilenmemiş illerin korunması için yerel düzeyde alınan önlemler yakından takip edilmeli ve değerlendirilmelidir
2. İstanbul başta olmak üzere nüfus yoğunluğunun fazla olduğu, çalışma hayatının azalmış olsa da milyonlarca kişinin halen hareketliliğine neden olduğu büyük kentler başta olmak üzere sokağa çıkma kısıtlamasının yerel koşullar göz önüne alınarak arttırılması; halkın uyumunun yerel programlar ile desteklenmesidir.
3. Alınan önlemler ne olursa olsun, vatandaşımızın kanser ya da diyaliz tedavisinden, çocukluk çağı aşılamaları kadar olan yelpazedeki acil, öncelikli ve temel sağlık hizmetlerinin devamı sağlanmasıdır.

Halk Sağlığı Uzmanları Derneği olarak en başından beri en temel salgın stratejileri olarak “4T” (Test, Temaslı Takibi, Tecrit ve Tedavi) uygulamalarını tanımladık.

Bu aşamada bir an önce yapılması gereken;

1. Bu stratejiler ile ilgili başta test sayısı olmak üzere iyileştirmelerin yapılırken, beşinci Bir “T” olarak da vatandaşlarımızın Temel Gereksinimlerinin sağlanmasıdır. Bu olağanüstü dönemde evde kalmalarını, işe gitmemelerini ve iyi bir bağışıklık sistemi için sağlıklı beslenmelerini talep ettiğimiz insanların gelir ve iş güvencelerinin korunmasıdır.
2. Erişim, damgalama ya da yasal yaptırımlar ile ilgili kaygılar nedeniyle risk altında olan ve ayrımcılığa uğrayabilecek grupların korunmasının sağlanmasıdır.

Hepimizin beklentisi eskisi gibi hayatlarımıza, işimize, okulumuza dönebilmemizdir. Bunun içinde yaptığımız müdahalelerin toplum bağışıklığında nasıl bir etki yarattığının bilinmesi gerekmektedir.

Bu aşamada bir an önce yapılması gereken;

1. Öncelikli gruplarda ve toplumda Covid-19 ile ilgili gelişmiş olan bağışıklığın değerlendirilmesine yönelik araştırmaların planlanmasıdır. Bu araştırmalar toplumda duyarlı nüfusun büyüklüğünü değerlendirmek açısından önemlidir.

Bu görüşlerimizin gerçekleştirilmesi yolunda bugünlerdeki umudumuz, Sağlık Bakanlığı COVID-19 Bilim Kuruluna halihazırda Kurulda bulunan Halk Sağlığı hocamıza ek olarak yedi hocamızın daha davet edilmiş olmasıdır. Hocalarımızın toplumda salgın yönetimi ile ilgili olarak yapacakları önerilerin dikkate alınarak en kısa zamanda hayatımızda bir etki yaratacağına inanıyor ve tüm desteğimizle yanlarında olduğumuzu paylaşmak istiyoruz.

Son olarak, 

Bu pandemiden kimseyi geride bırakmadan çıkabilmenin anahtarı sağlık çalışanlarıdır. Bu nedenle onların korunması her zamankinden daha da önemlidir. Bu önlem sağlık hizmetin tüm boyutlarını kapsamalıdır. Sağlık çalışanının COVID-19 tanısı alması durumunda durumun meslek hastalığı olarak tanınması ve Sağlıkta Şiddet Yasası bunun önemli bileşenleridir.

Yönetim Kurulu olarak, ülkemizde pandemi ile ilgili olarak alınan önlemlere harfiyen uyan halkımıza, merkezde, ilde, ilçede görev alan tüm sağlık çalışanlarına ve dernek bünyesi içerisinde üretilenlerin bir ucundan tutan, yapılması gerekenler için ön ayak olan, mücadelede yer alan, elini korkusuzca taşın altına sokan, bilgi ve deneyimini bizlerle ve toplumla paylaşan üyelerimize teşekkür ederiz. Sizin sayenizde kendimizi çok güçlü hissediyoruz.

Kaybettiklerimize rahmet ve ailelerine sabır ile hastalarımıza acil şifalar diliyoruz.

Kamuoyuna saygıyla arz ediyoruz.

Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER)

The post HALK SAĞLIĞI UZMANLARI DERNEĞİNİN (HASUDER) YENİ KORONAVİRÜS (COVID-19) HASTALIĞI SÜRECİ İLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİ-4 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

HALK SAĞLIĞI UZMANLARI DERNEĞİ (HASUDER) COVID-19 GÖREV GRUBU

GÜNÜN KONUSU:

YENİ KORONAVİRÜS HASTALIĞI (COVID-19)

GIDA SAĞLIĞI ve GIDA GÜVENCESİ ÜZERİNE

Dokuman Dr. Dilek Aslan tarafından 5.4.2020 tarihinde mevcut kanıta dayalı bilgilerden yararlanılarak hazırlanmıştır. Dokumanı okurken; bilimsel kanıtların zaman içindeki değişimiyle uyumlu olarak içeriğin güncellenebileceği akılda tutulmalıdır.

1. Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) gıdalarla geçer mi?

Bugünkü bilgiler COVID-19’un gıdalardan geçişine dair bir kanıt bulunmadığına işaret etmektedir.[1] Ancak gıda kaynaklı hastalık riskini en aza indirmek için her zaman gıda güvenliği uygulamalarının sağlanması önerilmektedir. Yiyecekleri tutarken veya hazırlarken aşağıdakilerin yapıldığından emin olmak gerekir: [2]^,[3]

• Yemek hazırlamadan önce, yemekten önce ve sonra ellerinizi 20 saniye sabunla her yüzeyini ovarak yıkayın.
• Öksürdüğünüzde ya da hapşırdığınızda ağzınızı ve burnunuzu tek kullanımlık bir mendil ile ya da giysi olan dirseğinizin iç yüzeyi ile kapatın, sonra mendili kapalı bir çöp kutusuna atın, hemen kurallarına göre doğru bir şekilde ellerinizi yıkayın.
• Aşağıda yazılı olan gıda güvenliği kurallarına her zaman dikkat edilmesi önerilmektedir:[4]^,[5]
  • Mutfakta temizlik kurallarına uyun.
    • Kullanımdan önce ve sonra yüzeyleri sabunlu (deterjanlı) su ile temizleyin, sonra dezenfeksiyon suyunda ıslatılmış bez ile silin.
  • Çiğ ve pişmiş gıdaları ayrı tutun.
    • Çiğ gıdalardan yiyeceklere yayılan zararlı mikroplardan kaçınmak için çiğ ve pişmiş gıdaları ayrı tutun.
    • Çapraz kontaminasyonu önlemek için çiğ ve pişmiş gıdalar için farklı mutfak eşyaları/doğrama tahtaları kullanın.
  • Yiyecekleri iyice pişirin.
    • Doğru pişirilerek tehlikeli mikropların hemen hepsi yok edilebilir. Yapılan araştırmalar 70 °C’ye kadar ısıtılan gıdaların yenmesinin güvenli olduğunu göstermektedir.
      • Çorba ve sulu yemekleri tamamen piştiğinden emin olana dek kaynatın (70 °C).
      • Pişmiş yemekleri tekrar ısıtırken tamamen ısınmasına dikkat edin.
    • Yiyecekleri doğru ısıda saklayın.
      • Pişmiş yemekleri oda ısısında 2 saatten fazla bırakmayın.
      • Pişmiş ve bozulma riski olan yiyecekleri hemen buzdolabına koyun (buzdolabının içi 5°C’den soğuk olmalıdır).
      • Pişmiş yemeklerin tabağa konuluncaya kadar sıcak tutulması önerilmektedir (60°C üzerinde).
      • Donmuş gıdaları oda ısısında bekleterek çözmeyin.
    • Temiz su ve temiz malzeme kullanın.
      • Çiğ tüketilecek sebze ve meyveleri iyice yıkayın.
      • Son kullanma tarihi geçen ürünleri kullanmayın, tüketmeyin.

2. COVID-19 gıdaların ambalajlarına dokunma ile geçebilir mi? [6]^,[7]

COVID-19’un gıda ambalajları aracılığı ile geçişine dair şimdiye kadar bir kanıt gösterilmemiştir. Bununla birlikte, COVID-19’a neden olan virüs yüzeylerde ve nesnelerde sınırlı bir süre hayatta kalabilir. Dolayısıyla da bulaşma, insanların virüs bulaşı olmuş bu yüzeylere dokunmalarının ardından ellerini ağızlarına, burunlarına, gözlerine götürmeleri aracılığı ile olabilir. Gıda satılan yerlerde/marketlerde, en yüksek kontaminasyon riski, diğer kişilerle ve alışveriş sepeti kolları gibi dokunma riski yüksek yüzeylerle temas nedeniyle olur. Bu yüzeylerin önerilen şekilde düzenli temizliği önemlidir. Bireylerin marketlerden eve döndükten sonra ve yeni satın alınan gıda ambalajını kullandıktan sonra ellerini yıkamaları temel korunma mekanizmasıdır. Market gibi kalabalık ortamlarda kişilerle temasın önlenmesi için sosyal mesafe kuralına uyulmalıdır. Marketlerde maske takma da uyulması gereken bir başka öneridir.

Koronavirüsün yüzeylerde hayatta kalma yeteneğinin sınırlı olması nedeniyle, bir marketten satın alınan ya da eve getirilen gıdaların bulaşma riskini en aza indirmenin en kolay yolu, bir süre (örneğin; virüsün çeşitli yüzeylerde yaşayabilme kapasitesi göz önüne alındığında üç gün) ayrı bir alanda saklanması olabilir. Bu öneri hemen tüketilmesi ya da dondurulması gereken gıdalar için uygun değildir. COVID-19 “zarflı bir virüs” olup sabun virüsün yapısını bozmada etkilidir ve su da virüsün yüzeyden uzaklaşarak temizlenmesine neden olur. Bu durumda aşağıdaki öneriler uygundur:

• Yemeden önce pişirilmeyecek taze ürünleri akan su altında iyice yıkayın. Sirke gibi diğer toplumda “popüler” olan durulama uygulamalarının virüsleri öldürmede etkisi olduğu bilinmemektedir.
• Hemen dondurulması ya da buzdolabında soğutulması gereken süt kutuları gibi sıkça dokunulan ürünler için; kutuların yüzeyini az miktarda sabun ve su ile yıkamak da makul bir önlem olabilir. Bunu yaptıktan sonra ellerin tekrar yıkanmalıdır.

3. COVID-19 şebeke suyundan geçebilir mi?[8]

Şimdiye kadar COVID-19 şebeke suyunda tespit edilmemiştir.

4. COVID-19’a karşı bağışıklık sistemini güçlendirebilecek neler yapılabilir?

Yeterli ve dengeli beslenme, fizik egzersiz, düzenli ve yeterli uyku, stresle baş etme bağışıklık sistemini güçlendirmektedir.[9]

5. COVID-19 dünyada sağlıklı gıdaya erişim hakkı olarak tanımlanan gıda güvencesi açısından tehdit oluşturmakta mıdır?

Evet, hastalığın gıda güvencesi açısından aşağıda yazılı olan beş temel tehdidi yaratabileceği ifade edilmektedir:[10]

• Yoksulluk ve yetersiz sağlık altyapısı olan ülkeler için daha fazla tehdit olabilir.
• Sosyal güvenlik sistemi güçlü olmayan ülkelerde daha ağır sonuçlar görülebilir.
• Kronik ya da akut beslenme yetersizliği olanlar daha ciddi etkilenebilir.
• Gıda tedarik zincirlerinde kırılmalar, gıda kıtlığı ve fiyatlarda ani yükselmeler olabilir.
• Küresel ekonominin yavaşlamasına ya da durgunluğu nedeniyle aşırı yoksulluk ve açlık artabilir.

[1] [Internet] https://www.efsa.europa.eu/en/news/coronavirus-no-evidence-food-source-or-transmission-route Erişim:5.4.2020.

[2] [Internet] https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/coronavirus-disease-2019-covid-19/coronavirus-disease-2019-covid-19-frequently-asked-questions#5e88309e627ce Erişim:4.4.2020.

[3] [Internet] https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200221-sitrep-32-covid-19.pdf?sfvrsn=4802d089_2Erişim:5.4.2020.

[4] [Internet] https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-hareketli-hayat-db/Yeterli-ve-Dengeli-Beslenme/Besin-Guvenligi-ve-Hijyen/Guvenilir_gida_1.pdf Erişim:4.4.2020.

[5] [Internet] https://www.ggd.org.tr/resim2/who_guvenli_beslenme_icin_5_anahtar_poster__2.pdf Erişim:5.4.2020.

[6] [Internet] https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/coronavirus-disease-2019-covid-19/coronavirus-disease-2019-covid-19-frequently-asked-questions Erişim:4.4.2020.

[7] [Internet] https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/2020/03/25/food-safety-nutrition-and-wellness-during-covid-19/ Erişim:4.4.2020.

[8] [Internet] https://www.epa.gov/coronavirus/coronavirus-and-drinking-water-and-wastewater Erişim:4.4.2020.

[9] [Internet] http://www.euro.who.int/en/health-topics/health-emergencies/coronavirus-covid-19/news/news/2020/3/food-and-nutrition-during-self-quarantine-what-to-choose-and-how-to-eat-healthily Erişim:4.4.2020.

[10] [Internet] https://insight.wfp.org/covid-19-and-the-5-major-threats-it-poses-to-global-food-security-1c4da2ff6657. Erişim:4.4.2020.

The post COVID-19: Gıda Sağlığı ve Gıda Güvencesi Üzerine appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

COVID-19’un yayılımı konusunda bilgilerimiz sınırlıdır.  İnsandan-insana başlıca bulaşmanın, hasta ya da taşıyıcı bir insanın öksürmesi ya da hapşırması sonucu yayılan solunum yolu damlacıkları yoluyla gerçekleştiği düşünülmektedir. Bağışıklığın güçlü olması hastalığın hafif atlatılmasında önemli rol oynamaktadır. Bulaştırıcılık bulgular ortaya çıkmadan birkaç gün önce başlamaktadır. Çocuklarda anne sütü ile bulaş bildirilmemiştir.

Çin’de sınırlı sayıda annede yürütülen güncel bir araştırmada son trimesterde olup laboratuvar ile onaylanan COVID-19 tanısı alan 9 gebenin 6’sından sezaryen doğum sonrası amniotik sıvı, kordon kanı, anne sütü ve bebeklerinden boğaz sürüntüsü alınmış ve SARS-CoV-2 için yapılan testlerin negatif sonuçlandığı bildirilmiştir.

DSÖ çocukların sağlığı için bebeklerin doğumdan sonra ilk 6 ay tek başına anne sütü ile beslenmelerini ve uygun besinlere 6. Aydan itibaren başlanarak emzirmenin en az iki yaşına kadar sürdürülmesini önermekte ve salgınlar gibi olağanüstü durumlar sırasında anne sütü ile beslenmenin sürdürülmesi ve korunması gerektiğini önemle belirtmektedir. 

DSÖ, İngiliz Çocuk Hekimleri Birliği benzer solunumu yolu virusları ile olan enfeksiyonlarda, anne sütünün özelliklerini ve mevcut COVID-19 verilerini değerlendirerek anne sütü ile beslenmenin sorun olmayacağını belirtmektedir.  CDC, grip geçirmekte olan annenin, virüsün bebeğine bulaşmasını önlemek için gerekli önlemleri alarak, emzirmeye ya da sağılmış sütle beslemeye devam etmesini tavsiye etmektedir

DSÖ’nün tüm olağanüstü durumlar için önerdiği biçimde COVID-19 salgınında da anne sütü ile beslenmek ve ulusal aşı şemalarına uygun olarak bebek ve çocukları aşılatmaya devam etmek önemlidir. Salgınlar sırasında anne sütü ile beslenmenin korunması ve sürdürülmesi çok önemlidir çünkü anne sütünün eşsiz besinsel özelliklerinin yanı sıra bağışıklık sağlayıcı, bağışıklık sistemini güçlendirici ve enfeksiyonlara karşı koruyucu özellikleri de bulunmaktadır.

Salgınlar sırasında genel olarak anne sütü ile beslenme kesilmemeli ya da ara verilmemelidir: Çocuğunu memeden kesmeyi düşünen anneler bu dönemde bu kararlarını ertelemelidirler. Salgın sırasında, annenin COVID-19 pozitifliği gibi çeşitli nedenlerle emzirmeyi kesmesi, çocuğun bağışıklık sağlayıcı bileşenlerden yaralanmasını engelleyerek, çocuğu daha fazla riske sokabilmektedir.

Emziren anne, COVID-19 enfeksiyonu tanısı alan kişi ile temas öyküsü var ise  ya da evde tedavi edilen COVID-19 (+) hasta ise, emzirmeye ara vermemelidir. Böyle bir durumda aşağıda belirtilen gerekli önlemleri alarak emzirmeye devam etmelidir. Bu önlemler şöyledir: 

• Anne COVI-19 (+) ise iyi havalana bir ortamda izole edilmelidir.
• Bulunulan ortam sık sık havalandırılmalıdır.
• Anne emzirirken ya da sütü sağarken maske takmalıdır.
• Emzirmeden önce ellerini 20 saniye boyunca etkin olarak yıkamalıdır (eller iç yüzleri, dış yüzleri, parmak araları, baş parmak arası, avuç ortası ve bileklere kadar yıkanarak iyice durulanmalı ve tek kullanımlık havlu ile kurulanmalıdır), temizliğin etkin olması için yüzük ve bilezik kullanmamalıdır.
• Bebek ve annenin kıyafetleri ve evde yaşayan diğer bireylerin kıyafetleri 60-90°C’de normal deterjan ile yıkanmalıdır.
• Anne bol sıvı tüketmeye, dengeli beslenmeye ve düzenli uykuya dikkat etmelidir.
• Evde yaşayan diğer bireylerde hijyen konusunda eğitilmelidir.
• Eğer anne el pompası veya elektrikli bir pompa ile süt sağıyorsa, pompa ya da biberonun herhangi bir parçasına dokunmadan önce ellerini yıkamalı ve her kullanımdan sonra pompayı uygun şekilde temizlemelidir.
  • Sütü güvenli bir şekilde saklayın. Süt toplama şişesini kapatın veya süt toplama torbasını kapatın, tarih ve saatle etiketleyin ve hemen bir buzdolabına, dondurucuya veya buz paketleri içeren bir soğutucu torbasına yerleştirin.
  • Süt toplama kabı bir hastanede veya çocuk bakım tesisinde saklanacaksa, etikete ad ekleyin
  • Pompalama alanını temizleyin. Özellikle paylaşılan bir pompa kullanıyorsanız, kadranları, güç anahtarını ve tezgahı dezenfektan mendillerle temizleyin.
  • Pompa parçalarını sadece bebek besleme ekipmanlarını yıkamak için kullanılan temiz bir kaba yerleştirin. Pompa parçalarını doğrudan lavaboya koymayın, çünkü lavabo veya kanallardaki mikroplar pompayı kirletebilir.
  • Kaba sıcak su doldurun ve sabun ekleyin.
  • Öğeleri pompa kiti üreticisinin talimatlarına göre fırçalayın. Fırça kullanıyorsanız, yalnızca bebek besleme ürünlerini temizlemek için kullanılan temiz bir fırça kullanın.
  • Eşyaları akan suyun altında tutarak durulayın.
  • İyice kurumaya bırakın. Pompa parçalarını, lavaboyu ve şişe fırçasını kirden ve tozdan korunan bir alanda temiz, kullanılmamış bir bulaşık havlu veya kağıt havlu üzerine yerleştirin. Eşyaları ovmak veya patlatmak için bulaşık havlusu kullanmayın çünkü mikropları eşyalara aktarabilir.
  • Mümkünse, bulaşık makinesini sıcak su ve ısıtmalı kurutma döngüsü (veya dezenfektan ayarı) kullanarak çalıştırıp, makinada yıkayabilirsiniz; bu daha fazla mikrop öldürmeye yardımcı olabilir. Makinadan ekipmanı çıkarırken ellerin temiz olduğundan emin olun.

Hastanede tedavi gören COVID-19 (+) annenin bebeğinin anne sütü ile beslenmesi sağlanmalıdır: Hastanede yatan annelerin bebeklerini yanlarında emzirmesi anne ve takip eden sağlık ekibinin değerlendirmesine göre uygulanmalıdır. Hekimler, anneye verilen ilaçların anne sütü ile beslenme açısından güvenli olduğunu söylediği sürece emzirme devam etmelidir.

• Bebek – anne aynı odada (anne ve bebek, odada başka hasta olmaksızın, aynı odada kalırlar) bebek, annesinin yatağından yaklaşık 2 metre uzakta bir beşikte tutulur ve bebeğe dokunmadan önce el yıkamak, emzirirken ve direk temasta maske kullanılması da dahil virüsün bebeğe bulaşmasını önlemek için önlemler alınır. Tercihen, odada, bebeğin bakımıyla ilgilenecek sağlıklı bir yetişkin daha bulunmalıdır.
• Geçici ayrılık – başlıca nedeni, annenin hastanede tedaviye ihtiyaç duymakta olan bir COVID-19 enfeksiyonu hastası olmasıdır. Emzirmek/emzirmeyi sürdürmek isteyen anneler, süt üretimini sağlamak ve sürdürmek için sağım yapmaya teşvik edilmelidir. Mümkünse, kullanılacak süt sağma makinesi anneye özel olmalıdır. Süt sağmadan önce, anneler el hijyenini sağlamalıdır. Her sağım sonrası, anne sütü ile temas eden tüm parçalar yukarıdaki talimatlara uygun biçimde temizlenmeli, dezenfekte edilmelidir. Sağılmış süt sağlıklı bir bakıcı tarafından bebeğe verilmelidir.

Kaynakça:

Gokcay G, Keskindermirci G. Breastmilk and Covid-19. J Ist Faculty Med. Published online March 23, 2020. doi: 10.26650/IUITFD.2020.0025

Royal College of Paediatrics and Child Health. COVID-19- guidance for paediatric services. RCPCH. London. Erişim: https://www.rcpch.ac.uk/sites/default/files/generated-pdf/ document/COVID-19—guidance-for-paediatric-services. pdf. Son erişim: 20.3.2020 

Koronavirüs 2019 (Covıd-19) Hakkında ABM Beyanı https://www.bfmed.org/assets/BFCOVID-19.pdf

World Health Organization Q&A on COVID-19, pregnancy, childbirth and breastfeeding.World Health Organization. Geneva Erişim: https://www.who.int/news-room/q-a-detail/ q-a-on-covid-19-pregnancy-childbirth-and-breastfeeding. Son erişim: 20.3.2020

Center for Disease Control. https://www.cdc.gov/ coronavirus/2019-ncov/prepare/pregnancy-breastfeeding. html. Son erişim: 21.03.2020. 18. World Health Organization, Guiding principles for feeding infants and young children during emergencies. 2004, Geneva WHO/NHD/99.10

*Bu metin HASUDER Çocuk Sağlığı Çalışma Grubu tarafından hazırlanmıştır.

The post COVID-19 ve EMZİRME appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

HALK SAĞLIĞI UZMANLARI DERNEĞİ

TOPLUM RUH SAĞLIĞI ÇALIŞMA GRUBU 

Bu metin Hasuder TRS çalışma grubu tarafından İl Pandemi Kurulları ve Sağlık Bakanlığı Bilim Kurulu üyelerine iletilmek üzere hazırlanmıştır. Metnin hazırlanmasındaki amaç sağlık yöneticilerinin süreç yönetimlerinde sağlık çalışanlarının psiko sosyal sağlığını gözeten ve çalışma yaşamındaki iyilik hallerini koruyan duyarlılıklara dikkatlerini çekmektir.

Dünya Sağlık Örgütü Sağlık Yöneticilerine Diyor ki*:

COVİD-19 Pandemisi nedeniyle sağlık çalışanları ve her düzeyde sağlık yöneticileri olağan koşullardakinden çok daha yoğun bir şekilde strese maruz kalmaktadır. Mevcut durum bir gecede ortadan kalkmayacağı için tüm sağlık çalışanlarının kronik stresten korunması için çalışma koşullarında çeşitli düzenlemeler yapılması, görevlerini yaparken tükenmelerini önleyeceği gibi daha verimli çalışmalarını da sağlayacaktır. Buna yönelik bazı pratik öneriler aşağıda sıralanmıştır:

• Her tür ortamda sağlık çalışanlarına değer verdiğinizi ve onlara sahip çıktığınızı vurgulayın.
• Sağlık çalışanlarının uzun ve kesintisiz vardiyalar yerine daha kısa vardiyalar halinde çalışmasının hem virüse maruziyeti azalttığı, hem de aşırı yorgunluk ve tükenmeyi önlediği belirlenmiştir. Çalışma sürelerini uzun tutmayın.
• Sağlık çalışanlarının temel ihtiyaçları arasında yeterli kişisel koruyucu ekipman sağlanması ve yakınlarına bulaştırma kaygısıyla evlerine gitmek istemeyenlere kalacak yer temin edilmesi bulunmaktadır. Bunu sağlayabilmiş kuruluşların deneyimlerini öğrenin. 
• Ekipler oluştururken deneyimsiz sağlık çalışanlarını daha deneyimli olanlar ile eşleştirin. 
• Mümkünse ekipleri sosyal çalışmacılarla destekleyin. 
• Çalışma esnasında yeterli dinlenme molaları verilmesini sağlayın. 
• Stresli bir olaydan doğrudan etkilenen veya aile üyelerinden etkilenen çalışanlar için esnek programlar uygulayın. İş arkadaşlarınızın birbirlerine sosyal destek vermesi için zaman kazandığınızdan emin olun.
• Sağlık çalışanlarınıza yönelik ruh sağlığı ve psikososyal destek hizmetleri oluşturun veya hali hazırda bu hizmetleri sunan kurumlara nasıl erişebilecekleri konusunda bilgilendirmeler yapın.

Yöneticiler ve ekip liderleri de sağlık çalışanları ile benzer stres faktörleri ve hatta sorumlulukları nedeniyle ek bir yüklenme ile de karşı karşıyadır. Yukarıdaki tüm öneriler hem sağlık çalışanları hem de yöneticiler için geçerlidir. Yöneticilerin stres yönetiminde de çalışanlarına rol modeli olabilmesi önemlidir.

* DSÖ’nün 12 Mart 2020 tarihinde yayınladığı “Mental Health and Psychosocial Considerations During COVID-19 Outbreak” isimli yayınından özetlenmiştir. 

The post Sağlık Yöneticilerine Mesaj: Sağlık Çalışanlarının Kronik Stresten Korunması İçin Yapılabilecekler appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.