HALK SAĞLIĞI UZMANLARI DERNEĞİNİN (HASUDER)

YENİ KORONAVİRÜS (COVID-19) HASTALIĞI SÜRECİ İLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİ-7

01.10.2020

Salgının çok önemli bir dönemine giriyoruz.

Önümüz kış; kapalı ortamlar ve başta grip olmak üzere solunum yolu enfeksiyonları bizi bekliyor.

Salgınla birçok yönden savaşmaya, insanları korumaya ya da tedavi etmeye çalışıyoruz. Bir yandan da virüsün özelliklerini, hastalığın görülme sıklığını, yayılma dinamiklerini ve kontrol önlemlerinin etkisini öğrenmeye, hastalığa karşı güçlenmeye çalışıyoruz.

Geçen her gün salgınla mücadele de en önemli gücün “bilgi” olduğunu bir kez daha gösterdi.

Daha güçlü sürveyans sistemlerine ve daha fazla araştırmanın gerçekleştirilmesine gereksinimimiz var.

Sürveyans, bulaşıcı hastalıkların kontrolünde çok önemli bir süreçtir. Sürveyans 21. Dünya Sağlık Asamblesi’nde (1968); “verilerin sistematik olarak toplanması, düzenli yorumu ve ilgili yapılara sonuçların hızla geribildirimidir” şeklinde tanımlanmış ve “eylem için bilgi” olarak özetlenmiştir. Halk sağlığı sürveyansı, halk sağlığı uygulamalarının planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi için gerekli olan sağlıkla ilgili verilerin sürekli, sistematik olarak toplanması, analizi ve yorumlanmasıdır.

COVID-19 sürveyansı, hastalığın yayılmasını izlemek, hastalık şiddetini, spektrumunu ve bulaşma için risk faktörlerini anlamak, hastalık yükünü tahmin etmek, sağlık sisteminin kapasitesinin nasıl etkilendiğini izlemek gibi birçok amaçla yapılmaktadır. Toplanan bu verilerin, en doğru ve en hızlı şekilde yerel, bölgesel, ulusal ya da uluslararası politika belirleyicilere, toplum sağlığı ile ilgili çalışmalar gerçekleştirilen sivil toplum örgütlerine ve kendi sağlığını daha iyi korumak ve iyileştirmek isteyenlere ulaştırılması gerekmektedir.

Verilerin toplanmasıyla başlayan bu süreçte en önemli hususlardan biri farklı ülkelerden gelen verilerin karşılaştırılabilir olmasıdır. Bunu sağlamanın yolu ise verinin elde edilmesi ve aktarımında gereksinim duyulan standartların belirlenmesi ve kullanılmasıdır. Bunun ilk ve en önemli aşaması da bilgi toplanacak hastalığın tanımlanmasıdır.

Bu nedenle, uluslararası bir karşılaştırmayı da sağlayacak şekilde Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Avrupa Hastalıkların Kontrolü Merkezi (ECDC), Amerika Hastalıkların Kontrolü Merkezi (CDC)  gibi kurumlar güncel epidemiyolojik verilere olgu tanımı yapar ve ülkelerden bildirimlerini bu tanıma göre yapmalarını isterler. Her ülkenin bildirimlerinde kullandığı tanımı açıkça belirtmesi de esastır.

Örneğin;

Almanya’nın verilerini yayımlayan Robert Koch Enstitüsünün (RKI) 1 Ekim 2020 tarihli Günlük Durum Raporuna bakıldığında, bu sürecin açık şekilde işletildiği görülür: “DSÖ ve ECDC’nin uluslararası standartlarına uygun olarak RKI, klinik semptomların varlığına ve ciddiyetine bakılmaksızın SARS-CoV-2’nin tüm laboratuvar onaylarını COVID-19 vakaları olarak kabul eder.”¹

Her ülke, bildirim yaparken “doğrulanmış yani laboratuvar onaylı olgular”ı mutlaka, ek olarak da şüpheli ya da olası olguları da yine standart tanımlar doğrultusunda bildirmelidirler. Her tanım, epidemiyolojik olarak kabul edilebilir ve kesin olarak anlaşılır olmalıdır.  

Örneğin;

ABD, 5 Nisan 2020 tarihinden itibaren onaylanmış olguların yanı sıra olası olguları da bildirmektedir. CDC tarafından, bir COVID-19 vakası, doğrulanmış ve olası vakaları ve ölümleri içerir. Olası vaka, 1)COVID-19 için hiçbir doğrulayıcı laboratuvar testi yapılmayan klinik kriterleri VE epidemiyolojik kanıtı karşılayan kişi; 2) muhtemel laboratuvar kanıtlarını VE klinik kriterleri VEYA epidemiyolojik kanıtları karşılayan bir kişi; 3)COVID-19 için hiçbir doğrulayıcı laboratuvar testi yapılmadan hayati kayıt kriterlerini karşılayan bir kişi olarak kabul edilmiştir.²

Olgularda tanımlanan her standart, ölümlerin bildiriminde de geçerlidir.

Bu standart tanımların kullanımı, hem ülke içinde hastalığın aynı tanım altındaki değişiminin izlenmesine hem de başka ülkelerle karşılaştırılma yapılabilmesine olanak veren tek yoldur.

Ülkemizde COVID-19 bildiriminin, DSÖ önerileri doğrultusunda doğrulanmış olguların hepsini içerdiği düşünülürken, Sayın Sağlık Bakanımızın 30 Eylül 2020 tarihli basın toplantısındaki açıklamaları ile farklı bir tanımlama kullanıldığı öğrenilmiştir. Sayın Bakanın ifadesi ile, ilgili tabloda “hasta sayısı” olarak gösterilen sayının “PCR testi pozitif ve belirti (semptom) yani hastalık belirtisi gösterenler” olduğu açıklık kazanmıştır. Bir başka deyişle, açıklama ile semptom, yani hastalık belirtisi göstermeyen PCR (+) kişiler “hasta” olarak sayılmamakta ve tabloda da gösterilmemektedir. Bu nedenle de, ülkemizde her gün bildirilen hasta sayısından daha fazla o gün içerisinde test sonucu pozitif çıkmış enfekte kişiler bulunduğu ifade edilebilir.

Bu tanımlama, bugüne kadar Sağlık Bakanlığının yayımladığı herhangi bir belgenin açıklamasında yer almamıştır.  Oysa, bilinen bir standarttan farklı şekilde bildirilen her sayı için  “kullanılan tanım ve bu tanımın seçilme gerekçesi” açıklanmalıdır. Bu değişiklikler öncesinde bilim insanlarına danışılmalı ve değişiklik öncesindeki verilerle entegrasyonu yani izleme sürecinin sürekliliği güvence altına alınmalıdır.

Sağlık Bakanlığı’nın bu kararı alırken böyle bir süreç işletmediği anlaşılmaktadır; çünkü DSÖ’nün standart tanımını içeren bilgiyi vermeden bu tip tanımla bir grup hastayı vermenin bilimsel bir temeli bulunmamaktadır. Bu an itibari ile uluslararası alanda veri güvenirliğimiz yara almıştır.

Halk Sağlığı Bilgi Yönetim Sisteminde (HBYS), ülkemizdeki COVID-19 ile ilgili verilerin tümü, detaylı şekilde bulunmaktadır. Bu sistemdeki sorunlar süreç içinde geri bildirimlerle iyileştirilmiştir.  Bu sistemdeki verilerin bir an önce bilim insanlarının rehberliğinde, epidemiyoloji biliminin öngördüğü şekilde sunulması ve sürveyans bilgilerinin bütün faydalanıcılara ulaşılabilir kılınması gereklidir.

Yüksek COVID-19 bildirimlerinden ekonomik dinamikleri bozduğu, ekonomik küçülmelere yol açtığı ve bu nedenle de ülkelerin olgularını saklamaya çalıştığı uzun zamandır söylenmektedir.

Pandemiye verilen tepkiler, genellikle insanların sağlığını korumakla ekonomiyi korumak arasında bir denge kurmak şeklinde olmaktadır. COVID-19 ölüm oranı en son Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) verileriyle karşılaştırıldığında; Peru, İspanya ve İngiltere gibi en şiddetli ekonomik gerileme yaşayan ülkelerin genellikle COVID-19 ölüm oranının en yüksek olduğu ülkeler arasında olduğunu görülmektedir. Oysa, ekonomik etkinin mütevazı olduğu Tayvan, Güney Kore ve Litvanya gibi ülkeler ölüm oranını düşük tutmayı başarmışlardır.  Son yapılan değerlendirmelerde, mevcut GSYİH verilerine sahip ülkeler arasında, insanların sağlığını korumakla ekonomiyi korumak arasında bir değiş tokuş olduğuna dair herhangi bir kanıt görülmemektedir. Pandemide toplumlarının sağlığını korumayı başaran ülkeler genel olarak ekonomilerini de korumuş görünmektedir.³

Şu soruyla karşı karşıyayız:

Pandemiye karşı nasıl ilerleme kaydedebiliriz?

Bu soruyu cevaplamak için verilere ihtiyacımız var.

Doğru şekilde tanımlanmış, toplanmış ve şeffaf şekilde paylaşılan verilere.

              Bu yolda yürürken, iyi yapılan ve kötü yapılanlar vardır. Bu süreçte kötü ya da yeterli olmayan süreçlere hemen müdahale edilmesi, iyi yapılanların da bir an önce başkalarına örnek olabilmesi için paylaşılması çok önemlidir.

Bir kez daha belirtmek isteriz.

Hepimiz birbirimizin yol arkadaşıyız. Süreci birlikte yürütmeliyiz.

Bunun için de;

              Bu salgından çıkış yolumuzda bilimin aydınlığına, açık ve şeffaf olunması ile işbirliğine ve özenle korunan bir güven ortamına ihtiyacımız vardır.

              Bu ortamı bir an önce sağlamalıyız; çünkü yapacak çok işimiz var.

Kamuoyuna saygıyla arz ederiz.

Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER)

Kaynakça

¹ https://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/N/Neuartiges_Coronavirus/Situationsberichte/Okt_2020/2020-10-01-en.pdf?__blob=publicationFile

² Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) 2020 Interim Case Definition, Approved April 5, 2020 https://wwwn.cdc.gov/nndss/conditions/coronavirus-disease-2019-covid-19/case-definition/2020/

³ Joe Hasel. Which countries have protected both health and the economy in the pandemic? https://ourworldindata.org/covid-health-economy

The post Halk Sağlığı Uzmanları Derneği’nin COVID-19 Süreci ile İlgili Görüşleri – 7 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

HALK SAĞLIĞI UZMANLARI DERNEĞİNİN (HASUDER)

YENİ KORONAVİRÜS (COVID-19) HASTALIĞI SÜRECİ İLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİ-6

06.08.2020

“Çok zor günlerden geçiyoruz ”

Çok zor günlerden geçiyoruz.

Halkın sağlığından kaygılıyız.

Oysa, Mayıs ayının sonunda olgularımızın ikili basamaklara inmesini ve sonra da rahat bir yaz dönemi geçirmeyi umuyorduk. Öyle olmadı. 11 Mayıs’ta başlayan ve 1 Haziran itibari ile her sektörde yaşanan açılımlar ile yeniden normalleşme süreci iyi yürütülemedi. Minik adımlarla ilerlenilemedi. Epidemiyolojik kanıtlara bakıp gerekirse bir adım geri atıp, sonra tekrar ilerleme gerçekleştirilemedi. Halkımıza bu dönemin eskisi gibi olamayacağını iyi anlatılamadı.

Sağlık Bakanlığı, ülkemizin sağlık hizmetlerinin sorumlusu olarak Ocak ayından itibaren süreci yürütmeye çalıştı. 2019 yılında güncellenen influenza ile ilgili hazırlıklar ve kurulmuş kurullar sürece iyi başlamamızı sağladı. Bilimsel Danışma Kurulu kurularak bilimin rehberliğinde yol alındı. İl pandemi kurullarının bazı illerde sürece önemli katkısı oldu. Topluma sınırlılıkları olsa da düzenli bilgi verildi. Gereksinimlere göre yeni kurullar, yeni yazılımlar, yeni araçlar geliştirilmeye çalışıldı. Hep beraber, dünyayı da izledik. Bazen özendik. Bilimsel enstitülerin varlığı, verilerin şeffaf paylaşımı, aşı çalışmalarında alınan yollar için. Bazen de “çok şükür” dedik. Kamusal sağlık hizmetinin varlığı, herkesin tedaviye ulaşımının sağlandığı için. Göğsümüz kabardı. Yurtdışından getirilen uçak dolusu yurttaşlardaki mutluluk, kavuşmalar ya da geliştirilen yerli malı ventilatörlerle. 

Yaşananlarda çok emek vardı. 

Başta sağlık çalışanlarının, güvenlik görevlilerinin, polislerin, basın emekçilerinin… Aylarca evde kalan yaşlılarımızın. Okullarından ayrı kalan çocukların. Evde hem ebeveyn hem de öğretmen olan anne babalarımızın. Dükkanı kapanan kahvecinin, bakkalın, mahallelinin. Herkesin az/çok olsa emeğinin olduğu bir süreçti. İnanmıştık, karşımızda ortak bir düşman vardı ve ancak birlikte var olabilirdik. 

Kayıplarımız oldu. Turkuaz ekranda onlar birer sayı olsa da birer can olduğunu biliyorduk. Ama işler iyi gidiyordu. Salgını kontrol almaya başladığımızı düşünüyorduk. Sağlık Bakanımız çıkınca bize iyi geliyordu. Babacan tavrı güven veriyordu. Yaz da geliyordu. Dış ortamlarda daha rahat günler bekliyordu bizi.

Ama olmadı.

Şimdi olan bitene bakarken içimiz acıyor.  

İçimiz acısa da nerede yanlış yaptık, neyi daha iyi yapabilirdik sorularını yanıtlamalıyız. Halk sağlıkçılar ve HASUDER olarak, bu konularda raporlar yazdık, görüşler bildirdik. Ne yazık ki yeterli karşılık bulamadık. Oysa ancak bu yanıtlar sonrası ileriye bakabiliriz. 

İşte tam da bu nedenle, HASUDER olarak bir kez daha uzmanlık alanımızın bizlere yüklediği sorumluluk doğrultusunda COVID-19’nun ülkemizde yönetim süreci ile ilgili görüşlerimizi paylaşıyoruz.

Bu kapsamda en önemli 10 tespit ve bu konulardaki önerilerimiz aşağıda verilmiştir:

1. Tespitimiz: Salgın yönetiminde en önemli konulardan biri güven duygusunu korumaktır. Halk yönetime güven duymalıdır. Çalışanlar kurumlarına güven duymalıdır. İnsanlar bilim insanlarına güven duymalıdır. Bu yapıların söyledikleri tartışılmaya başlanırsa onlardan gelen öneriler de dikkate alınmayacaktır. Son dönemde illerde vali ve sağlık müdürlerinin açıkladıkları sayılar ile bakanlık verileri arasında tutarsızlıklar bulunmaktadır. 

• Önerimiz: Bu çok ciddiye alınması gereken bir durumdur. Toplumdaki farklı kurumsal yapıların sürece dahil edilmesi gerekmektedir. Bu salgın nedeniyle en farklı grupların birlikte çalıştığını görmek topluma salgının kontrolü konusunda güvence verecektir.

2. Tespitimiz: Bu noktaya gelişte en önemli sorun verilerin paylaşılması ile ilgili sorunlar olduğu görünmektedir. Her görüşümüzde bunun öneminin altı ısrarla çizilmiştir. 1 Temmuz itibari ile bizlerin de istediği gibi haftalık raporlamalar başlamıştır. Günlük olarak daha fazla veri paylaşılmaktadır. Bu paylaşımın salgının en başından beri yapılmasının önünde hiçbir engel olmadığı görülmüştür. Bu paylaşımlar, bir panik ya da başkaca bir soruna yol açmamıştır. Halk sağlıkçılar olarak bu gösterim şeklinin ne kadar değerli bir kazanım olduğunu hemen belirtilmiştir. Ancak bu haliyle yeterli olamadığı, epidemiyolojik değerlendirme yapılmasına olanak verecek veri bütünlüğünün paylaşılması ve bölgesel verilen verilerin il düzeyinde verilmesinin öneminin de altı çizilmiştir. İllerdeki veriler, bir şekilde, basında-doğru ya da yanlış-her gün yer almaktadır. Vatandaşımızın bu verileri doğru şekilde sorumlu otoriteden alması hakkıdır. 

• Önerimiz: Salgın ile ilgili veriler il ve hatta ilçe bazında düzenli olarak açıklanmalıdır.

3. Tespitimiz: Son dönemde verilerin sunumu değiştirilmiştir. Bu değişikliğin gerekçesi anlaşılamamıştır. Bilimsel Danışma Kurulu üyelerinden de konuyla ilgili bilgileri olmadığına dair açıklamalar gelmiştir. Yeni sınıflamada hastaneler arası uygulama farklılığı olduğu izlenmektedir. 

• Önerimiz: Bu tanımlar bir kez daha dikkatlice elden geçirilmeli ve yayımlanmalıdır. Zaman içindeki değişimi takip edebilmek için, yoğun bakım ve entübe hasta sayıları verilmeye devam edilmelidir. Yeni eklenen tanımların standartı sağlanmalıdır.    Yoksa bu sunulan veriler belli bir standartta toplanmamış, basında yer alan haberlerdeki sayılarla farklılıkları anlaşılamamış olarak kalacak ve pandemi yönetim sürecine yeterli katkıyı sağlayamayacaktır. Yapılan her değişikliğin gerekçesi açıklanmalı, müdahalenin etkisi izlenmeli ve gerekirse değiştirilmeli ya da geliştirilmelidir. 

4. Tespitimiz: Daha önce de belirttiğimiz üzere, bu pandemiden kimseyi geride bırakmadan çıkabilmenin anahtarı sağlık çalışanlarıdır. Sağlık çalışanları yorgundur. Sağlık çalışanları umudunu kaybetmek üzeredir. Önemsendiğini hissetmeye gereksinimi vardır. Desteklendiğini bilmelidir. Bu kadar yoğun bir iş yükü taşınamaz. İlk üç aylık dönemdeki maddi destek dağıtımında yaşanan sorunlar nedeni ile birçoğunda haksızlığa uğrama duygusu oluşturulmuştur. Ayrıca, sağlık personelinin görev tanımı ve görevlendirilme biçimleri üzerinde de karışıklık olduğu gözlenmektedir.İçişleri Bakanlığı tarafından halk sağlığı uzmanlarına AVM’ler ve turizm işletme belgeli olan konaklama tesisleri, lokanta ve restoranlar dışındaki işletmelerin faaliyetlerinin en az on beş günde bir korona virüs önlemleri açısından denetlenmesi hakkında görevlendirme yapılması buna bir örnektir.¹ Konuyla ilgili olarak resmi görüşümüzü, “Halk Sağlığı asıl olarak süreci analiz etme ve veriler ışığında koordinasyonda aktif rol alması gerektiği,  turizm işletme belgesi olmayan ( belediye belgeli ) konaklama tesis sayısı 8.081, lokanta sayısı 39.078, AVM sayısının ise 454 olup, söz konusu görevlendirmelerin, sahada yönetici pozisyonda çalışanlar da dahil olmak üzere toplamda 425 olan halk sağlığı uzmanı tarafından yerine getirilmesinin iş gücü bakımından da mümkün olmayacağı” şeklinde Halk Sağlığı Genel Müdürlüğüne iletmiştik. 

• Önerimiz: Maddi olanaklar arttırılarak geniş bir sağlık personeli kesimine sağlanmalıdır. Ancak, maddi katkı en önemli destek değildir ve tek başına asla yeterli olamaz. Daha da önemlisi sağlık çalışanımızın bu süreçte korunması, onlara yönelik bir tarama stratejisinin geliştirilmesi ve desteklenmesidir. Çocukları için kreş ya da burs destekleri, yurt olanakları gibi uygulamalar hayata geçirilmelidir. Sağlık çalışanları korunduklarını, önemsendiklerimi ve her zaman arkalarında olunduğunu bilmeli, hissetmelidir.  Sağlıkta Şiddet Yasasının hayata geçirilmesi nedeni ile mutluyuz. Emeği geçenlere teşekkür ediyoruz. Ancak, COVID-19’nun sağlık çalışanları için hala “meslek hastalığı” olarak kabul edilmemesini anlayamıyoruz. Ölen bir hekim ya da hemşirenin, çocuklarına haklarının verilmesinin önündeki engel nedir? Ne olursa olsun, o engel kaldırılmalıdır. 
• Sağlık Bakanlığı personel verimliliği ve sayı ve dağılımına göre pandemi sürecinde alınacak sağlık personeli yönetimi ile ilgili her kararın çıktığı asıl merci olmalıdır.

5. Tespitimiz: Sağlık Bakanlığının yazıları ile ülke çapında ya da İl Müdürlükleri yazıları ile de yerelde yeni uygulamalarının olduğunu meslektaşlarımızdan ya da basından öğreniyoruz. Oysa bir önceki uygulamanın sonuçlarını bilmiyoruz. Örneğin, temaslılardaki test alınma ile ilgili son değişikliklerin sonucu ne oldu? Benzer değişikliklerin sonuçları, bir önceki uygulamayla karşılaştırılmalı ve paylaşılmalıdır.  Hepsi bundan sonraki müdahalelerin etkinliği için yanıtlanmalıdır.  Çok önemli bir seroprevalans çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın sonuçları en temel veri olarak sunulmuştur. İl bazlı, özel gruplar, yaş, cinsiyet, temaslı gibi değerlendirmeler öğrenilememiştir. 

• Önerimiz: Sağlık Bakanlığı, seroprevalans çalışmasının bir an önce raporlanması için gereken her türlü destek sağlanmalıdır. Bu çalışmadan salgın sürecimize sağlanacak katkılar tespit edilmelidir. Ülkemizin verilerine dayalı araştırmaların bir an önce literatürde yer alması teşvik edilmelidir. Bilimsel araştırma izin süreci Etik Kurul süreçlerinde tanımlanmış yollarla gerçekleştirilmelidir.

6. Tespitimiz: Ulusal ve yerel düzeyde testlerin uygulanması ile ilgili bir standart eksikliği gözlenmektedir. Bu konudaki algoritmalar yeterli olamamaktadır. 

• Önerimiz:  Teste ücretsiz erişimi kolaylaştıran ve ulusal bir test stratejisi geliştirmek zorundayız. Bu standartizasyonun sonbahar gelmeden önce yapılması okulların açılmasının da güvence altına alınmasına katkı verecektir. Bu nedenle de, sonbahar ve kış döneminde olası bir sorun yaşamamak için test gruplarımızı tanımlamalıyız. Sağlık personeli öncelikli grup olmalıdır. Ayrıca virüsü yayma ihtimali yüksek olanlar gişe memurları, garsonlar, şoförler gibi gruplara da testler yapmayı planlamalıyız. Buna yönelik test politikası geliştirilmelidir. Bu gruplarda yapılan test sonuçlarını ayrı ayrı yayınlamalıyız. Böylece gerçekten de o grupta test yapmayı sürdürüp sürdürmeyeceğimize karar verebiliriz. Gerekirse başka bir risk grubunu tarama içine alabiliriz. Her gün verilen testlerin kime, hangi gruplara yapıldığını gösterir bir veri sunumu geliştirmeliyiz. Testleri maliyet etkin kullanmak için dünyada örnekleri bulunan bazı stratejileri kullanabiliriz. Örneğin; bazı gruplarda gruplama şeklinde test yapmayı planlayabiliriz. Bir okuldaki 10 öğretmenin sürüntü örnekleri birleştirilerek çalışılabilir, böylece test negatif çıkarsa 10 kişide de sorunun olmadığını var sayabiliriz. 

7. Tespitimiz:  Salgın yönetimi yurdumuzu bir an önce güvenle dolaşılacak, çalışılacak, yaşanacak bir duruma getirmenin sorumlusudur. Halen, COVID-19 toplumda yaygın bir dolaşım halinde ise de, 65 yaş üstü vatandaşlarımız ile ilgili kısıtlamaların şu an itibari ile bilimsel bir dayanağı kalmamıştır. Çünkü virüsü eve taşıyabilecek herkes evin dışındadır, evin dışı da virüs yaygın olarak bulunmaktadır.

• Önerimiz: Bir an önce bu yaş grubu ile ilgili kısıtlamaya son vermeliyiz. Bu grup önlemlere en yüksek uyum gösteren grup olarak izlenmektedir. Onlardan bu tutumlarını korumalarını ve gençlere örnek olmaya devam etmelerini konusundaki desteklerini talep etmeliyiz.

8. Tespitimiz: Hastalığın tedavisinde bilim dışı uygulamaların varlığı ile ilgili duyumlar alıyoruz. 

• Önerimiz: Bu duyumların üzerine gidilmelidir. Hastalarımıza herhangi bir şekilde hekimlik evrensel değerler ve bunların güvence altına alındığı etik bildirgeler ile çelişen bir tedavi yapılması durumunda hem ilgili tabip odasının hem de sağlık bakanlığı yetkililerinin yapanlar ile ilgili gereken uyarı ve ceza ile önlenmesi için gerekli olanları sağlamalıdırlar. 

9. Tespitimiz: Büyük gösteriler, açılmalar, konserler, kitle hareketlerinin çok yoğun olarak gerçekleştirildiğini görüyoruz. Bunların virüsün yayılımında en önemli ortamlar olduğu bilinmektedir.

• Önerimiz: Kitlesel haraketliliğin kısıtlanmasının en önemli müdahale olduğu kanıtlanmıştır. Kültürel olarak bu tip toplantılarda önlemleri korumamız zordur. Bu nedenle, açılışlar, düğünler, dini törenler, taziye ziyaretleri, partiler, kısaca her türlü kamusal ya da özel kalabalık kitlesel hareketlilik engellenmeli ya da sıklığı azaltılmaya çalışılmalıdır. Olgu sayılarının yüksek olduğu yerlerde toplumda davranış değişikliği geliştirilinceye kadar bu tip toplantılarda sayı sınırlamaları getirilmelidir.

10. Tespitimiz: Yine İçişleri Bakanlığı tarafından² resmi yazı ile; “Hastalığın ağır seyrettiği vakalar hariç olmak üzere; Hastalık belirtisi gösteren kişiler ile temaslı oldukları kişilerin numunelerinin evlerinde alınmasına,  İzolasyon süreçlerinin evlerinde izlenmesine, Tedavilerinin evlerinde yapılmasına” karar verildiğini görmekteyiz. Birinci basamakta filyasyon çalışmalarının arttırılması, temaslılara test yapılması ile ilgili gelişmeleri memnuniyetle izliyoruz. Salgının birinci basamakta kazanılacağını en başından beri söylüyoruz. Bu yöndeki çalışmaları destekliyoruz. Ancak, birinci basamakta aralarında kimi zaman hekimin de bulunamadığı filyasyon ekiplerince ilaç verilmesi ile ilgili süreçten kaygılıyız.

• Önerimiz: Sağlık Bakanlığı pandemi sürecinde -başta tedavi ve izlem şekilleri olmak üzere- alınacak her kararın çıktığı asıl merci olmalıdır. Tedavilerin evde yapılması ile ilgili uygulamanın birinci basamağın koşulları açısından bir kez daha değerlendirilmesini talep ediyoruz. 

Burada yer vermediğimiz çok önemli bir konuda okulların açılmasıdır. Bu üzerinde Çocuk Sağlığı Çalışma Grubumuz bir hazırlık içerisindedir. En kısa zamanda önerileri kamuoyu ile paylaşılacaktır. Bu aşamada, her türlü iş kolundaki önlemler çocuklarımızın okula gitmesinin sağlanması amacıyla hayata geçirilmelidir. Bunun için verilere bakarak hangi iş kolu en riskli bulunuyorsa, önemler alınmalı ve gerekiyorsa o işkolu bir süreliğine askıya alınmalıdır. Okullara fiziksel alt yapı, araç ve malzeme sağlanması için gereken kamusal bütçe sağlanmalıdır. Sağlık Bakanlığımızın bu konuda özel bir çalışmayı Milli Eğitim Bakanlığı ile sürdürmekte olduğunu biliyoruz ve çok önemsiyoruz. Ayrıca yine bu yıl için influenza ile ilgili aşı talebinin geçen yıllara göre çok daha fazla miktarda yapıldığını öğrenmiş bulunuyoruz. Bu çok stratejik ve değerli bir müdahaledir. Bu aşının öğretmenlere özellikle uygulanmasını önemli buluyoruz.

Artık şunu biliyoruz, uzun süre yüksek olgu sayılarını ne sağlık altyapısı, ne sağlık personeli, ne ekonomi ve ne de toplum hayatının farklı dinamikleri kaldırabilir. Bir an önce olgu sayıları düşürülmelidir. 

Dış ortamlar kapalı ortamlardan çok daha güvenli olduğunu biliyoruz. Sonbahar ve sonrasındaki kış için açık ortamlarla ilgili son şansı kullanıyoruz. Halkımızın farkındalığının arttırılması çok önemlidir. Hepimizi birbirimizin yol arkadaşıyız. Bu nedenle, halkımıza pandeminin önemi bir kez daha ve bir kez daha anlatılmalıdır. Gençlere, çocuklara başta olmak üzere tüm yaş gruplarına, farklı kültürel yapılara ulaşmanın bir yolunu bulmalıyız. Bu konuda yaratıcı fikirleri hayata geçirmeliyiz. Devletimizin elindeki her insan gücü, hekimlerimiz, hemşirelerimiz, öğretmenlerimiz, imamlarımız ve elbet niceleri bu seferberlikte yer almalıdır. Yerelde, her ilin ilçenin koşullarına göre bu insan gücü ve süreçler ulusal rehberler yol göstericiliğinde yönetilmelidir.

Hepimize, en çok da yöneticilerimize sorumluluk düşüyor.  Salgının yıkımını önlemek, halkın salgın yönetiminin önerilerine güvenmesini sağlamak devleti yönetenlerin sorumluluğudur. Salgın yönetiminin birçok yönü olduğunu anlıyoruz. Sağlık, ekonomik, sosyal boyutlarının çok farklı dinamikleri bulunmaktadır. Elbette, yöneticilerin hepsini düşünme sorumluluğu vardır. Onların değerlendirmeler yapmaları, önceliklendirmeleri, açılma ya da yeniden kapanma kararları almaları gerekecektir. Bu süreçte bilim en önemli güçleridir. Bu zorlu görevlerinde ancak işbirliği ve danışma içinde, karşılıklı güvenle ilerlenebilir ve istenilen sonuçlar alınabilir. 

Biz Halk Sağlıkçıyız. Devletimiz bizi yıllarca bugünler için eğitti. Salgın yönetimini bilimsel anlamda eğitimimiz sırasında alırız. Sonra da bu bilgileri öğrencilerimize aktarırız.  Şimdi söyleyeceklerimiz her zamankinden de önem taşıyor. Yöneticilerimizden bize bu sefer kulak vermelerini istiyoruz.  

Hepimiz aynı gemideyiz. Ancak hep birlikte başarabiliriz. Umudumuz tek tek her birimizin vereceğin katkı ve bunun sağlanması güvence altına alan bir yönetsel erktir.

Kamuoyuna saygıyla arz ederiz.

Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER)

¹ İçişleri Bakanlığının 11/05/2020 tarih E.7809 sayılı ve 02/06/2020 tarih E.153 sayılı yazıları

² İçişleri Bakanlığı 30/07/2020 tarih ve 12682 sayılı  Covid-19 Ek Tedbirler konulu genelgesi

The post Halk Sağlığı Uzmanları Derneği’nin COVID-19 Süreci ile İlgili Görüşleri – 6 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

YENİ KORONAVİRÜS HASTALIĞI (COVID-19) 

Doküman Dr. Dilek Aslan tarafından 26.7.2020 tarihinde hazırlanmıştır.

Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) pandemi olarak ilan edildiği günden bu yana dünya gündemini meşgul etmeye devam etmektedir. Ancak, hastalıkla ilgili küresel düzeydeki sayılar küresel mücadelenin güçlendirilmesi gereğini ortaya koymaktadır. Dünyada milyonlarca kesinleşmiş vaka ve 600.000’in üzerinde olan ölüm^[2] toplumsal düzeyde yaralar açmaya devam etmektedir.

Birleşmiş Milletler (BM), her fırsatta, küresel mücadelenin önemine dikkat çekmekte ve geliştirici yaklaşımları önermektedir. Toplum, hastalığın kesin çözümünü beklemektedir. Ancak, bu beklenti henüz karşılanamamıştır. Birleşmiş Milletler tarafından 23 Temmuz 2020 Perşembe günü Dünya Sağlık Örgütü’nün aynı gün yapmış olduğu uyarılarına dikkat çeken önemli bir açıklama kamuoyu ile paylaşılmıştır. Paylaşımda herkesin “yeni normale” uyum sağlaması gerektiği üzerinde bir kez daha durulmuştur. Açıklamada ayrıca pandemide sağlık çalışanlarının durumuna da yer verilmiştir. Küresel olarak, COVID-19 vakalarının yaklaşık yüzde 10’unun sağlık profesyonelleri olduğu ifade edilmektedir. Bu konuda ülkeler arasında farklılıklar görülmektedir. Örneğin, Afrika’da görev yapan sağlık çalışanlarının enfeksiyon durumları hakkındaki bilgiler sınırlıdır. Pandemide ön saflarda görev alan sağlık çalışanları arasında hastalık riskini artıran faktörlerin kişisel koruyucu ekipman eksikliği olması, enfeksiyon kontrol önlemlerinin yeterince güçlü olmaması yer almaktadır.^[3]

Önlemler bellidir, ancak uyum ve uygulamalarda sorunlar vardır. Tam uyum ve uygulamalarda %100 başarı sağlanamadıkça pandemi ile mücadele eksik kalmaktadır.

Bugün için;

“Eski normale” DÖNÜŞ YOK !

“Yeni normale” mutlaka UYUM SAĞLANMALI !

[1] Bu sayfada yer verilmesi istenilen konu başlıkları diaslan.dr@gmail.com adresine öneri olarak iletilebilir. Akış ve gereksinimlerle uyumlu olması durumunda önerilerin değerlendirmeye alınması olanaklıdır.

[2] WHO Coronavirus Disease (COVID-19) Dashboard. Data last updated: 2020/7/26, 2:34pm CEST. Internet https://www.un.org/en/  Erişim:26.7.2020.

[3] Internet https://news.un.org/en/story/2020/07/1068941 Erişim:26.7.2020.

The post “Eski normale” DÖNÜŞ YOK ! “Yeni normale” mutlaka UYUM SAĞLANMALI ! appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

YENİ KORONAVİRÜS HASTALIĞI (COVID-19) 

Doküman Dr. Dilek Aslan tarafından 6.7.2020 tarihinde hazırlanmıştır.

Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) ile mücadeleyi zorlaştıran önemli bir konu: yanlış bilgi !

Birleşmiş Milletler bu konuyu “acil durum” olarak kabul etmektedir. 

Yanlış bilgi;

1. Pandemi mücadelesinde ilerleme kaydetme yeteneğini engellemektedir.
2. Halk sağlığı uygulamalarını kesintiye uğratmaktadır.

 Bu durum önlenebilir. 

 Küresel çağrıya sen de kulak ver !

Dijital ortamlardaki bilgileri paylaşmadan önce; bekle, düşün, paylaşımların konusunda çok dikkatli ol !

^[1] Bu sayfada yer verilmesi istenilen konu başlıkları diaslan.dr@gmail.com adresine öneri olarak iletilebilir. Akış ve gereksinimlerle uyumlu olması durumunda önerilerin değerlendirmeye alınması olanaklıdır.

^[2] Internet http://webtv.un.org/watch/verified-pause-english/6168068717001 Erişim:5.7.2020.

^[3] Internet https://www.un.org/sites/un2.un.org/files/pause_pr_final_30jun.pdf Erişim:5.7.2020.

The post Yanlış bilgi virüs gibi tehlikeli appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

HALK SAĞLIĞI UZMANLARI DERNEĞİNİN (HASUDER)

YENİ KORONAVİRÜS (COVID-19) HASTALIĞI SÜRECİ İLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİ-5

 14.06.2020

“Endişeliyiz”

Bugün önemli bir gün.

Ülkemizde COVID-19 salgını ile ilgili önlemlerin büyük ölçüde kaldırıldığı ve normalleşme dönemine girildiği 1 Haziran’dan sonraki 14. gündeyiz. Bu yüzden yapılan müdahalenin etkisini değerlendirmek için önemli bir gün. İçinde bulunduğumuz süreçte “kademeli normalleşme”nin ilk aşaması olan 11 Mayıs’tan beri bir ay ve ülkemizde ilk vakanın bildirildiği 11 Mart’tan beri de üç ay geçti.

HASUDER olarak bir kez daha uzmanlık alanımızın bizlere yüklediği sorumluluk doğrultusunda COVID-19’nun ülkemizde yönetim süreci ile ilgili görüşlerimizi paylaşıyoruz.

Sağlık Bakanlığı 2020 yılının başından itibaren zamanında yaptıkları, hayata geçirmekte geç kaldıkları ve yapamadıkları ile pandemi sürecini yönetmeye çalıştı. Bir Bilimsel Danışma Kurulu varlığı ile sık sık bilimin rehberliğine atıf yapıldı. Topluma sınırlı da olsa düzenli bilgi verildi. Sağlıkta korunmanın önemi anlaşıldı. İllerde İl Pandemi Kurulları oluşturularak; sorunların yerelin koşullarında değerlendirilmesi amaçlandı. Halk Sağlığı Yönetim Sistemi (HSYS) pandemi takibinde kullanılarak karantina ve izolasyon uygulamalarındaki sorunları çözmeye yardımcı olmak üzere dijital temaslı takibi yazılımları geliştirildi. Birinci basamakta salgının kontrolü için büyük çaba harcandı; tedavi edici sağlık hizmetleri açısından bir kapasite sorunu yaşanmadı. Klinikte ve yoğun bakımda hastalar özenle takip edildi. Kronik hastaların ilaçlarına uzun süreli erişimi sağlandı. İhtiyaç sahiplerinin bir kısmına da olsa sosyal yardım sağlandı. Karantina altında kalındı. Evde kalındı. İşe gidilmedi. Daha niceleri… Emek yoğun bir süreçle 20 Mayıs’ta ilk kez binin altında bir olgu sayısına kadar düşüldü.

Oysa, bugün itibari ile olgu sayımız yeniden 1500’lü rakamlara döndü. Toplamda 178.239 olgumuz var ve kayıplarımız da 4.807’e ulaştı. 11 Mart sonrasında hızla artan olgularımızın alınan önlemlerle Mayıs ayının son haftalarında üç basamaklı sayılara düşmesini ve sonrasında da bu düşüşün düzenli olarak devam etmesini bekliyorduk. Haziran ortalarında ise basamaklandırılmış bir yeni normalleşme sürecinin başlatılabileceğini düşünüyorduk. Oysa öyle olmadı, hızlı ve erken normalleşme adımları atıldı. Uzun süre binlerde seyreden aşağıya çekilemeyen olgu sayısı varken normalleşme ile ilgili ilk karar 11 Mayıs’ta AVM ve berber/kuaförlerin açılması ile başlatılarak, henüz bu etkisi izlenemeden peşpeşe yeni normale geçiş ve serbestleşmeler devreye sokuldu. Haziranın altısı itibari ile de bunu düzenli olgu ve yoğun bakımlara yatış artışı izledi. Bugün, 1562 olgu sayısı ile yeniden Nisan ortalarındaki sayılara dönmüş bulunmaktayız. Bu bir yeni dalga değildir ama içinde bulunduğumuz dalgada kontrolü kaybetmiş görünüyoruz.

Oysa, binin altına inmek için çok emek verilmişti.

Hızla sorunu tespit etmek ve müdahale alanlarımızı tanımlayarak hayata geçirmek zorundayız. Bunun için de bilimin ışığı yolumuzu aydınlatmalıdır. Bu amaçla tespitlerimiz ve süreçle ilgili beklentilerimiz aşağıda 14 madde şeklinde verilmiştir.

1. HASUDER olarak bugüne kadar yayınlamış olduğumuz dört resmi görüşte ve çalışma gruplarımız, Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) Görev Grubumuz ve bileşenlerinin üretimlerinin hepsinde, salgın yönetiminin ayrı bir bilim olduğu ve epidemiyoloji biliminin araçlarını kullanılmasının gerekliliği vurgulanmıştır. Bunlar içinde en önemli araç, verilerin değerlendirilmesidir. Sağlık Bakanlığı tarafından günlük olarak olgu, ölüm ve bazı diğer bilgiler paylaşılmaktadır. Bugüne kadar olan görüşlerimizde belirttiğimiz üzere, bu haliyle sunulan veriler, uzman ve akademisyenler tarafından salgının epidemiyolojik olarak analizinin yapılabilmesi için yeterli değildir. Olgu ve ölümlerin, yaş, cinsiyet, hangi ilde, ilçede ya da mahallede meydana geldiği gibi temel epidemiyolojik veriler sadece Sağlık Bakanlığı tarafından bilinmektedir. Öyle ki, medyadaki ifadelerinden anlaşılacağı üzere, Bilimsel Danışma Kurulunda görevli bilim insanları da bu verilere ulaşamamaktadır. Bu verileri, Sağlık Bakanlığı kendi belirlediği bir teknik ekip ile değerlendirmektedir. Tahmin ediyoruz ki, bu ekipte de uzun yıllardır konuyla çalışan, deneyimli insanlar bulunmaktadır. Ancak, pandemi gibi bir konuda hele de bu hastalığı yapan etken daha önce hiç bilmediğimiz bir virüs ise, ülkenin bütün bilim kaynaklarından yararlanılmalıdır. Sağlık Bakanlığından bir kez daha, ülkemizin verilerini bilim insanları ile gerektiği şekilde analiz edip yorumlayıp katkı sunabileceği detayda paylaşmasını talep ediyoruz. Bu konuda birçok ülkede olduğu üzere bir epidemiyolojik bülten formatı geliştirilmesi ve haftalık ve düzenli olarak verilerin yayımlanmasını bekliyoruz.
2. Olgu ve ölümlerin kodlamasında tartışılan sorunların bir uzman kurulu tarafından değerlendirilerek öneriler geliştirilmesini, birçok ülkede olduğu gibi gerekli düzeltmelerin ya da ek işlemlerin (farklı tanı yöntemli tanılar, artık ölümlülük, standardizasyonla karşılaştırmalar, vb) yapılmasını bekliyoruz.
3. Salgının başından itibaren devletin en yetkili ağızlarından ve bilim insanları tarafından salgınla ilgili olarak bireysel olarak alınması gereken önlemler anlatılmaktadır. Bu emek çok değerli ve önemlidir. Salgın sona erinceye kadar aynı şekilde devam edilmesi gerekmektedir. Ancak bu çabaya karşı toplumun kurallara uyan bir bölümünün yanında bu bireysel önlemleri yaşamlarına geçirememiş bir grup da olduğu ve bu kişilerin ısrarla bu davranış biçimini sürdürdüğü görülmektedir. Bu vatandaşlarımıza ulaşmak için, toplumun düşük sağlık okuryazarlığını göz önüne alarak farklı yöntemlerle ve farklı disiplindeki bilim insanlarının (sosyoloji, psikoloji, vb) desteklerinin alınması belli ki gerekmektedir. Yine belli ki bu da yeterli olamayacak, günümüz koşullarında iletişimdeki farklı oyuncuların da sürece dahil edilmesi uygun olacaktır. Bunlar, reklamcılar, sosyal medya kullanıcıları, farklı platformlardaki uzmanlar olabilir. Ama bu geç kalınmış konunun üzerinde acilen gidilmesini ve yeni yaklaşımların üretilmesini bekliyoruz.
4. Üçüncü madde ile ilişkili olarak, vatandaşın birey olarak sorumluluklarının tanımlanması ve günlük hayata geçirilmesi çok önemlidir. Ancak her dört vatandaşımızdan üçünün sağlık okuryazarlığının sorunlu olduğu bilinirken, salgın yönetimi sadece bireylerin sorumluluğuna bırakılmamalıdır. Başta normalleşme süreci olmak üzere salgın önlemlerinin hayata geçirilmesinde kurum ve kuruluşların etkin sorumluluk almasını, sokak, çalışma ortamı ve toplu taşıma gibi ortak alanlarımızın güvenli hale getirilmesini bekliyoruz.
5. Daha önce de belirttiğimiz üzere, bu pandemiden kimseyi geride bırakmadan çıkabilmenin anahtarı sağlık çalışanlarıdır. Bu nedenle onların korunması her zamankinden daha da önemlidir. Sağlıkta Şiddet Yasasının beklentilerimizin bir kısmı karşılamamış olsa da hayata geçirilmesi nedeni ile mutluyuz. Emeği geçenlere teşekkür ediyoruz. Bu duyarlılığın COVID-19’nun sağlık çalışanları için “meslek hastalığı” olarak kabul edilmesi için de bekliyoruz.
6. Sağlık çalışanları, Mart ayından beri çok yoğun ve çok farklı bir zaman çizelgesi ile çalışmaktadırlar. Bu dönem içerisinde hem kendi sağlıkları hem de aileleri risk altında bırakmaları ile ilgili yoğun stres altındadırlar. Nisan sonu itibari ile, sayıları sekiz binlere ulaşan sağlık çalışanında PCR testinin pozitif olduğunu biliyoruz. Ne yazık ki, 23’ü hekim olmak üzere toplamda sağlık ekibimizin 43 üyesini kaybettik. Sağlık Bakanlığımızın bu konuda da düzenli bir veri paylaşımı bulunmamaktadır. Çok sınırlı sayıda olgu ve ölüm sayısı paylaşılmış; bu sonuca götüren koşullar, risk faktörleri ile ilgili bir bilgi verilmemiştir. Sağlık çalışanlar ile ilgili hastalanma dışında başkaca sorunlar da yaşanmıştır. Özel sektörde çalışan ve pandemide aktif görev almayan ya da risk grubunda olduğu için çalışamayan meslektaşlarımız ücretsiz izne çıkarma gibi uygulamalarla hak kayıpları yaşamışlardır. Kamuda üç ay boyunca pandemide görev alanlara verileceği belirtilen mali ek destek ise çok küçük miktarlarda ve sınırlı bir grupta kalmış, dağıtımında hakkaniyet sorunları yaşanmış ve bu destek üniversiteleri kapsamamıştır. Sağlık çalışanları yorgun ve haklı olarak gergindirler. Bu nedenle, olgularımızın yeniden artışa geçmesi şu an için hastane yatak ve malzeme sorunu yaratmayacak olsa bile sağlık insan gücü açısından zorlanmamız an meselesidir. Bunca iş, gelişmiş ülkeler içinde nüfus başına en az sağlık personeli sayısına sahip olmamıza rağmen onların üstün gayretleri ile kotarılmıştır. Sağlık çalışanımızın bu süreçte korunmasını, onlara yönelik bir tarama stratejisinin geliştirilmesini, maddi manevi desteklenmesi bekliyoruz.
7. Salgın Yönetiminde özellikle normalleşme süreci ile birlikte birçok karar erken ve hızla alınmaktadır. Hızla toplumda nerelerde maske takılması, hangi yaş grubunun hangi gün ve saatlerde sokağa çıkabileceği gibi hepimizi etkileyen müdahaleler yapılmakta ya da mevcut kararlar kaldırılmaktadır. Her yeni kararın hayata geçirilmesindeki gerekçelerin bilinmemesi güvensizliğe neden olmaktadır. Salgın yönetiminde alınan idari kararlarda tam bir eşgüdüm sağlanmasını ve alınan kararların nedenleri ile ilan edilmesini bekliyoruz.
8. Sağlık Bakanı Sayın Fahrettin Koca’nın medya ve sosyal medya paylaşımlarından, yeni olgulardaki en önemli artışın sosyal etkinliklerde bir araya gelinmesi sonucunda ve bir kümelenme şeklinde ortaya çıktığını anlıyoruz. Bu da yerel yönetimlerin ve İl Pandemi Kurullarının önemini daha da çok ortaya çıkarıyor. Çok iyi çalışan İl Pandemi Kurulları olduğunu biliyoruz. O illerdeki yöneticileri kutluyoruz. Bu kurullarda halk sağlığı uzmanları ile etkin bir işbirliği çok değerlidir. Ancak bu kurullarının yarısında hala halk sağlığı uzmanı görevlendirilmesinin gerçekleşmediğini biliyoruz. İl Pandemi Kurullarına halk sağlığı uzmanının görevlendirilmesini, bu kurulla il verilerinin açıklıkla paylaşılmasını ve kanıta dayalı bir yönetim yürütülmesini bekliyoruz.
9. Sağlık risk durumlarına göre çalışma hayatı ile ilgili düzenlemelerin sadece kamu kurum ve kuruluşlarındaki çalışanları kapsadığı görülmektedir. Özel sektör çalışanlarının risk grubu ile ilgili düzenlemelerin acilen yapılmasını bekliyoruz.
10. Salgının kontrolüne yönelik ülkemizdeki durumu bilmek için yapılacak bir seroprevalans çalışması yapılmasının önemini en baştan beri belirtilmiştir. Sağlık Bakanlığımızın bu yönde almış olduğu araştırma kararını önemsiyoruz. An itibari ile hayata geçirildiği belirtilen araştırma ile ilgili olarak sınırlı bilgiye sahibiz. Araştırma ekibinin kimlerden oluştuğu, çalışmanın neden şimdi yapıldığı, örnek büyüklüğünün nasıl hesaplandığı, neden antikor tiplemesinin ayrı ayrı yapılamadığı, bu çalışmada niçin PCR testinin de yapılmasına gerek duyulduğu gibi birçok sorunun yanıtlarının bir an önce paylaşılmasını, olabilecek katkıların gecikmeden alınmasını bekliyoruz.
11. COVID-19 süreci ülkemizde yerli üretimin önemi ile ilgili çok önemli bir bakışı yeniden kazandırdı. Bu süreçte oluşan gereksinimler, yaratıcı fikirlerin ortaya çıkışını sağladı. Bu da inovatif yaklaşımların desteklenmesi ile sonuçlandı. Hastalığın kontrolünde aşı, ilaç ve kişisel korunma ekipmanları ya da sosyal mesafe bariyerlerini de içeren birçok alanda kamu ya da özel sektördeki yerli üreticiler bilim insanları ile işbirliği yaptılar. Bu çalışmalar, yerli malı ventilatör gibi hayat kurtaran cihazlarda vücut buldu. İlaç ve aşı ile ilgili çalışmalar yol aldı. Bilim insanlarının araştırma yapabilmesi için başta TUBİTAK olmak üzere COVID-19 çalışmaları ile ilgili destekler açıklandı. Bunların önemini ve değerini biliyoruz. Ancak özellikle araştırma desteklerinin daha çok klinik çalışmalara yönelik olduğunu görüyoruz. Bu nedenle, TUBİTAK ve diğer resmi kurum ve kuruluşların sahada yapılacak epidemiyolojik araştırmaları destekleri kapsamına almasını bekliyoruz.
12. Bilim insanlarının araştırma yapması ile ilgili evrensel kurallar tanımlıdır. Ülkemizde bu kurallar uzun uğraşlar sonrasında sağlam temellere oturtulmuş durumdadır. Sağlık Bakanlığı bünyesinde kurulmuş olan COVID-19 araştırmaları ile ilgili izni veren kurulun bu kurallar dizgesinde yeri bulunmamaktadır. Etik Kurul sürecinde zaten Sağlık Bakanlığı ya da araştırma ile ilgili herhangi bir kurum ya da kuruluşun izni alınmaktadır. Bu uygulamadan bir an önce vazgeçilmesini bekliyoruz.
13. Kamu dışındaki örgütsel yapıların salgın sürecinin değerlendirilmesine dahil edilmesinin ortak akıl yaratma ve güven geliştirme açısından katkı sağlayacağına inanıyoruz. Bu nedenle, Türk Tabipleri Birliği başta olmak üzere salgın yönetimde meslek örgütleri ve uzmanlık derneklerinin bilimsel desteğinden yararlanılmasını bekliyoruz.
14. İyileşmeyi insana özel bir iyileşme anlamından çıkararak aslında dünyamızı iyileştirmemiz gerektiğini anlamalıyız. Bu mümkün olamadan insan için de şifa bulunamayacağı açıktır. Bu nedenle ülkemizde çevrenin korunması, çarpık kentleşme, besin tedariki gibi sosyal ve ekonomik belirleyicileri çok paydaşlı, çok sektörlü olarak gerçekleştirilecek bir Ulusal Sağlık Kongresi ile tanımlanması ve burada oluşturulan görüşlerin hayata geçirilmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması beklentimizdir.

Zorlu bir dönemi birlikte yaşıyoruz.

Hızlı ve erken bir kararla kendimizi normalleşme içinde bulduk. Erken dönem verileri bir uyarı niteliğinde. Üstelik önümüzde Kurban Bayramı, yurtiçi ve yurtdışı turistik faaliyetler ile lise ve üniversiteye geçiş sınavları gibi olayların yaratacağı bir hareketlilik bizi bekliyor.

Salgının geçmediğini bilmeliyiz. İkinci dalgayı konuşmak için erken; çünkü henüz birinci dalgayı kontrol edebilmiş değiliz. 1 Haziran ile başlayan açılmaların ilk dönemdeki etkileri bize normalleşme konusunda daha kontrollü olmamızı söylüyor. Verileri epidemiyolojik yöntemlerle çok yakından izlemeliyiz. Buna göre, bazı geri adımların atılmasını gelecekte konuşmak gerekli olabilecektir. Bu süreçte hepimiz birbirimize karşı sorumluyuz. Bireysel olarak alınması gereken önemleri özenle uygulamalıyız.

İnce bir buz tabakası üzerinde kaba adımlarla yürüyoruz.

Endişeliyiz.

Kamuoyuna saygıyla arz ederiz.

Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER)

The post Halk Sağlığı Uzmanları Derneği’nin COVID-19 Süreci ile İlgili Görüşleri – 5 appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Hazırlayanlar: Dr. Hüseyin Örün;  Dr. Öykü Tulumtaş; Prof. Dr. Ayşe Akın

(Başkent Üniversitesi Halk Sağlığı AD – BÜKÇAM) – 30.04.2020

Tüm ayrıntıları ile henüz iyi tanımadığımız “Covid-19” ve yol açtığı  “pandemi” her yönü ile hele de sağlık yönü ile çok önemli küresel bir sorundur.

Pandeminin güncel durumuna bakıldığında dünyada neredeyse dışında kalan bir ülke, Türkiye’de de dışında kalan bir ilimizin kalmadığı görülmektedir.

Nisan ayının ortasına dek, gerek uluslararası sağlık kuruluşları gerekse de ulusal sağlık kuruluşlarımız Sağlık Bakanlığımız başta olmak üzere tüm hekimlerimiz, sağlık ekiplerinin içindeki diğer tüm sağlık personelimiz büyük bir özveri ile pandemiye karşı bütün güçleri ile mücadelelerini sürdürmektedirler.

Böyle bir yazıda bile kendilerine “insanlık adına – şükranlarımızı” sunuyoruz….

Her ne kadar şu anda Covid-19’da biraz da zorunlu olarak erken tanı ve tedaviyi ön plana alan hizmetlere – konulara ağırlık veriliyor ise de bizler Halk Sağlıkçılar olarak,  bu amansız pandeminin hepimize, “halk sağlığı” yönü, diğer bir ifade ile “koruyucu sağlık hizmetleri” yönü ile öğrettiği çok fazla bilimsel gerçek olduğunu düşünüyoruz.

Bir özet şeklinde hazırlanan bu yazı kapsamında amaç, hastalığın klinik/tedavi yönüne daha az değinerek, koruyucu sağlık hizmetleri ve sağlığı etkileyen diğer bazı psikososyal faktörler ve üzerinde daha da az durulan bazı özellikli gruplar bağlamında bu gerçekleri, bilgileri karar vericilerin ve toplumun bilgilerine sunmaktır.

Halen mevcut bilgilerimize göre:

• Toplumda bazı gruplar bulaş ve özellikle de Covid-19’un olumsuz sonuçları yönünden daha fazla risk altındadır. Bu özellikli gruplar:
  • İmmün sistemi güçsüz olanlar (beslenme bozukluğu olanlar, hematoloji-onkoloji hastaları),
  • Yoksullar, eğitimsizler, işsizler, evsizler,
  • Toplumsal cinsiyet ayırımcılığı yaşamış- yaşıyor olanlar
  • Yaşlı gruplar,
  • Gebeler, emzirenler,
  • Stres düzeyi yüksek olan gruplar
  • Çalışmak zorunda olanlar (sağlık çalışanları, fabrika işçileri, market çalışanları vs.),
  • Nadir hastalığa sahip ya da mevcut sağlık sorunu nedeni ile rutin zaruri tetkikleri olan bireyler,
  • Kronik hastalığı olup özellikle akut atakta tedaviye ulaşamayan hastalar,
  • Kronik hastalığı olup tedavi rejiminde değişikliğe gidilmesi gereken (örneğin pandemi sebebiyle parenteral tedavilerden oral tedavilere geçilebilecek gruplar),
  • Sağlık hizmetlerine ulaşmakta güçlük çeken gruplar.
• Sağlık Sistemi faktörü
  • Birinci basamak sağlık hizmetlerinin verilmesinde ulaşım, yeterli insan gücü, hizmet  ekibi, ekipman ve bütçe sorunu olabilen durumlar,
  • Yetersiz filyasyon, 
  • Sistemsiz triyaj,   
  • Tüm hastanelerin pandemi hastanesi ilan edilmesi durumunda enfeksiyon riski yüksek grupların tedavi yönetiminde çekilen zorluklar,
  • Sadece Covid-19 için kamu-özel sektör hastanelerinin yeterli işbirliği yapması, ancak risk gruplarına yönelik sağlık hizmetleri konusunda işbirliğinin olmaması.
• Yanıtı henüz tam olarak bilinmeyen diğer sorular:
  • KIZILAY stoklarında yeterince kan ve kan ürünleri stoku var mı? Bu konuda mevcut mekanizmanın işlemesi yeterli mi?
  • Test sonucu negatif olup pozitif kliniği olan vakaların bildirimi ya da yönetiminin nasıl yapılıyor olduğu?
  • Genel toplumun mevcut sağlık sorunu bağlamında sağlık okuryazarlık düzeyi yeterli mi? İnfodemiyi önlemek-azaltmak için ne gibi çalışmalar yapılıyor? (örneğin maske kullanımı)
  • Sağlık sisteminin perifer düzeyde işleyişi salgın yönetiminde ne ölçüde yeterli?
  • Ülkenin daha önceden hazırlanmış olan güncellenmiş “salgınla mücadele hareket planı”mevcut mu? Periferdeki yöneticiler ve ilgili personel yeterince kalifiye ve bu plandan haberdar m?

Kuşkusuz bu sorulara çok daha fazla madde eklenebilir.

• Hizmet sunumunda çözüm bağlamında üzerinde durulması gereken diğer bazı çözüm önerileri:
  • Acilen tüm sağlık çalışanları ve özellikle hastanede yatan tüm hasta gruplarına Covid-19 açısından ateş ölçümü, semptom sorgulaması yapılmalıdır. Hastanelere, hatta tüm kurum ve işyerlerine mümkün olduğunca giriş çıkışlar tek kapıdan yapılmalı ve tüm bireylerin ateşinin ölçülüp semptomlarının sorgulandığı triyaj masaları oluşturulmalıdır. Covid-19 polikliniği ve bekleme salonu mümkünse triyaj masalarına en yakın yerde kurulmalıdır.
  • Riskli gruplar için her gün ateşlerini ölçmeleri gerektiği, semptomlarını gözden geçirmeleri ve koruyucu önlemler konularında bilgilendirilmeleri kamu spotları oluşturulmalıdır.
  • Tedavi merkezlerinden uzak yaşayan, kronik hastalıklara sahip kişilerin ilaçları ve varsa pandemi nedeniyle değiştirilen ilaçları kendilerine ulaştırılmalıdır.
  • Gerekli ise sahra hastaneleri kurulmalıdır.
  • Her risk grubuna özel danışma hatları kurulmalı ve vatandaşın erişimine açılmalıdır.
• Hastaneler, bundan sonraki öngörülemez süreçte gebelere, kanser hastalarına, acil cerrahiye ihtiyaç duyulan hastalara, transplant hastalarına, nadir hastalığa sahip bireylere ve diğer risk gruplarına da sağlık hizmeti verebilmeyi sürdürmelidir. Covid-19 hastalarının veya olası-şüpheli hastaların sağlık hizmeti alacağı hastane-sağlık kuruluşu, risk gruplarının sağlık hizmeti aldığı kuruluşlardan ayrı tutulmalıdır.

Yazının başında da belirtildiği gibi Covid-19, hakkında bilimsel kanıtların henüz yeterli olmadığı yeni bir enfeksiyondur. Yine de bilinenler, bu yazı kapsamında yukarıda belirtilen risk gruplarına dikkat çekmek amacı ile çok kısa olarak özetlenmektedir;

Özellikle malignensi tanısı almış olan bireylerde, immün sistem genellikle güçsüzdür yani bu grubun,  enfeksiyon hastalıklarına yakalanma riski de artmıştır. Yine kanser hastaları için enfeksiyondan önceki ayda kemoterapi veya cerrahi öyküsünün, enfeksiyona yakalanma risklerini artırdığı belirtilmektedir  (tahmini rölatif risk 5.34, %95 GA 1.80-16.18; p=0,0026). Covid-19’lu kanser hastaları, kanser hastası olmayanlara göre daha ağır solunumsal komplikasyonlar geliştirmektedir (sırasıyla %39 ve %8; p=0,0003). Ayrıca, kanserli hastalar kanser olmayanlara göre daha hızlı kötüleşmektedir (sırasıyla 13 gün 43 gün; p<0,001, hazard oranı 3.56, %95 GA 1.65-7.69) (1).

Solid tümörü olan yetişkin hastalar için geçerli olan ve genel sağlık için kabul edilen bazı standart kurallar, tamamlayıcı olarak düşünülmelidir. İlk olarak, onkoloji bölümlerinde bazı önleme tedbirleri uygulanabilir. Temel ilke, onkoloji veya radyoterapi bölümlerinin hastalarının, Covid-19 pozitif olan kişilerle herhangi bir temastan mümkün olduğunca kaçınmasının sağlanmasıdır. Onkoloji ve radyoterapi bölümleri ideal olarak Covid-19 içermeyen güvenli bir yer olarak kalmalıdır. Covid-19 hastalarının onkoloji veya radyoterapi bölümlerine kabul edilmesinden kaçınılmalıdır. Bu ilkeye rağmen, bu hastalar onkoloji veya radyoterapi bölümlerinde hastaneye yatırıldıysa, kanserli diğer hastalardan izole edilmeli ve mümkün olan en kısa sürede Covid-19 ile mücadelede uzmanlaşmış bölümlere yönlendirilmelidir. Kanserli hastaların SARS-CoV-2 enfeksiyonuna yatkınlığı göz önüne alındığında, hastanelerde bulunması en aza indirilmelidir. Evde kanser hastalarının yönetimini sağlayacak her türlü önlem teşvik edilmelidir.

Belirtilen tüm önerilerde, hastanın klinisyeninin ve ekibinin takdiri çok önemlidir.  örnek olarak: (1) küratif tedavisi mümkün olan kanserli hastalar (≤60 yaş veya beklenen yaşam süresi ≥5 yıl olan veya her ikisi de); (2) küratif olmayan tedavi alan ve ≤60 yaş veya ≥5 yıl daha uzun yaşam beklentisi olan veya her ikisi de, ve tedavi protokolünde ilk sıra tedavisini alacak olan hastalar; (3) küratif olmayan tedavi alan, kanserli lezyonları büyüyen/yayılan veya tedavinin kesilmesi durumunda yaşamları tehlikeye girebilecek olanlar, semptomların giderilmemesi ile hızla kötüleşebilecek olan hastalar. Ağrı yönetimi, bakteriyel enfeksiyonun tedavisi veya palyatif bakım gibi destek ve bazı ek tedaviler için hastaneye yatırılması gereken kanserli hastalar) bazı kanser departmanlarına veya uygun ise evde bakıma yönlendirilebilir (2).

Dünyada “Covid-19’dan arındırılmış” onkoloji kliniklerinin sayısı çok azdır. Örneğin;

• Covid-19 olmayan kanser merkezleri, Londra’daki Royal Marsden ve UCLH’de ve Manchester’da kanser cerrahisini ve ameliyat sonrası bakımı koruyacak şekilde geliştirilmiştir(3).
• İki büyük kanser merkezi – Avrupa Onkoloji Enstitüsü ve Milano Ulusal Kanser Enstitüsü – bölgedeki diğer hastaneler adına koronavirüs negatif kanser hastalarına bakacak şekilde Covid-19 içermeyen kanser merkezleri olarak yeniden düzenlenmiştir (4).
• Türkiye’de Tepecik Eğitim Araştırma Hastanesi Balcalı Yerleşkesi tamamen hematoloji-onkoloji hastalarına ayrılmıştır. Şimdiye kadar hastanede tedavi gören/görmüş Covid-19(+) hasta bildirilmemiştir.

Kanserli hastaların tıbbi yardım almadaki zorluklarını azaltmak ve aynı anda hastalar ve sağlık personeli arasında Covid-19 ile ilişkili hastane kaynaklı enfeksiyondan kaçınmak için, günümüze dek konu bağlamında deneyimi daha fazla olan Çin Bilimler Akademisi ve Ulusal Kanser Merkezi tarafından bazı uygulamalarla, önlemlerin alınmış olduğu bildirilmiştir. Hastane girişleri, poliklinik ve servislerde ateş ölçümleri yapılmıştır. Randevu sistemlerinin düzenlenmesi ile hastanedeki yoğunluğun önüne geçilmiştir. Kanser hastaları için online danışma kanalları her gün açık tutulmuştur. Böylece hastalara ilaç alma ve kansere bağlı semptom yönetimi konusunda talimat verilmesine yardımcı olunmuştur. Kabul edilmeye hazırlanan hastalar için, ateş ve öksürük gibi potansiyel olarak Covid-19 ile ilişkili semptomlar rutin olarak kaydedilmiştir. Geleneksel olarak infüzyon yoluyla uygulanan bazı antikanser ilaçlar oral yoldan verilen ilaçlar ile değiştirilmiştir. Adjuvan kemoterapi veya idame kemoterapisi için, infüzyon aralıkları hastaların koşullarına bağlı olarak uygun şekilde uzatılmıştır. Hem Covid-19’un çapraz enfeksiyonunun etkili bir şekilde önlenmesi hem de antikanser tedavisinin rasyonel düzenlenmesi son derece önemlidir, gibi hususlar vurgulanmıştır (5).

Pandemi dolayısıyla kanser tedavileri aksayan, yeterli sağlık hizmetine ulaşamayan birçok bireyin var olabileceği mutlaka hatırda tutulmalıdır. Kısıtlı sayıdaki kaynaklara göre, genelde bu durumun geçici olduğu, yeterli imkanı olan merkezlerde hastaların tedavilerinin bir sıraya konulmak veya alternatif seçeneklere başvurulmak suretiyle organize edilebileceği, dolayısıyla şimdilik bu şekilde idare edilebileceği belirtilmiştir. Ancak “Covid-19’dan arındırılmış” onkoloji kliniklerinin oluşturulmasının, pandeminin tahminlerden daha uzun sürmesi halinde ve imkanları kısıtlı bölgelerde elzem olabileceği sonucuna varılabilir. Bu hususta örneğin “Kanserli Çocuklara Umut Vakfı(KAÇUV)”nın belirttiği bazı sorunlar arasında,

“Hastanelerin Çocuk Hematoloji Onkoloji servislerinde;

– kullanılan malzemelerin Covid hastaları için önceliklendirilmesi;  maske, dezenfektan, önlük, galoş, eldiven, temassız ateş ölçer vb. Bu sebeple diğer hastalar için tedavi koşullarının yeterli olmaması,

–  kullanılan ürünlerin tedarik sürecinin önceliklendirilmemesi; kanül, kemoterapi iğnesi, kemoterapi hazırlama gözlüğü ve maskesi vb. Buna bağlı tedavi ile ilgili aksamaların olabileceği,  

–  Covid vakası görülünce müdahalenin aynı serviste yapılıyor olmasının diğer hastaların tedavisi için riskli olabileceği,  

 – Bu servislerin izolasyon ve alt yapısı hazır olduğundan bazı hastanelerde Covid Servisine dönüştürülmesi ya da servisin tamamen başka bir bölüme taşınmak zorunda olması bu kapsamda tedavinin aksama ya da enfeksiyon açısından risk teşkil etmesi” gibi sorunlar dile getirilmektedir.

• Diğer bir kaynağa göre: Gelecekte dünyada olabilecek yeni Covid-19 atağında,  kanserli hastalar etkili korunması gereken özel bir grup olarak düşünülerek onların tedavisinin de aksamaması konusu şimdiden planlanmalı ve garanti edilmelidir (5).
• Kanserli hasta gelişebilecek ciddi ve acil klinik komplikasyon riskindedir ve Covid-19 var ise onun tedavisinin yapılması öne alınarak bu süreçte alması gereken sistemik anti kanser tedavisine (ilgili klinik uzmanın önerisi doğrultusunda) ara verilmelidir (2).  
• Her sağlık olayında olduğu gibi cinsiyete, yaşa göre ve diğer sosyo demografik ve epidemiyolojik özelliklerin de belirtildiği bir kayıt sistemi bu pandemiden edinilen global ya da ülke deneyimleri esas alınarak oluşturulmalı, standardize edilerek rutin uygulamalara entegre edilmelidir.

Sonuç olarak;  Tarih boyunca birçok salgın hem dünyada hem ülkemizde yaşanmış ve yaşanacaktır. Burada asıl olan yaşadıklarımızdan, gözlemlediklerimiz ve öğrendiklerimizden doğru tespitler ve sonuçlar çıkarılması bu konuda yazılı bir “hafıza” oluşturulması ve bu güne kadar edinilmiş bilgi ve deneyimlerden en iyi şekilde yararlanılmasıdır. Tarihi bilmek, geleceği kurma yönünde hepimize yol gösterici olacaktır. Bu yazıyla, amaçladığımız gibi bazı özellikli gruplara olan farkındalığın artması ve onların daha çok konuşulur daha çok görünür olması da tarihin bize öğrettiklerinden biridir. En riskli gruplar ve en korunması gereken gruplar başlığı altında değerlendirdiğimiz bu grupların yalnızca önem ve özelliklerini vurgulamanın uygulamalar bağlamında yetersiz kaldığı görülmektedir. Yapılması gereken sözlerin eyleme dönüştürülmesi plan ve stratejilerin bu doğrultuda yeniden revize edilmesi esas stratejinin bir parçası haline getirilmesi olmalıdır. Ama ne yazık ki bazen değişen ve dönüşen sağlık politikaları, özellikle birinci basamakta çok güçlü olması gereken “temel sağlık hizmetlerinin” önemli bir bileşeni olan koruyucu sağlık hizmeti eylemlerinin önünde engeller oluşturabilmektedir. Halk sağlığı yaklaşımı ile her zaman sağlık hizmetlerinde toplumun yararını, koruyucu ve sağlığı geliştirici hizmetleri önceleyen politikalar izlemesinin temel ilke olması gerektiğini her salgın gibi bu pandemi de ortaya koymuştur. İzlenen sağlık politikası genel toplumun yanı sıra, özellikli gruplar üzerinde bu grupların sağlığa olan gereksinimlerinin de daha fazla olması sebebiyle çok daha fazla yakıcı etkilere sebep olmaktadır. Sağlığın-sağlıklı olmanın  bir insanlık hakkı olduğunu vurgulayan ve her kesimden insanın bu hakka ulaşabilmesini amaçlayan daha kapsayıcı ve sosyal devletin varlığına olan ihtiyaç artık yadsınamaz bir şekilde tüm dünyayı etkileyen bu pandemiyle gözler önündedir. Kısacası temel sağlık hizmet yaklaşımını; sağlığın hak yönünü ve insanlığı öncelemeyen, insanı temele almayan hiçbir sağlık politikası kabul edilebilir ve günümüzdeki popüler kullanımıyla “sürdürülebilir” değildir.

HERKES İÇİN SAĞLIK, HEMEN ŞİMDİ!

KİMSE ARKADA KALMAMALI!

KAYNAKLAR

1. Liang W, Guan W, Chen R, et al. Cancer patients in SARS-CoV-2 infection: a nationwide analysis in China. Lancet Oncol 2020; 21: 335–37.

2. You B, Ravaud A, Canivet A, et al. The official French guidelines to protect patients with cancer against SARS-CoV-2 infection. Lancet Oncol. 2020. doi: 10.1016/S1470-2045(20)30204-7.

3. Coronavirus leads to chemotherapy cancellation. https://www.braintumourresearch.org/media/news/news-item/2020/04/07/coronavirus-leads-to-chemotherapy-cancellation  (Son Erişim Tarihi: 08.04.2020)

4. Should Cancer Treatment Be Continued During The Pandemic? A Case-By-Case Dıscussıon Is Requıred. https://www.esmo.org/oncology-news/should-cancer-treatment-be-continued-during-the-pandemic-a-case-by-case-discussion-is-required   (Son Erişim Tarihi: 08.04.2020)

5. Wang Z, Wang J, He J. Active and EffectiveMeasures for the Care of Patients With Cancer During the COVID-19 Spread in China. JAMA Oncol. 2020. doi: 10.1001/jamaoncol.2020.1198.

Ayrıca:

Türk Hematoloji Derneği’nin önerileri için:

http://www.thd.org.tr/1/haberler/987/covid-19-pandemisi-hakkinda-bilgiler-ve-oneriler (Son Erişim Tarihi: 08.04.2020)

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği’nin önerileri için:

https://www.kanser.org//saglik/userfiles/03_Nisan_2020_Guncel_Covid_Oneri.pdf (Son Erişim Tarihi: 08.04.2020)

“Kanserli Çocuklara Umut Vakfı “, “Nadir Hastalıklar Ağı”, “Bir Dileğim Var Derneği”nin bilgilerine başvurulmuştur.

The post COVID-19 ve Diğer Bazı Özellikli Gruplarda Dikkate Alınması Gereken Hususlar appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Hazırlayanlar: Nevin Şenol (Kadın Çalışmaları Uzmanı) – Ayşe Akın (Halk Sağlığı ve Kadın Hastalıkları Doğum Uzmanı)

Günümüzde tüm toplumu, her bir bireyi, ülkelerin – sağlığını olduğu kadar “sağlık sistemleri, eğitim, ekonomi, gibi diğer tüm yaşamsal sistemlerini de” etkileyen ciddi bir Halk Sağlığı sorunu ile karşı karşıya olduğumuz bu günlerde, daha az akla gelen“ toplumsal cinsiyet bağlamında bazı hususlarda çok özet olarak ilgililerin dikkatini çekmek amacı ile bu “özet yazı” hazırlanmıştır:

Covid-19 salgınıyla yapılacak mücadelede, toplumsal cinsiyet normları ve rollerinin kadın ve kız çocuklarının salgından etkilenme biçimlerini farklılaştırdığı asla göz ardı edilmemelidir.

• Covid-19 salgınında en ön safta mücadele veren en fazla risk altında olan grup hiç kuşkusuz sağlık çalışanlarıdır. Bilindiği gibi Sağlık çalışanlarının yüzde 70’ini kadınlar oluşturmaktadır, dolayısıyla salgında enfekte olma riskleri çok yüksektir. Bu nedenle, kendilerine gerekli nitelik ve yeterli sayıda maske, tulum, eldiven vs. gibi koruyucu malzeme tedariki, belli aralıklarla kendilerine test yapılması çok önemlidir.
• Ayrıca, kadın sağlık çalışanlarının cinsel ve üreme sağlığı ihtiyaçları özellikle karşılanmalı, işyerinde ayrımcılığa uğrama riskleri ortadan kaldırılmalıdır.
• Kadınlara, özel yaşamlarında taşıdıkları çocuk, yaşlı bakımı ve ev işlerine ilişkin yük ve kaygılarının en aza indirgenmesi için özel destekler sağlanmalıdır.
• Salgında artan stres ve stresi artıran işsizlik, geçim sıkıntıları kadın ve kız çocuklarının eviçi şiddete uğrama riskini artmaktadır. Üstelik salgınlarda kadın ve kız çocuklarını eviçi şiddetten koruması gereken kurumlar işlevlerini yerine getirmekte yetersiz kalabilirler. Dolayısıyla kadına yönelik şiddeti önlemek için mevcut başvuru ve koruma sistemi salgın şartlarına uyarlanmalıdır. 6284 sayılı Yasanın tam olarak uygulanması için gereken yapılmalıdır.
• Salgın hastalıklar sürecinde işyerlerinin kapanması, ekonomik faaliyetlerin sekteye uğraması vb. nedenlerle işten çıkarılanların en başında kadınlar gelmektedir. Esasen kadınların işgücüne katılım ve istihdam oranları erkeklerin çok gerisindedir, salgınlar bu eşitsizliği artırmaktadır ve artıracaktır. İşten çıkarmalar yasaklanmalı ve işten çıkarılanların gelir kaybı işveren ve devlet tarafından karşılanmalıdır. Bu bağlamda, yaygın kadın yoksulluğunu da unutmamak gerekir. Özellikle yaşlılar ve çocuklar ülkemizde en yoksul kesimi oluşturmaktadır. Salgının her türlü ayrımcılığı özellikle de cinsiyet ve yaş ayrımcılığını körükleme riski her zaman akılda tutulmalıdır ve gerekli tedbirler alınmalıdır.
• Hamile kadınlar, özellikle akciğer hastalıkları gibi ek hastalıkları olanlar, loğusa ve emziren kadınlar, salgınlarda riskli gruplar arasındadır. Onlar için güvenli ve işleyen bir sosyal ve sağlık sistemini ayakta tutmak özel önem taşır.
• Cinsel ve üreme sağlığı ve hakları salgın sırasında öncelikli olarak ele alınması gereken önemli bir halk sağlığı meselesidir. Salgın sırasında cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetlerinin, araç-gereçlerinin tedarik zinciri bozulup bunların arzında sorunlar yaşanabilir. Kadınların bu hizmetlere nasıl ulaşacağı ve araçların nerelerden bulunabileceği veya nereye başvuracağı hakkında bilgilendirilmesi ve bunlara erişiminin kolaylaştırılması gerekir.
• Salgın sırasında okulların kapanması ve çocukların ve tüm aile fertlerinin evde bulunması, evde hijyen, gıda güvenliği vb.yi sağlamaları beklendiği için, kadınların iş yükleri artmaktadır. Daha da önemlisi aile içinde hastalara ve salgın hastalığa yakalananlara bakan genellikle kadınladır. Bu da kadınların enfekte olma oranını yükseltmektedir. Bu nedenle kamu, kadının iş yükünü çeşitli yollarla ve mutlaka hafifletmelidir.
• Surveyans ve mücadele sistemi cinsiyet, yaş ve gebelik ayrımlı dataları içermelidir.
• Sosyal mobilizasyonda belirleyici rolü olan kadınları salgınla mücadelede kararlara katılımının sağlanması karar süreçlerinde yer almaları yukarıda sayılanlar kadar önemli bir diğer konudur. Örneğin Merezi Bilim ve il pandemi kurullarında toplumsal cinsiyet çalışmaları yapan akademisyenlerin ve/veya kadın kuruluşlarının temsil edilmesi gerekir.
• Çoğunlukla insan onuruna uygun barınma koşullarından mahrum, temiz suya, yeterli gıdaya ve hijyenik koşullara sahip olmadıkları için koronavirüse karşı korunmasız durumda olan tüm mülteci kadınların, sağlık kontrollerinin acilen yapılmasını ve kayıtlı ya da kayıtsız tüm mülteci kadınların sağlık hizmetlerinden koşulsuz, şartsız yararlandırılmasını gerekir.
• Sağlık hizmetlerinin başarısında, “sektörler ve disiplinler arası yeterli iletişim ve işbirliğinin yapılması kilit faktörlerdir. Salgın durumlarında bu iletişim ve işbirliği daha da önem kazanmaktadır. Dolayısı ile Devlet, tüm kamu kurum ve kuruluşları, Üniversiteler, sivil toplum kuruluşları(STKlar), özellikle kadın örgütleri ve yerel Yönetimler belli bir koordinasyonla yürütülecek bu işbirliğinde mutlaka yer almalı, bu işbirliklerinde “toplumsal cinsiyete duyarlı yaklaşımlar” gerçekleştirilmelidir.

Diğer bazı ülkelerde neler yapılıyor: (Türkiye’deki uygulamaları için de örnek teşkil edebilir)

• Fransa sağlık çalışanlarının çocukları için hastanelere yakın ve salgın şartlarında çalışan kreşler açıyor, yine kalabilmeleri için hastane yakınındaki otelleri sağlık çalışanları için tahsis ediyor.
• İspanyada eczaneler ile kadına karşı şiddetin önlenmesi için “mascarilla19” “maske 19” kampanyası gerçekleştiriyor. Şiddete uğrayan kadın, şiddet uygulayanla aynı evde olduğu için çoğu zaman yardım hatlarını arayamıyor, bu durumda eczaneye gidip “maske 19” isteyince eczacı doğrudan yardım hattını arıyor.
• Fransa Eşitlik Bakanlığı tarafından İspanya’daki uygulama paralelindeuygulama başlatılıyor. Şiddete uğrayan kadın eczaneye gidip ya da gitmede telefonla “maske 19” isteyince eczacı doğrudan yardım hattını arıyor.
• Fransa İçişleri Bakanlığı şiddet gören kadınların kriz döneminde kalabilmeleri için20000 gecelik otel rezervasyonuna bütçe ayırıyor (Türkiye’de de Aile Bakanlığı ve/veya belediyeler bunu yapabilir bunun için gerekli bütçeler kendilerine tahsis edilmelidir).
• Fransa İçişleri Bakanlığı süpermarketlerde kadınlar için başvuru/danışma standları açıyor. Bu standların sayısı 200’ü aşmış durumda.
• İtalyan kadınlar, kadınları koruyacak bir resmi koruma emrinin bir an önce çıkarılmasını talep ediyor. (Bizde de İçişleri Bakanlığı 81 il valiliğine 6284 sayılı Yasanın eksiksiz uygulanması için “yeni bir genelge” gönderebilir, Adalet Bakanlığı benzer bir girişimde bulunabilir, illerde yeni kurulan pandemi kurullarında kadınların temsili sağlanabilir)
• Avusturalya hükümeti korona virüs krizi nedeniyle artan şiddeti önlemek ve mağdur kadınları desteklemek üzere 92 milyon dolarlık bir destek paketi hazırlıyor.
• İngiltere’de göçmen kadınlar için “silent touch” uygulamasının kullanılması teşvik edilmekte. Bu hatta tuşa basınca konuşmadan yardım isteniliyor. Ülkemizde KADES uygulaması, benzer bir uygulamadır ancak tam olarak çalışması henüz sağlanamamıştır.

Benzer örnekler daha da artırılabilir.

The post Toplumsal Cinsiyet Bakışı ile COVİD-19 Salgınında Dikkate Alınması Gereken Bazı Özet Bilgiler appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Hazırlayan : Dr. Anıl Başpınar ve Prof. Dr. Şevkat Bahar Özvarış

Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) salgını yalnızca bir sağlık sorunu olmaktan çıkmış olup, toplumsal hayatımız üzerinde etkiler oluşturmaya başlamıştır. COVID-19 ile mücadelenin merkezinde, bakım ve müdahale çabaları ile sağlık personeli ve evde bakım sağlayanlar dikkate alındığında ağırlıklı olarak kadınlar bulunmaktadır.

Bu döküman Dr. Anıl Başpınar ve Prof. Dr. Şevkat Bahar Özvarış tarafından 07.04.2020 tarihinde hazırlanmıştır.
Bu bilgilendirme notunun aşağıda belirtilen şekilde kaynak gösterilmek şartıyla yazılı, elektronik, vb ortamlarda kullanılması önerilmektedir: Başpınar A, Bahar Özvarış Ş. Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) ve Toplum İçin Bilgilendirme Notu (2019/2020-50)
HÜTF Halk Sağlığı AD Toplum İçin Bilgilendirme Serisi-(2019/2020-) [Internet] http://www.halksagligi.hacettepe.edu.tr/

The post YENİ KORONAVİRÜS HASTALIĞI (COVID-19) ve TOPLUMSAL CİNSİYET appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Hazırlayan: Dr. Dilek Aslan

Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) nedeniyle dünyada yaşanılan pandemi[1] olağan koşullarda süreklilik içinde sunulan bazı sağlık hizmetlerini aksatabilmektedir. Bu konuların birisi de çocukluk çağı rutin aşılama hizmetleridir. Konu ile ilgili olarak ulusal ve uluslararası sağlık kurumları toplum düzeyinde RUTİN AŞILARDA AKSAKLIK OLMAMASI[2] konusunda uyarılar yapmaktadırlar.

Dünyada, COVID-19 pandemi sürecinde fiziksel mesafe kuralları ile ilgili olduğu düşünülen nedenlerle aileler çocuklarının rutin aşıları için sağlık kurumlarına başvurularını geciktirebilmektedirler. Sağlık çalışanları da sistem içerisinde daha yoğun olarak COVID-19 pandemisi ile mücadeleye yönelebilmektedirler. Gerekçesinin ne olduğundan bağımsız olarak; rutin aşılama hizmetleriyle ilgili aksama olmamasının sağlanması esastır. Ancak, COVID-19 pandemisi nedeniyle dünyada polio, kızamık, sarı humma, vb. aşı kampanyalarının sekteye uğradığı ifade edilmektedir. Eğer rutin aşılama hizmetleri istenilen düzeyde olmazsa, dünyada çok sayıda çocuk COVID-19’a bağlı olmayan ama önlenebilir hastalıklara karşı aşılanarak korunamadıkları için kaybedilebilecektir.[3]^,[4] İstenmeyen bu durumla karşılaşmamak mümkündür, elimizdedir. Rutin aşılama hizmetlerinin sağlık sistemleri içerisinde kesintiye uğramaması için COVID-19 döneminde olduğu gibi özel bir çabaya ihtiyaç vardır. Sistem içerisinde bu konu özel bir hassasiyetle takip edilmeli, gerekli tüm önlemler alınmalı ve olağan hizmetlerin kesintiye uğramaması sağlanmalıdır.

[1] [Internet] https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 Erişim:12.4.2020.

[2] [Internet] http://www.euro.who.int/en/health-topics/health-emergencies/coronavirus-covid-19/novel-coronavirus-2019-ncov-technical-guidance/coronavirus-disease-covid-19-outbreak-technical-guidance-europe/guidance-on-routine-immunization-services-during-covid-19-pandemic-in-the-who-european-region-2020 Erişim:12.4.2020.

[3] [Internet] https://www.gavi.org/vaccineswork/coronavirus-risks-creating-lethal-vaccine-gap Erişim:12.4.2020.

[4] [Internet] https://www.unicef.org/eap/press-releases/dont-let-children-be-hidden-victims-covid-19-pandemic Erişim:12.4.2020.

The post Günün Konusu: Çocukluk Çağı Aşılarında Aksaklık Olmamalı! appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.

Hazırlayan : Prof. Dr. Şevkat Bahar Özvarış

Bilindiği gibi şu anda Covid-19 pandemisi ile mücadele ve kriz sürerken dünyada dört milyar insan önlem olarak evlerine kapanmış durumdalar. Bu durum, giderek artmakta olan görünmeyen bir salgını, ölümcül bir tehlikeyi de beraberinde getirmektedir. Böylesi kritik dönemler bir yandan kadınların yaşadıkları şiddetin, kadın cinayetlerinin, tacizin, tecavüzün artmasına yol açarken, bir yandan da bunların üstünün örtülmesine ve görünmez kılınmasına neden olmaktadır.

Bu döküman Prof. Dr. Şevkat Bahar Özvarış tarafından 09.04.2020 tarihinde hazırlanmıştır.
Bu bilgilendirme notunun aşağıda belirtilen şekilde kaynak gösterilmek şartıyla yazılı, elektronik, vb ortamlarda kullanılması önerilmektedir: Bahar Özvarış Ş. Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) ve Toplum İçin Bilgilendirme Notu (2019/2020-51)
HÜTF Halk Sağlığı AD Toplum İçin Bilgilendirme Serisi-(2019/2020-) [Internet] http://www.halksagligi.hacettepe.edu.tr/

The post Korona Günlerinde Görünmeyen İkinci Salgın: “Kadınlara ve Kız Çocuklarına Yönelik Şiddet!” appeared first on Yeni Koronavirüs Hastalığı 2019.